Gospodarowanie odpadami komunalnymi. Poradnik dla gmin - OpenLEX

Klatka Jędrzej (red.), Kuźniak Michał (red.), Gospodarowanie odpadami komunalnymi. Poradnik dla gmin

Monografie
Opublikowano: WKP 2012
Rodzaj: monografia
Autorzy monografii:

Gospodarowanie odpadami komunalnymi. Poradnik dla gmin

Autorzy fragmentu:

WSTĘP

W związku z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. powstała konieczność dostosowania prawa polskiego do obowiązujących już przepisów prawa unijnego, a także bieżącego implementowania nowych aktów prawa unijnego do krajowego porządku prawnego.

Obowiązkiem tym objęte są również kwestie związane z gospodarką odpadami, w tym odpadami komunalnymi.

Na gruncie krajowym obowiązuje kilkanaście aktów prawnych (ustaw i rozporządzeń) regulujących tematykę związaną z szeroko pojętą gospodarką odpadami. Do najważniejszych aktów prawnych rangi ustawowej regulujących tę kwestię należy zaliczyć ustawę z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 185, poz. 1243 z późn. zm.) i ustawę z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 236, poz. 2008 z późn. zm.).

Polski ustawodawca przepisami tych aktów prawnych, a także wydanych na ich podstawie rozporządzeń wykonawczych na bieżąco implementuje do krajowego porządku prawnego regulacje unijne określające długofalową strategię gospodarowania odpadami (w tym odpadami komunalnymi) w Unii Europejskiej, które stanowią jednocześnie fundament dla tych działań. Do najważniejszych aktów unijnych z tego zakresu należy zaliczyć:

1)

dyrektywę Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotyczącą oczyszczania ścieków komunalnych (Dz. Urz. WE L 135 z 30.05.1991, s. 40);

2)

dyrektywę Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów (Dz. Urz. WE L 182 z 16.07.1999, s. 1);

3)

dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającą niektóre dyrektywy (Dz. Urz. L 312 z 22.11.2008, s. 3);

4)

dyrektywę 94/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (Dz. Urz. WE L 365 z 31.12.1994, s. 10).

Gospodarka odpadami stanowi priorytet polityki ekologicznej Unii Europejskiej, dlatego też tak dużą wagę przywiązuje się do sukcesywnego wdrażania i udoskonalania zasad określających strategię Unii Europejskiej w gospodarowaniu odpadami, do których należy zaliczyć:

1)

zapobieganie wytwarzania odpadów – chodzi o działania zapobiegające i ograniczające powstawanie odpadów. Ta zasada o charakterze prewencyjnym stanowi postulat, zgodnie z którym recykling odpadów, ich składowanie powinny być stosowane wtedy, jeśli powstaniu odpadów nie udało się zapobiec;

2)

recykling odpadów (powtórne ich wykorzystanie) – jeżeli nie udało się zapobiec wytworzeniu odpadów, powinny być one odzyskiwane lub unieszkodliwiane w sposób niepowodujący zagrożenia dla zdrowia ludzkiego i środowiska;

3)

maksymalne ograniczenie składowania odpadów – składowanie odpadów powinno być rozwiązaniem ostatecznym;

4)

rekultywacja – podejmowanie działań mających na celu przywrócenie terenów zdegradowanych do optymalnego stanu;

5)

bezpieczny transport odpadów – zwiększenie bezpieczeństwa przy jednoczesnym ograniczeniu zagrożeń wynikających z przemieszczania odpadów.

Pomimo podejmowania przez polskiego ustawodawcę nieustannego wysiłku w dążeniu do przystosowania krajowych przepisów, dotyczących m.in. odpadów, do porządku unijnego – gospodarka odpadami w dalszym ciągu stanowi jeden z najtrudniejszych i najpoważniejszych problemów, który wymaga natychmiastowej i kompleksowej regulacji.

Milowym krokiem do ujednolicenia porządków prawnych – krajowego i unijnego – w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi oraz poprawienia zatrważających statystyk, według których na polskie składowiska trafia od 95 do 97% wytwarzanych odpadów komunalnych, było ogłoszenie w dniu 25 lipca 2011 r. ustawy z dnia 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 152, poz. 897 z późn. zm.).

Głównym celem nowelizacji z 2011 r. było przeprowadzenie zmian w obowiązującym systemie gospodarowania odpadami komunalnymi poprzez zmiany w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, polegające na:

1)

uszczelnieniu systemu gospodarowania odpadami komunalnymi;

2)

prowadzeniu selektywnego zbierania odpadów komunalnych;

3)

zmniejszeniu ilości odpadów komunalnych, w tym odpadów ulegających biodegradacji kierowanych na składowiska odpadów;

4)

zwiększeniu liczby nowoczesnych instalacji do odzysku, w tym recyklingu oraz unieszkodliwiania odpadów komunalnych w sposób inny niż składowanie odpadów;

5)

całkowitym wyeliminowaniu nielegalnych składowisk odpadów, a tym samym zmniejszenie zaśmiecenia w szczególności lasów i terenów rekreacyjnych;

6)

prowadzeniu właściwego sposobu monitorowania postępowania z odpadami komunalnymi zarówno przez właścicieli nieruchomości, jak i prowadzących działalność w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości;

7)

zmniejszeniu dodatkowych zagrożeń dla środowiska wynikających z transportu odpadów komunalnych z miejsc ich powstania do miejsc odzysku lub unieszkodliwiania, przez podział województw na regiony gospodarki odpadami, w ramach których prowadzone będą wszelkie czynności związane z gospodarowaniem odpadami komunalnymi.

