Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1655279

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 18 lutego 2015 r.
VIII SA/Wa 589/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Wroczyński.

Sędziowie WSA: Renata Nawrot, Iwona Szymanowicz-Nowak (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2015 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia (...) lutego 2012 r. nr (...) w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2007 rok

1)

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura (...) Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia (...) października (...);

2)

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku;

3)

zasądza od Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżącego P. M. kwotę (...) ((...)) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga P M na decyzję Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W z dnia (...) lutego 2012 r. Nr (...) w przedmiocie płatności bezpośrednich.

Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco:

Decyzją Nr (...) z dnia (...) września 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B (dalej: "Kierownik ARiMR", "organ I instancji"), po rozpatrzeniu wniosku P M (dalej: "skarżący", "beneficjent") o przyznanie płatności do gruntów rolnych i płatności cukrowej na rok 2007, orzekł o przyznaniu płatności do gruntów rolnych na 2007 rok w wysokości (...) zł, w tym jednolitej płatności obszarowej (JPO) w kwocie (...) zł i uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych (UPO) w kwocie (...) zł.

Decyzją Nr (...) z dnia (...) grudnia 2010 r. Dyrektor (...) Oddziału Regionalnego ARiMR w W (dalej: "Dyrektor ARiMR", "organ odwoławczy") orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że wniosek beneficjenta o przyznanie płatności bezpośrednich (dalej: "płatności OB") na 2007 r. wpłynął do organu I instancji w dniu 15 maja 2007 r.

Na podstawie zebranych w sprawie dokumentów, w tym: wniosków spółek cywilnych (...) o przyznanie płatności OB i ONW oraz porozumień w sprawie przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych z dnia 21 kwietnia 2008 r., protokołów stanowiących integralną część tych porozumień, oświadczeń przejmujących posiadanie działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW z dnia 30 kwietnia 2008 r., organ stwierdził, iż z dniem 30 kwietnia 2008 r. ww. podmioty przejęły w posiadanie nieruchomości rolne deklarowane do płatności OB przez beneficjenta. Wyjaśnił, iż we wniosku o przyznanie płatności na 2007 rok skarżący zadeklarował obszar użytków rolnych o powierzchni (...) ha. Ostatecznie, po przejęciu gruntów przez ww. spółki, beneficjent pozostawił w swoim użytkowaniu jedynie działkę rolną nr (...) o powierzchni (...) ha. Dlatego też do tej powierzchni została przyznana JPO oraz UPO. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że skoro wnioskodawca podjął decyzję o przekazaniu posiadanego gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego, co się wiąże z przekazaniem uprawnień i obowiązków z tym związanych, to niejako zrezygnował z przyznania płatności na swoją rzecz.

Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 173/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi beneficjenta uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję.

Na podstawie wykładni art. 7 ust. 1 pkt 1, art. 18 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2007 r. Nr 35, poz. 217 z późn. zm., zwanej dalej: "ustawą o płatnościach bezpośrednich"), art. 74 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.Urz.UE.L 141 z 30 kwietnia 2004 r., str. 18 z późn. zm., zwanego dalej "rozporządzeniem Nr 796/2004") oraz art. 28 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) Nr 2019/93, (WE) Nr 1452/2001, (WE) Nr 1453/2001, (WE) Nr 1454/2001, (WE) Nr 1868/94, (WE) Nr 1251/1999, (WE) Nr 1254/1999, (WE) Nr 1673/2000, (EWG) Nr 2358/71 i (WE) Nr 2529/2001 (Dz.U.UE.L z 2003 r. Nr 270, poz. 1), Sąd ustalił, że realizowana w ramach wsparcia bezpośredniego pomoc finansowa ustalana jest w relacji do danego roku kalendarzowego i wypłacana w terminie od dnia 1 grudnia roku, w którym złożono wniosek, do dnia 30 czerwca następnego roku. Stan posiadania połączonego z utrzymywaniem gospodarstwa w dobrej kulturze rolnej powinien więc trwać przez cały rok objęty wnioskiem o płatności. Sąd uznał, że decyzja w sprawie płatności bezpośrednich powinna co do zasady uwzględniać stan faktyczny zaistniały do końca roku kalendarzowego, którego płatność dotyczy. Obowiązujące w tym zakresie przepisy dopuszczają wprawdzie możliwość wydania decyzji po zakończeniu roku kalendarzowego, za który przyznawana jest płatność obszarowa (do dnia 1 marca), ale w oparciu o stan faktyczny istniejący na koniec roku kalendarzowego wymienionego we wniosku. Złożony w niniejszej sprawie przez skarżącego wniosek dotyczył płatności obszarowych za 2007 r., natomiast zmiana stanu faktycznego dokonana po zakończeniu roku kalendarzowego, której dotyczył wniosek producenta zaistniała dopiero w 2008 r. Za bezsprzeczny Sąd uznał fakt, że skarżący był posiadaczem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie przedmiotowych płatności na 2007 r. w dacie złożenia tego wniosku oraz okoliczność, że w 2008 r. skarżący przeniósł na rzecz innych podmiotów posiadanie nieruchomości rolnych wskazanych we wniosku na 2007 r. Do tego jednak czasu - co należy uznać za bezsporne, skarżący był w posiadaniu przedmiotowych gruntów.

