Kaczocha Mateusz, Ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. Komentarz

Komentarze
Opublikowano: LEX/el. 2015
Stan prawny: 5 października 2015 r.
Autor komentarza:

Ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. Komentarz

Autor fragmentu:

Wstęp

Komentowana ustawa jest podstawowym aktem normatywnym dotyczącym ochrony zdrowia społeczeństwa przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych oraz przeciwdziałania uzależnieniu od tych wyrobów. Wpisuje się ona zatem w problematykę zdrowia publicznego rozumianego jako stan zdrowotny całego społeczeństwa lub jego części, określany na podstawie odpowiednich wskaźników epidemiologicznych i demograficznych (por. art. 2 pkt 35 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 947 z późn. zm.). Jest to też nauka i sztuka zapobiegania chorobom, wydłużania życia oraz promowania zdrowia fizycznego i sprawności przez zorganizowanie wysiłki społeczeństwa mające na celu higienizację środowiska, zwalczanie zakażeń występujących w społeczeństwach, edukację jednostek odnośnie do zasad higieny osobistej, organizację świadczeń lekarskich i pielęgniarskich mających na celu wczesne oraz profilaktycznie ukierunkowane leczenie oraz rozwój mechanizmów społecznych, które zapewnią każdej jednostce w społeczeństwie standard życia właściwy dla utrzymania zdrowia (J. Opolski (red.) Zdrowie publiczne, wybrane zagadnienia (w:) Szkoła Zdrowia Publicznego Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 2011, s. 18.).

Ustawa składa się obecnie z preambuły i 24 artykułów. Z uwagi na niewielką objętość ustawy ustawodawca nie zdecydował się na wprowadzenie do niej rozdziałów. Pierwsze trzy przepisy (art. 1-3) stanowią typowe przepisy ogólne, które mają zastosowanie do większości pozostałych przepisów ustawy. Na szczególną uwagę zasługuje art. 2, zawierający katalog definicji legalnych podstawowych pojęć używanych w ustawie. Następne przepisy (art. 4-11) ustawy zawierają typowe przepisy merytoryczne, określające głównie zakazy związane z paleniem wyrobów tytoniowych w określonych miejscach, ich reklamą i promocją oraz sponsorowaniem przez firmy tytoniowe określonych typów działalności. Z kolei regulacje art. 12-15 ustawy regulują kwestie odpowiedzialności karnej za niezastosowanie się do nakazów i zakazów uregulowanych w ustawie. Sankcje karne, obok środków egzekucyjnych i kar administracyjnych, są bowiem środkiem służącym zabezpieczeniu wykonania obowiązków publicznoprawnych w sferze zewnętrznej (Z. Janku, Gwarancje prawne wykonywania obowiązków publicznoprawnych (w:) J. Zimmermann, Koncepcja systemu prawa administracyjnego, Warszawa 2007, s. 560). Ostatnie dwa przepisy ustawy (art. 16-17) stanowią przepisy końcowe – odpowiednio przepis uchylający i przepis o wejściu ustawy w życie.

Na marginesie należy podkreślić, że ustawa wymaga nowelizacji z uwagi konieczność wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/40/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w sprawie produkcji, prezentowania i sprzedaży wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów oraz uchylająca dyrektywę 2001/37/WE (Dz. Urz. UE L 127 z 29.04.2014, s. 1). W szczególności powinny być wprowadzone ograniczenia reklamy i promocji w zakresie tzw. wyrobów powiązanych (np. elektroniczne papierosy), a także wprowadzenie nowych ostrzeżeń zdrowotnych na opakowaniach wyrobów tytoniowych oraz wyrobów powiązanych (szerzej zob. wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, nr projektu UC177, http://bip.kprm.gov.pl/kpr/form/r1915,Projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-ochronie-zdrowia-przed-nastepstwami-uzywania-t.html). Należy też dodać, że opracowany został projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, których znajduje się na wczesnym (rządowym) etapie prac legislacyjnych. Przedmiotowy projekt dotyczy ww. kwestii. Oprócz tego proponuje się w szczególności wprowadzenie regulacji przeciwdziałających sprzedaży wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów (papierosy elektroniczne tzw e-papierosy) dzieciom i młodzieży poprzez przyjęcie odpowiednich środków ustanawiających i egzekwujących ograniczenia wiekowe (por. uzasadnienie do powyższego projektu, s. 3, http://legislacja.rcl.gov.pl/docs//2/12274456/12298894/12298895/dokument173481.pdf). Niewątpliwie takie rozwiązania są potrzebne, gdyż regulacje obecnej ustawy nie odnoszą się wyraźnie do papierosów elektronicznych, a projektowana ustawa zapełniła by w tym zakresie lukę prawną.

