Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 2 października 2007 r.
VIII SA/Wa 387/07

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda(spr.).

Sędziowie Asesorzy WSA: Artur Kot, Andrzej Kuna.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2007 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) marca 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) Wójt Gminy W., biorąc za podstawę art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960) dalej jako ustawa oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) dalej jako k.p.a. orzekł o wymeldowaniu M.Z. z pobytu stałego (...).

Uzasadniając decyzję organ pierwszej instancji podnosił, iż wnioskodawca M.Z. swój wniosek o wymeldowanie uzasadnia tym, że żona M.Z. nie zamieszkuje pod adresem (...) od 2004 r.. Organ stwierdził, iż z wyjaśnień M.Z. wynika, iż M.Z. nie zamieszkuje pod wskazanym wyżej adresem od 17 czerwca 2004 r.. Dobrowolnie opuściła miejsce zamieszkania, ponieważ nie chciała pracować w jego gospodarstwie, zabrała rzeczy osobiste, a obecnie zamieszkuje u swoich rodziców w W. przy ulicy (...) i pracuje w gospodarstwie ojca. Wnioskodawca nie utrzymuje kontaktu z żoną, mieszka z dziećmi w wieku szkolnym które są na jego utrzymaniu, do których przychodzi żona utrzymując z nimi kontakt. Organ stwierdził także, iż M.Z. oświadczyła, że od 17 czerwca 2004 r. nie zamieszkuje pod przedmiotowym adresem. W tym dniu została pobita przez męża i zmuszona do opuszczenia domu, nie zabrała rzeczy osobistych. Podała, że małoletnie dzieci zamieszkują z ojcem, a ona wróci do miejsca zameldowania gdy zapadnie postanowienie Sądu Rejonowego w S. o miejscu zamieszkania dzieci na (...). Stwierdziła, że zamieszkuje u rodziców w W. przy ulicy (...), którzy jej nie zameldują, ponieważ korzysta z ich gościnności do momentu wyjaśnienia sprawy w Sądzie.

Zdaniem Wójta Gminy została spełniona przesłanka art. 15 ust. 2 ustawy stanowiąca, ze organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W wyniku przeprowadzonego postępowania stwierdzić należy, że M.Z. od ponad dwóch lat zamieszkuje u swoich rodziców w miejscowości W. ulica (...) w związku z czym spełniona została przesłanka z art. 15 ust. 2 ustawy, co skutkuje orzeczeniem jak w sentencji.

Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji wniosła M.Z.

W odwołaniu podniosła, iż do opuszczenia mieszkania została zmuszona przez męża M.Z. Z mężem zostały małoletnie dzieci, którymi wnioskodawca nie zajmuje się w należyty sposób, bowiem dzieci ciężko pracują w gospodarstwie, muszą przyprowadzać nietrzeźwego ojca do domu. Miały też miejsce wielokrotne interwencje policji.

Decyzją z (...) Wojewoda Mazowiecki biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez M. Z. od decyzji z dnia (...) wydanej przez Wójta Gminy W. uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o odmowie wymeldowania.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podnosił, iż z uzasadnienia decyzji wynika, iż z wnioskiem o wymeldowanie M.Z. z pobytu stałego w miejscowości W. ulica (...) wystąpił M.Z. - właściciel na podstawie aktu notarialnego z dnia 30 września 1985 r. - podając, że żona nie mieszka w tym lokalu lecz zamieszkuje w W. przy ulicy (...). Organ pierwszej instancji ustalił, że M.Z. w dniu 17 czerwca 2004 r. opuściła dom w W. przy ulicy (...) i zamieszkała u swoich rodziców w W. przy ulicy (...). Tak długi okres nie zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu przekonuje, że została spełniona przesłanka wynikająca z art. 15 ust. 2 ustawy w związku z czym orzeczono o wymeldowaniu.