Oceniając uprawnienie skarżącego do płatności bezpośrednich za 2007 r. przez pryzmat wskazanych wyżej okoliczności Sąd stwierdził, że do daty przeniesienia posiadania działek co do zasady spełniał on przesłanki, od których przepisy ustawy uzależniały nabycie wskazanego prawa. Za niepodważalny uznał także fakt, że w dacie wydania pierwszej decyzji w sprawie skarżący nie posiadał już większości gruntów, które wcześniej zadeklarował we wniosku. Decyzja ta została jednak wydana dopiero w dniu 27 września 2010 r. Zwłoka organu w wydaniu tej decyzji wynosiła ponad 2 lata, czym niewątpliwie uchybiono zasadzie szybkości postępowania, wyrażonej w art. 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm., zwanej dalej: "k.p.a.").

Sąd uznał, iż zmiana stanu fatycznego sprawy zaistniała po upływie roku kalendarzowego, w odniesieniu do którego skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich. W związku z tym zmiana ta, oceniana w dniu wydania decyzji, tj. 27 września 2010 r., nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania prawa do wnioskowanej przez skarżącego płatności. Skarżący miał bowiem prawo, spełniając ustawowe warunki, złożyć wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich za 2007 r., przysługiwało mu także uprawnienie do przeniesienia w następnym już, bo w 2008 r., posiadania gruntów rolnych na rzecz innych podmiotów (por. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2010 r., sygn. akt II GSK 208/10). Na stan posiadania zadeklarowanych we wniosku gruntów rolnych nie miało wpływu przeniesienie posiadania tych gruntów, bowiem czynności w tym zakresie podjęte zostały już po upływie roku kalendarzowego, na który wnioskowano o przyznanie płatności. Błędna interpretacja dokonana przez organy w niniejszej sprawie spowodowała przyznanie skarżącemu jednolitej płatności bezpośredniej w pomniejszonej wysokości. Również data wydania decyzji nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia organu, szczególnie zaś na gruncie niniejszej sprawy, gdzie zwlekano z wydaniem stosownej decyzji ponad 2 lata. Z żadnego przepisu prawa nie wynika bowiem, że rolnik - producent rolny musi być posiadaczem gruntów rolnych aż do dnia wydania decyzji przez organ.

Sąd wskazał, że w toku ponownego rozpatrzenia sprawy organy winny mieć na uwadze powołaną wyżej argumentację i przyjąć za miarodajny moment - stan posiadania spornych gruntów z końca 2007 r. Wyjaśnił przy tym, że kwestie dotyczące przeniesienia posiadania przedmiotowych gruntów, skuteczności bądź nieskuteczności oświadczeń podmiotów, które przejęły grunty, nie mają żadnego znaczenia dla sprawy dotyczącej przyznania skarżącemu płatności obszarowych za 2007 r.

Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest prawomocny od dnia 18 sierpnia 2011 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik ARiMR decyzją nr (...) z dnia (...) października 2011 r., działając na podstawie m.in. art. 7 ust. 1 i ust. 2, art. 19 ust. 1 i ust. 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich, art. 74 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 4a rozporządzenia Nr 796/2004 i art. 4 ustawy z dnia 29 lutego 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2008 r. Nr 44, poz. 262), po raz wtóry orzekł o przyznaniu płatności do gruntów rolnych na 2007 rok w wysokości (...) zł, w tym JPO w kwocie (...) zł i UPO do powierzchni grupy upraw podstawowych w kwocie (...) zł.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia (...) lutego 2012 r., znak (...), Dyrektor ARiMR, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpoznaniu odwołania skarżącego, orzekł o utrzymaniu decyzji organu I instancji w mocy. Organ odwoławczy uznał, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w dniu 2 czerwca 2008 r. skarżący przekazał posiadanie części gospodarstwa rolnego, objętego wnioskiem o przyznanie płatności na 2007 rok, na rzecz innych producentów rolnych, którzy złożyli następnie wnioski transferowe wraz z dokumentami potwierdzającymi przejęcie posiadania. Ponownie przyjął, że skoro beneficjent podjął decyzję o przekazaniu posiadanego gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego, zrezygnował niejako dobrowolnie z przyznania płatności na swoją rzecz. Powierzchnia spełniająca warunki do przyznania JPO i UPO pozostająca w posiadaniu skarżącego wyniosła (...) ha i w odniesieniu do niej rozpatrzony został wniosek o przyznanie płatności.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy podał, że organ I instancji wziął pod uwagę zalecenia Sądu zawarte w wyroku z dnia 15 czerwca 2011 r., a więc oparł swoją decyzję o stan posiadania spornych gruntów z końca 2007 r. Za istotny dla sprawy uznał fakt, że z wnioskiem o przejęcie płatności do działek rolnych, zgłoszonych do płatności przez skarżącego, inne podmioty wystąpiły przed wydaniem decyzji. Tym samym spełnione zostały wymagania określone w art. 21 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich, a zgodnie z art. 21 ust. 5 powołanego aktu, przejmujący wstępuje w miejsce przekazującego. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że gdyby inne podmioty nie wystąpiły przed wydaniem decyzji o przejęcie płatności, jedyną stroną postępowania w tym zakresie byłby skarżący.

W skardze złożonej na powołane rozstrzygnięcie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. Wydanym decyzjom postawił zarzut rażącego naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.").

W ocenie skarżącego organ I instancji nie wziął pod uwagę faktu związania organu prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 29 października 2012 r. skarżący podtrzymał swoją argumentację i wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Zdaniem skarżącego, pomimo faktu, że wyrażona w wyroku sądu administracyjnego ocena prawna i wskazania co do dalszego prowadzenia sprawy jest jasna i przejrzysta, to organy zignorowały prawomocny wyrok.

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 260/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji (odpowiednio z dnia 2 lutego 2012 r. i 26 października 2011 r.). Podstawę powyższego stanowiło ustalenie przez Sąd, iż organ dopuścił się naruszenia art. 153 p.p.s.a. Przytaczając treść wytycznych, zawartych w uzasadnieniu wyroku w sprawie VIII SA/Wa 173/11, Sąd wywiódł, iż ponownie rozpoznając sprawę organy obu instancji winny były ustalić, jaka powierzchnia gruntów rolnych w stosunku do powierzchni deklarowanej do płatności JPO i UPO we wniosku inicjującym postępowanie pozostawała w posiadaniu skarżącego na dzień 31 grudnia 2007 r. Zgodnie z powołanymi wyżej wytycznymi Sądu, wiążącymi zarówno organy ARiMR, jak i Sąd, organy nie mogły z deklarowanej do płatności powierzchni działek rolnych wyłączyć gruntów, których posiadanie przeniesiono na inne podmioty z dniem 30 kwietnia 2008 r. Organy nie wykazały bowiem, że podmioty te uzyskały płatności, o które na podstawie złożonych wniosków transferowych wystąpiły.

Dokonując ustaleń stanu faktycznego sprawy (w odniesieniu do powierzchni gruntów rolnych, będących w posiadaniu skarżącego na koniec roku kalendarzowego 2007) w sposób sprzeczny z wytycznymi Sądu, organy obu instancji w sposób oczywisty dopuściły się obrazy art. 153 p.p.s.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że rozpatrując sprawę ponownie po prawomocnym wyroku Sądu, organ administracji winien zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu tego wyroku, bez względu na odmienne poglądy prawne. Jeśli organ odwoławczy nie zgadzał się z interpretacją Sądu, zawartą w uzasadnieniu wyroku w sprawie VIII SA/Wa 173/11, miał prawo do wniesienia skargi kasacyjnej, z czego nie skorzystał. W zaskarżonej decyzji tymczasem, kontrolując decyzję organu I instancji, wskazał z jednej strony, że sprawa była rozpatrywana z uwzględnieniem zaleceń wskazanych w ww. wyroku, że stan posiadania nieruchomości skarżącego był rozpatrywany na koniec roku 2007, a z drugiej strony, polemizując z prawomocnymi ustaleniami Sądu, podniósł, iż ta okoliczność nie była decydująca przy merytorycznym rozstrzyganiu sprawy. Najważniejsza w tej sprawie dla organów była własna interpretacja przepisów, dotycząca złożenia w 2008 r. przez podmioty przejmujące wniosków transferowych przed wydaniem decyzji wobec beneficjenta. Ta kwestia jednak, wobec jednoznacznych wytycznych Sądu w wyroku w sprawie VIII SA/Wa 173/11, który odniósł się również w swojej ocenie do wniosków transferowych w przedmiotowej sprawie, nie powinna mieć dla organów obu instancji znaczenia.

