Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 760170

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 21 września 2010 r.
VII SA/Wa 920/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska.

Sędziowie WSA: Mirosława Kowalska, Ewa Machlejd (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2010 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) znak (...) w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy

I.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji,

II.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku,

III.

zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego M. F. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Prezydent (...) decyzją z dnia (...) znak: (...) na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 z późn. zm.) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 z 2000 r. poz. 1073 tekst jedn. z późn. zm.) zwanej dalej k.p.a. na wniosek Urzędu (...) Wydział Spraw Społecznych i Zdrowia (...) Referat Świadczeń Rodzinnych i Obsługi Funduszu Alimentacyjnego zatrzymał M. F. zam. w W. wydane dnia (...) przez Prezydenta (...) prawo jazdy kategorii (...), Nr (...), seria (...) zobowiązując jednocześnie do jego zwrotu w terminie 7 dni, od dnia otrzymania decyzji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 17 lipca 2009 r. do tutejszej Delegatury wpłynął z Urzędu (...) Wydział Spraw Społecznych i Zdrowia (...) Referat Świadczeń Rodzinnych i Obsługi Funduszu Alimentacyjnego wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego M. F.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego w postaci wniosku o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego i akt kierowcy oraz spełnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, mając na uwadze stan faktyczny i prawny orzeczono jak w sentencji.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. F. podnosząc, iż odebranie prawa jazdy pozbawi go jakichkolwiek możliwości uzyskania dochodu, a tym samym całkowicie uniemożliwi dokonywanie wpłat alimentacyjnych. Zaznaczył, że jego jedyne źródło dochodu wynika z posiadania prawa jazdy, ponieważ prowadzona przez niego działalność polega na usługach wykonywanych bezpośrednio u klienta, bądź miejscu przez niego wskazanym. Oświadczył, iż alimenty są obecnie przez niego płacone, a przerwa wynikła z przyczyn od niego niezależnych i nie jest uporczywym uchylaniem się od obowiązku płacenia alimentów. Dodał, że powiadomił komornika o możliwości wystąpienia przerw we wpłatach alimentów, a po przerwie na bieżąco kontynuuje wpłaty. Zaznaczył, że sytuacja ekonomiczno - rynkowa od dłuższego czasu nie pozwala mu na osiągnięcie wymaganych dochodów gwarantujących pełne spłacenie alimentów, a niemożność znalezienia stałego zatrudnienia na umowę o pracę zmusza do prowadzenia obecnej nie rentownej działalności, której podstawą jest poruszanie się transportem własnym.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia (...) znak: (...) na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.), utrzymało w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że Prezydent (...) miał obowiązek wszcząć z urzędu postępowanie administracyjne i orzec o zatrzymaniu M. F. prawa jazdy kategorii (...) nr (...), seria (...) oraz zobowiązać go do ich zwrotu. Decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wydawana przez właściwy organ (w niniejszej sprawie Prezydenta (...)) nie jest bowiem decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że w przypadku zaistnienia wskazanej przesłanki, to jest gdy zostanie złożony wniosek o zatrzymanie prawa jazdy z powodu uniemożliwienia przez dłużnika przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, organ administracyjny zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym. Zaznaczył, że dla niniejszej sprawy nie ma znaczenia okoliczność w jakim celu skarżącemu potrzebne jest prawo jazdy, gdyż decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy wydawana na podstawie art. 5 ust. 5 w związku z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma charakter decyzji związanej i organ nie ma możliwości wyboru innego rozstrzygnięcia. W aktach sprawy znajduje się natomiast wniosek z dnia 14 lipca 2009 r. o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika M. F., który na podstawie Wyroku Sądu Rejonowego (...) z dnia 2 lipca 2002 r. sygn. akt RXII RC 247/02 zobowiązany jest do alimentacji na rzecz D., K. i P. F., w związku z uniemożliwieniem przez dłużnika przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. F.

Zaskarżonej decyzji zarzucił, iż w istotny sposób narusza jego interes i uprawnionych do alimentów dzieci w ten sposób, że zamyka jego jedyne źródło utrzymania wiążące się z posiadaniem prawa jazdy, a tym samym istotnie ogranicza zdolność płacenia alimentów oraz jakiegokolwiek funkcjonowania społecznego.