Organ drugiej instancji rozpatrując odwołanie stwierdził, iż jak wynika z art. 15 ust. 2 ustawy organ wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego, trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, jednakże to opuszczenie musi być dobrowolne i trwałe. Powołując się na utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego z którego wynika, iż nie jest dobrowolnym takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeżeli podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do jego opuszczenia jest oczywisty i został stwierdzony w postępowaniu karnym. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że M.Z. nie opuściła spornego lokalu dobrowolnie, lecz została do tego zmuszona nagannym zachowaniem męża. Zachowanie to zostało potwierdzone wyrokiem Sądu Rejonowego w S. IV Wydział Grodzki z dnia 26 lipca 2005 r., sygnatura akt IV K 199/05, skazującym M.Z. na karę jednego roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby trzech lat na podstawie art. 207 § 1 k.k. w zw. z art. 69 § 1 i 2, 70 § 1 pkt 1 k.k. i oddano go pod dozór kuratora na podstawie przepisu art. 73 § 1 k.k. W uzasadnieniu swego wyroku Sąd uznał, iż M.Z. w okresie od listopada 2003 r. do 17 czerwca 2004 r. w W., województwo mazowieckie, znęcał się psychicznie i fizycznie nad swoją żoną M.Z. i pięciorgiem swoich dzieci: J., M., P., M. i S. rodzeństwem Z. w ten sposób, że bez powodu wszczynał awantury domowe w trakcie których wyzywał wszystkich słowami uznanymi powszechnie za obelżywe, popychał i szarpał za ubranie oraz bił ich rękami oraz różnymi przedmiotami trzymanymi w rękach, po całym ciele, a ponadto swojej żonie M.Z. groził zabójstwem oraz zmuszał ją do opuszczenia miejsca zamieszkania. Na skutek apelacji Sąd Okręgowy w R. V Wydział Karny Odwoławczy wyrokiem z dnia 20 grudnia 2005 r. sygnatura akt V K 1052/05 zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w S. w ten sposób, że za przypisany oskarżonemu M.Z. czyn, stanowiący występek z art. 207 § 1 k.k. wymierzył karę czterech miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby trzech lat, zobowiązując oskarżonego do powstrzymywania się w okresie próby od nadużywania alkoholu, uchylając orzeczenie co do dozoru kuratora. Natomiast Sąd Rejonowy w S. III Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 16 stycznia 2006 r. orzekł o ograniczeniu M.Z. władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi: M., P. i S. poprzez poddanie wykonywania tejże władzy stałemu nadzorowi kuratora sądowego, którego zobowiązał do składania sprawozdań raz w miesiącu.

Organ odwoławczy stwierdził, iż z akt sprawy nie wynika by w przypadku M.Z. nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 omawianej ustawy, bowiem jak wynika z cytowanych wyroków sądowych zachowanie M.Z. a nie wola żony było powodem dla którego opuściła ona miejsce stałego zamieszkania. Podkreślił jednocześnie moc wiążącą orzeczenia sądu, jako aktu władzy państwowej, którego treścią są związane inne sądy i organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym. Moc wiążąca implikuje w sposób bezwzględny konieczność uwzględnienia faktu i treści orzeczenia w wydawanych przez inne organy rozstrzygnięciach. Nadto organ powołał się także na treść przepisu art. 365 § 1 k.p.c., który gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy. Ostatecznie podniósł, iż skoro M.Z. nie opuściła miejsca pobytu dobrowolnie i trwale, orzeczenie o odmowie wymeldowania jej z pobytu stałego z domu w W., ulica (...) jest zgodne z obowiązującymi przepisami i zasadne.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się skarżący M.Z., wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W swojej skardze przyznał fakt istnienia orzeczeń o jakich mowa w uzasadnieniu decyzji Wojewody Mazowieckiego, podniósł, iż żona od daty wyprowadzki nie łoży na utrzymanie synów, którzy zamieszkują razem z nim i którym skarżący zapewnia wszystkie niezbędne warunki, podał też, iż nigdy nie zmuszał żony do opuszczenia spornego lokalu. Stwierdził, iż żona zagarnęła przyznany przez Gminny Ośrodek Opieki Społecznej w W. zasiłek rodzinny dla nieletnich synów nadto, iż prawie od trzech lat M.Z. przebywa u swoich rodziców, gdzie pracuje na ich 30 - hektarowym gospodarstwie rolnym i nie chce się wymeldować z miejsca, gdzie tak długo nie przebywa.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga M.Z. nie zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone między innymi art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności.

Jak stanowi przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrola zgodności z prawem decyzji administracyjnej nie może zostać przeprowadzona przez sąd dowolnie, a w określonej kolejności. Stwierdzenie istnienia danego typu wad decyzji może bowiem eliminować potrzebę ustalania zaistnienia innych wad, co ma niewątpliwy wpływ na racjonalizację działalności kontrolnej wojewódzkich sądów administracyjnych.