W konsekwencji Sąd uznał, że zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 153 p.p.s.a., skutkującym stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2014 r., wydanym w sprawie II GSK 227/13 na skutek skargi kasacyjnej Dyrektora ARiMR, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie (WSA). Podstawę rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie, że WSA nie naruszył art. 153 p.p.s.a., który jest przepisem prawa materialnego.

Na podstawie tego przepisu nie można kwestionować stanu faktycznego, przyjętego za podstawę orzekania przez WSA przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, NSA uznał, że stan faktyczny sprawy po wydaniu wyroku przez WSA, nie zmienił się, dlatego nie nastąpiło ustanie mocy wiążącej oceny prawnej prawomocnego orzeczenia Sądu. Stąd interpretacja organu co do zaistnienia zmian w stanie faktycznym jest błędna.

W konsekwencji Sąd I instancji, związany swoją uprzednią oceną prawną, prawidłowo stwierdził naruszenie przez organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy postanowień z art. 153 p.p.s.a.

W ocenie NSA natomiast usprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stwierdzając nieważność zaskarżonych decyzji WSA wskazał, że skutki naruszenia przez organy administracji przepisu art. 153 p.p.s.a. należy zakwalifikować jako rażące, ponieważ treść rozstrzygnięcia decyzji pozostaje w ewidentnej sprzeczności z dyspozycją tego przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą, a skutki tej wadliwości w okolicznościach sprawy powodują, że decyzje organów obu instancji nie mogą być zaakceptowane jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa. NSA przypomniał, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które decyzja wywołuje. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może być naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, tj. taki, który nie wymaga wykładni stosowania prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszająca prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.

NSA uznał, że WSA nie wykazał, że w sprawie zaistniały wyżej wymienione przesłanki rażącego naruszenia prawa, poprzestając na ogólnikowym stwierdzaniu "rażących skutków naruszenia art. 153 p.p.s.a." W szczególności nie wykazano, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisów stanowiących jej podstawę prawną. W ocenie NSA, naruszenie przez organy administracji zasady związania oceną prawną wyrażoną w wyroku Sądu powoduje konieczność uchylenia zaskarżonych decyzji, a nie stanowi przesłanki rażącego naruszenia prawa z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając sprawę ponownie, zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że niniejsza sprawa była przedmiotem wyrokowania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyniku złożonej przez organ odwoławczy skargi kasacyjnej wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 227/13, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W związku z powyższym Sąd I instancji w innym składzie, w myśl art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a., związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powołany wyżej przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania Sądu I instancji, który nie posiada już, na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań, co do dalszego postępowania.

W judykaturze i doktrynie zwraca się jednak uwagę, że wojewódzki sąd administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez NSA (wyrok SN z dnia 9 lipca 1998 r., sygn. akt I PKN 226/98, OSNAP 1999, Nr 15, poz. 486), jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, zmienił się stan prawny (tak: H. Knysiak-Molczyk (w:) H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2005).

W świetle powyższych rozważań za przesądzoną uznać należy kwestię wadliwości zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji z uwagi na niewykonanie zaleceń, wynikających z wyroku WSA z dnia 15 czerwca 2011 r. w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 173/11. Jak wynika z tych wytycznych, organy ARiMR przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinny przyjąć za miarodajny stan posiadania spornych gruntów z końca 2007 r. Natomiast kwestie dotyczące przeniesienia posiadania tych gruntów, skuteczności bądź nieskuteczności oświadczeń podmiotów, które przejęły grunty, nie mają żadnego znaczenia dla sprawy dotyczącej przyznania skarżącemu płatności obszarowych na 2007 r.