Zmiany wprowadzone nowelizacją z 2011 r. w systemie gospodarowania odpadami komunalnymi polegają przede wszystkim na obligatoryjnym przejęciu przez gminy obowiązków właścicieli nieruchomości w zakresie zagospodarowania odpadami komunalnymi.

Rozwiązanie to oznacza, że gminy nie będą musiały przeprowadzać referendum gminnego, a rada gminy, w drodze uchwały, będzie podejmowała decyzje, czy odpady będą odbierane wyłącznie z gospodarstw domowych, czy również od właścicieli nieruchomości, na terenie których prowadzona jest działalność, w związku z którą powstają odpady komunalne.

Przejęcie przez gminy obowiązków właścicieli nieruchomości w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi pozwoli tym samym zwolnić właścicieli nieruchomości z obowiązku podpisywania umów na odbieranie odpadów komunalnych z podmiotami prowadzącymi działalność w tym zakresie.

Na podstawie nowych regulacji gmina może również zadecydować o przejęciu obowiązków właścicieli nieruchomości w zakresie odbierania odpadów komunalnych wyłącznie z gospodarstw domowych, pozostawiając możliwość zawierania umów na odbieranie odpadów komunalnych między przedsiębiorcą odbierającym odpady komunalne a firmami prowadzącymi działalność na terenie gminy.

Rada gminy będzie również określała wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (która będzie uwzględniała koszty odbierania, transportu, zbierania, odzysku, w tym recyklingu, a także unieszkodliwiania odpadów zgodnie z obowiązującą hierarchią postępowania z odpadami), a także szczegółowy sposób świadczenia usług na rzecz właścicieli nieruchomości w zakresie odbierania odpadów komunalnych i zagospodarowania nimi. Powyższe oznacza wprowadzenie jednolitych zasad finansowania odbierania odpadów komunalnych i zagospodarowania na terenie całego kraju.

Nowelizacja z 2011 r. wprowadza również mechanizm, zgodnie z którym gminy będą wyłaniały w drodze przetargu podmioty prowadzące działalność w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości (co w określonych przypadkach wiązało się będzie z koniecznością przekształcenia gminnych jednostek organizacyjnych w spółki prawa handlowego).

Jednocześnie wzmocnione zostały funkcje kontrolne gmin, które w sposób kompleksowy będą mogły monitorować działania podejmowane zarówno przez właścicieli nieruchomości, jak i przez przedsiębiorców odbierających odpady komunalne od właścicieli nieruchomości.

Dodatkowo nowelizacja z 2011 r. reguluje obowiązki sprawozdawcze gmin oraz uprawnienia kontrolne wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska w stosunku do samorządu gminnego, a także obowiązki prowadzących działalność w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości związane z osiągnięciem określonych poziomów odzysku i recyklingu odpadów komunalnych oraz ograniczeniem masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji deponowanych na składowiskach odpadów.

Przyjęcie rozwiązań zaproponowanych w nowelizacji z 2011 r. powinno, zdaniem ustawodawcy, przyczynić się do zwiększenia osiąganych poziomów wyznaczonych przepisami Unii Europejskiej, a także pozytywnie wpłynąć na rozwój regionalny i dać podstawy do stworzenia nowych miejsc pracy .

Nowelizacja z 2011 r. weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. (z nielicznymi wyjątkami – zob. rozdział 9.2 poradnika), a kompleksowy system nowych rozwiązań wprowadzonych tą ustawą zacznie funkcjonować najpóźniej w dniu 1 lipca 2013 r., kiedy to wejdą w życie odpowiednie uchwały rad gmin, na podstawie których gminy rozpoczną świadczenie usług w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości.

Autorzy fragmentu:

Rozdział1
BUDOWA, UTRZYMANIE I EKSPLOATACJA REGIONALNYCH INSTALACJI PRZETWARZANIA ODPADÓW KOMUNALNYCH

1.1.Czym jest region gospodarki odpadami komunalnymi?

Pojęcie „regionu gospodarki odpadami komunalnymi” zostało wprowadzone art. 3 ust. 3 pkt 15b ustawy o odpadach. Zgodnie z tym przepisem, regionem gospodarki odpadami komunalnymi jest określony w wojewódzkim planie gospodarki odpadami obszar liczący co najmniej 150 000 mieszkańców, przy czym regionem może być także pojedyncza gmina licząca powyżej 500 000 mieszkańców.

Tworzenie regionów należy do kompetencji sejmiku województwa, który zgodnie z art. 14 ust. 8 pkt 1 w zw. z art. 14a ust. 2ustawy o odpadach, dokonuje określenia regionów wraz ze wskazaniem gmin wchodzących w jego skład w WPGO. Należy jednak podkreślić, że WPGO nie jest aktem prawa miejscowego, dlatego też jego postanowienia nie mają mocy wiążącej w odniesieniu do gmin i ich mieszkańców. Aktem prawa miejscowego jest natomiast uchwała w sprawie wykonania WPGO, która podejmowana jest przez sejmik województwa równolegle z uchwaleniem WPGO. W związku z powyższym należy stwierdzić, że zaliczenie gminy do regionu jest wiążące...

Pełna treść dostępna po zalogowaniu do LEX