W celu przeciwdziałania uzależnieniu od używania tytoniu i wyrobów tytoniowych oraz ochrony zdrowia przed jego następstwami stanowi się, co następuje:

1. Powyższe zdanie nie jest przepisem prawnym, tylko preambułą. Jest to uroczysty wstęp, w którym ustawodawca przedstawia motywy wydania aktu normatywnego, zamierzone cele, podstawowe wartości, którymi się kierował lub które chciałby promować i chronić itp. (por. T. Chauvin, T. Stawecki, P. Winczorek, Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa 2011, s. 111). Preambuła nie zawiera norm prawnych ani ich elementów, ale odgrywa istotną rolę w procesie interpretacji przepisów ustawy, zwłaszcza ich wykładni funkcjonalnej. Wyraża ona bowiem wprost ratio legis ustawy, tj. przeciwdziałanie uzależnieniu od używania tytoniu i wyrobów tytoniowych oraz ochrona zdrowia przed jego następstwami. Interpretacja poszczególnych przepisów ustawy, zwłaszcza tych, które są niejasne lub wieloznaczne, powinna być dokonywana zgodnie z tym celem. Trafnie to ilustruje, co prawda na gruncie innego aktu normatywnego, uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 października 2013 r., III SA/Wr 520/13 (orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie wskazano, że „Nie jest przy tym, zdaniem Sądu, dopuszczalne dokonywanie wykładni rozszerzającej tych przepisów i wnioskowanie, że skoro ustawa nie zakazuje wprost sprzedaży internetowej napojów alkoholowych to sprzedaż taka jest dozwolona. Zwrócić należy bowiem uwagę, że ustawodawca uchwalając przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości miał na celu co do zasady ograniczenie dostępności alkoholu, a nie wprowadzenie ogólnej dostępności tych produktów. Natomiast potencjalne dopuszczenie sprzedaży w sklepach internetowych, prowadziłoby wprost do rozszerzenia zakresu dostępności napojów alkoholowych. Niewątpliwie, nie to było celem ustawodawcy, ustanawiającego przepisy o zasadach sprzedaży napojów alkoholowych. W tym zakresie zasadnym będzie odwołanie się do preambuły ustawy i przepisów ogólnych (rozdział I ustawy). Preambuła do ustawy brzmi następująco: Uznając życie obywateli w trzeźwości za niezbędny warunek moralnego i materialnego dobra Narodu, stanowi, się co następuje [...]. Preambuła ta ma charakter normy (wypowiedzi) celowościowej dla całej poprzedzonej nią treści ustawy o wychowaniu w trzeźwości (zob. I. Skrzydło-Niżnik i G. Zalas Ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Komentarz, wyd. Zakamycze, 2002). W praktyce oznacza to jej zasadniczy wpływ na interpretacje treści przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości”.

2. Na marginesie warto zauważyć, że ustawa powinna być również interpretowana w powiązaniu z normami i celami Ramowej Konwencji Światowej Organizacji Zdrowia o Ograniczeniu Użycia Tytoniu sporządzonej w Genewie dnia 21 maja 2003 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 74, poz. 487). Zgodnie z art. 3 niniejszej Konwencji jej i protokołów celem jest bowiem ochrona dzisiejszych i przyszłych pokoleń przed zgubnymi zdrowotnymi, społecznymi, środowiskowymi i ekonomicznymi następstwami konsumpcji wyrobów tytoniowych i narażenia na dym tytoniowy poprzez przedstawienie ram dla środków ograniczenia użycia tytoniu, jakie Strony będą wprowadzać na szczeblu krajowym, regionalnym i międzynarodowym w celu ciągłego i znacznego ograniczenia rozpowszechnionej konsumpcji wyrobów tytoniowych i narażenia na dym tytoniowy.

Autor fragmentu:
Art. 1art(1)

1.

Zasadniczo pierwszy artykuł określonej ustawy określa jej zakres przedmiotowy lub podmiotowy. Komentowany artykuł stanowi odstępstwo od tej zasady, gdyż nie określa on jednoznacznie ani zakresu przedmiotowego, ani podmiotowego ustawy. Nakłada on bowiem na organy administracji rządowej i organy samorządu terytorialnego ogólny obowiązek, polegający na podejmowaniu działań zmierzających do ochrony zdrowia przed następstwami używania tytoniu. Można zatem powiedzieć, że regulacja ta raczej wskazuje cel, do jakiego powinny dążyć ww. organy, niż konkretny obowiązek. Jest to zatem norma programowa, cechą szczególną której jest to, że nie wskazuje ona, jak powinien zachować się adresat normy, ale jaki cel powinien osiągnąć (Z. Pulka, Podstawy prawa, Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa, Poznań 2012, s. 60). Tę normę programową należy odczytywać w powiązaniu z art. 3 ustawy, definiującym sformułowanie „ochrony zdrowia przed następstwami używania tytoniu”.

Ponadto omawiany przepis...

Full content available after logging in to LEX

Log in to LEX | Don't use LEX programs yet? Order test access