W pierwszej kolejności powinna być przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji i postępowania które ją poprzedziło z punktu widzenia ewentualnego istnienia wad powodujących nieważność decyzji. Dopiero po stwierdzeniu, że zaskarżona decyzja nie jest dotknięta nieważnością, sąd administracyjny może przystąpić do badania ewentualnego istnienia pozostałych wad orzeczenia. W następnej kolejności wojewódzki sąd administracyjny powinien przeprowadzić kontrolę przestrzegania przepisów o postępowaniu administracyjnym - w zakresie określonym postanowieniami art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, c. W szczególności istotne jest ustalenie, czy w postępowaniu przed organami administracyjnymi zostały dostatecznie i w sposób prawidłowy wyjaśnione okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenie, iż okoliczności te nie zostały w sposób dostateczny wyjaśnione uniemożliwia dokonanie oceny, czy zaskarżone decyzje są zgodne z prawem, a w szczególności, czy nastąpiło naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 1981 r., S.A. 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy uznać należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V S.A. 3169/00, LEX 50123; wyrok z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05 LEX nr 49954) przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Przez opuszczenie lokalu o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy należy rozumieć więc opuszczenie dobrowolne. Nie jest opuszczeniem dobrowolnym lokalu takie opuszczenie do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu albo jeżeli fakt opuszczenia lokalu jest oczywisty i został stwierdzony w postępowaniu karnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V S.A. 108/00, LEX 49954; por. orz. NSA z dnia 8 października 1986 r., sygn. akt Sa/Gd 1014/86, z dnia 26 kwietnia 1996 r., Sygn. akt Sa/Wr 2828/95).

Ustalenia faktyczne dokonane na podstawie zebranego materiału dowodowego w sprawie niniejszej pozwalały organowi drugiej instancji uznać, iż w przypadku M.Z. nie nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, bowiem to zachowanie M.Z. a nie wola jego żony M., było powodem dla którego opuściła ona miejsce stałego zamieszkania.

Świadczy o tym treść prawomocnego wyroku karnego - Sądu Rejonowego w S. z dnia 26 lipca 2005 r., sygn. akt IV K 199/05 zmienionego wyrokiem Sądu Okręgowego w R. z dnia 20 grudnia 2005 r., sygn. akt V Ka 1052/05 - skazującego M.Z. za znęcanie fizyczne i psychiczne między innymi nad swoją żoną M.Z. polegające na tym, że w okresie od listopada 2003 do 17 czerwca 2004 r. skarżący bez powodu wszczynał awantury domowe w trakcie których wyzywał wszystkich słowami uznanymi powszechnie za obelżywe, popychał, szarpał za ubranie, oraz bił rękoma i różnymi przedmiotami trzymanymi w rękach po całym ciele, a nadto groził zabójstwem swojej żonie M. oraz zmuszał ją do opuszczenia miejsca zamieszkania. Z opisu czynu przypisanego M. Z. wynika wprost, że to jego zachowanie polegające na awanturowaniu się, szarpaniu za ubranie, popychaniu, biciu, grożeniu zabójstwem wreszcie wyganianiu z domu spowodowało opuszczenie przez żonę przedmiotowego miejsca zamieszkania. Znamiennym jest okres znęcania wskazany w akcie oskarżenia, a następnie w wyrokach Sądów Rejonowego i Okręgowego, który kończy się w dniu 17 czerwca 2004 r., to jest w dacie opuszczenia mieszkania przez M.Z. W tej sytuacji stwierdzić należy, iż fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu stwierdzony został w postępowaniu karnym, co czyni wszelkie twierdzenia przeciwne skarżącego gołosłownymi jak to prawidłowo ustalił organ drugiej instancji. W warunkach sprawy niniejszej nie można uznać, iż doszło do spełnienia przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy, skoro opuszczenie przez M. Z. dotychczasowego miejsca pobytu wynikło z powodu bezprawnych działań i zachowań skarżącego, w drodze przymusu fizycznego bądź psychicznego a nie z jej własnej woli (wyrok NSA z 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00 LEX nr 80643).

Ustaleniom faktycznym poczynionym przez Wojewodę Mazowieckiego nie można postawić zarzutu sprzeczności z treścią zebranego w sprawie materiału. Istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu od orzeczenia pierwszoinstancyjnego. Wojewoda działa zatem jako organ o charakterze reformacyjnym, ponownie merytorycznie rozpatrując sprawę w jej całokształcie. Organ pierwszej instancji wydając decyzję o wymeldowaniu dopuścił się obrazy przepisu art. 7, 77, 80 k.p.a. nie biorąc pod uwagę przy ustalaniu stanu faktycznego treści cytowanych wyżej wyroków sądowych.

Nie można też postawić organowi drugiej instancji zarzutu błędnej interpretacji i niewłaściwego zastosowania art. 15 ustawy. Ustalenie, że M.Z. nie opuściła miejsca pobytu stałego dobrowolnie i trwale czyni zasadną odmowę wymeldowania jej z pobytu stałego z domu w W. przy ulicy (...).

Z przyczyn wymienionych na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.