Tymczasem ponownie rozpoznając sprawę organy administracji dokonały analizy stanu faktycznego w odniesieniu do roku, w którym został złożony wniosek, jak i kolejnego roku wskazując, że w ciągu 2007 r. beneficjent był w posiadaniu gruntów rolnych zadeklarowanych do płatności, natomiast przekazanie gruntów nastąpiło w kolejnym 2008 r. W tym stanie rzeczy, powołując się na treść art. 21 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, organy stwierdziły, iż w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 74 ust. 1 lit. a rozporządzenia Nr 796/2004, JPO lub UPO, o które ubiega się przekazujący, są przyznawane przejmującemu, jeżeli przeniesienie zostało dokonane nie później niż do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania płatności, na wniosek przejmującego złożony do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania płatności. W rozpoznawanej sprawie wnioski takie zostały przez przejmujące spółki cywilne złożone, spełniając wymagania wynikające z art. 21 ust. 2 ww. ustawy. W związku z przejęciem w posiadanie od skarżącego gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności przez innych producentów rolnych, grunty te zostały wyłączone z powierzchni kwalifikowanej do otrzymania tej płatności.

Należy w tym miejscu podkreślić, co zaznaczył również Naczelny Sąd Administracyjny, iż w prawomocnym wyroku z dnia 15 czerwca 2011 r. w sprawie VIII SA/Wa 173/11, WSA orzekał na podstawie stanu faktycznego, z którego wynikało, że w dniu 2 czerwca 2008 r. do Kierownika ARiMR wpłynęły wnioski szeregu spółek cywilnych o przyznanie płatności OB (JPO lub UPO) oraz płatności ONW, w których spółki te zawnioskowały o wstąpienie przez nie na miejsce skarżącego do toczącego się postępowania w zakresie przyznania płatności na rok 2007.

Na podstawie dołączonych do wniosków dokumentów, w tym protokołów stanowiących integralną część porozumień w sprawie przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych z dnia 21 kwietnia 2008 r. oraz oświadczeń przejmujących posiadanie działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW z dnia 30 kwietnia 2008 r. organ stwierdził, że z dniem 30 kwietnia 2008 r. wskazane spółki cywilne przejęły w posiadanie określone nieruchomości rolne. W związku z przekazaniem przez skarżącego w posiadanie części gospodarstwa rolnego objętego wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2007, zarówno JPO, jak i UPO zostały przyznane do powierzchni będącej w posiadaniu beneficjenta.

W ocenie Sądu, po wydaniu ww. wyroku w rozpoznawanej sprawie, nie nastąpiła zmiana istotnych okoliczności faktycznych, która mogłaby spowodować nieaktualność, a co za tym idzie ustanie mocy wiążącej oceny prawnej tegoż prawomocnego orzeczenia. Błędnie zatem orzekające w sprawie organy przyjęły, iż podstawę rozpoznania w niniejszej sprawie stanowi stan faktyczny uwzględniający okoliczność przekazania spornych gruntów rolnych wynoszących łącznie 188,78 ha na rzecz innych podmiotów, mimo iż przekazanie to nastąpiło w kolejnym roku kalendarzowym niż rok złożenia wniosku przez beneficjenta.

W związku z powyższym, w sprawie znajduje zastosowanie art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Związanie oceną prawną dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i procesowego oraz braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu istotnych okoliczności stanu faktycznego. Powołany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciążący na organie i na Sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony jedynie w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (vide: wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., II FSK 1328/10, CBOSA). Tak więc jest ona wiążąca o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. W takiej sytuacji organ, któremu sprawa została przekazana, związany jest wskazaniem Sądu co do sposobu ponownego prowadzenia postępowania administracyjnego.

Analizując ustalenia decyzji, będących przedmiotem kontroli, wydanych na skutek ww. orzeczenia w sprawie VIII SA/Wa 173/11, Sąd stwierdza, iż prowadzone przez organy postępowanie nie uwzględniało przedstawionych wyżej zaleceń, czym naruszono art. 153 p.p.s.a. W konsekwencji w rozstrzygnięciach tych, wbrew zaleceniom Sądu, zaprezentowano przyjęty stan faktyczny sprawy i jego ocenę prawną sprzeczną z oceną zaprezentowaną w uzasadnieniu wyroku. Powyższe uchybienia postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organy raz jeszcze dokonają ustaleń zgodnie z wytycznymi Sądu, określonymi w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 173/11.

Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie ww. przepisów, orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. (punkt drugi wyroku), zaś o kosztach postępowania na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.