Ponadto podniósł, że decyzja została wydana z naruszeniem zasad praworządności poprzez wydanie jej na podstawie przepisu niekonstytucyjnego (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r. sygn. akt P 46/07). Podkreślił, że decyzja została podjęta z naruszeniem prawa polegającym na błędzie w ustaleniach faktycznych i błędnej ocenie faktów, przyjętych za podstawę decyzji, zarówno I jak i II instancji, poprzez wskazanie, że podstawą wydania decyzji jest fakt "uniemożliwienia przez dłużnika przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego", w sytuacji, gdy sam zgłosił się do komornika i poinformował go, że będzie miał kłopoty z płaceniem alimentów. Zdaniem skarżącego, to zachowanie stało się prawdopodobnie podstawą wszczęcia zarówno postępowania administracyjnego o zabranie prawa jazdy jak i karnego o uporczywe uchylanie się od obowiązku łożenia na utrzymanie dzieci. Dodał, że nie przypomina sobie i nie znajduje dowodów w dostępnej dokumentacji, aby był wzywany przez kogokolwiek do przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego obowiązującymi w dacie jego wydania. Podkreślenia przy tym wymaga, iż zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zw. dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., którą organ utrzymał w mocy decyzję Prezydenta (...), wydaną na wniosek Urzędu (...) o zatrzymanie prawa jazdy kat. (...) uznając, iż spełnione zostały przesłanki określone w art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 z późn. zm.) zwanej dalej p.o.u.a.

Oceniając w tym zakresie zaskarżoną decyzję należy podkreślić, iż w myśl wyrażonej w art. 6 k.p.a. zasady legalizmu organy administracji publicznej obowiązane są do działania na podstawie przepisów prawa od stosowania, których nie mogą odstępować. W związku z powyższym należy wskazać, iż organy prawidłowo dokonały oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy i spełnienia dyspozycji art. 5 ust. 5 p.o.u.a.

Wskazać należy, że sąd administracyjny przy ocenie zgodności z prawem danego aktu zobowiązany jest nie tylko uwzględniać przepisy ustaw, ale także przepisy Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, stosując ją bezpośrednio. W przypadku kiedy Sąd poweźmie przekonanie o niekonstytucyjności przepisu ustawy, który ma zastosowanie w sprawie, winien stosownie do art. 193 Konstytucji zwrócić się z pytaniem prawnym w tej kwestii do Trybunału Konstytucyjnego.

W niniejszej sprawie takie zapytanie o zgodność art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych zwanej dalej p.o.u.a. oraz zaliczce alimentacyjnej zostało skierowane do Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 22 września 2009 r. sygn. akt P 46/07 orzekł o niezgodności tego artykułu z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Wprawdzie we wskazanym wyroku Trybunał orzekał formalnie o innym przepisie prawnym, niż miał zastosowanie w kontrolowanej obecnie przez Sąd sprawie, tym niemniej - jak zauważył sam Trybunał (część III pkt 1.3 in fine uzasadnienia wyroku TK) - obowiązująca ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mieści (w art. 5 ust. 3 pkt 3, ust. 5 i 6) unormowania analogiczne do zawartych w art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o dłużnikach alimentacyjnych.

Powyższy wyrok ma zasadnicze znaczenie dla oceny legalności zaskarżonej decyzji jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji.

W powołanym orzeczeniu Trybunał wskazał, że kontrolowana norma prawna narusza zasadę prawidłowej legislacji poprzez naruszenie wymogu dostatecznej określoności przepisów, a także podstawowy z punktu widzenia procesu prawotwórczego etap formułowania celów, które mają zostać osiągnięte przez ustanowienie określonej normy prawnej, mając przy tym na uwadze niezbędność ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnych praw i wolności jednostki. Pojawia się, bowiem pytanie czy zatrzymanie prawa jazdy w świetle art. 5 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych, a więc ograniczenie uprawnień konkretnego dłużnika alimentacyjnego służyć ma uzyskaniu ostatecznego celu tej ustawy, tj. skuteczności w egzekwowaniu świadczeń alimentacyjnych, czy tylko realizacji celów instrumentalnych, takich jak ułatwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, aktywizacja zawodowa dłużników alimentacyjnych czy też nieuchylanie się od wskazanych prac zarobkowych.

Ponadto zdaniem Trybunału kwestionowana regulacja narusza w zasadę sprawiedliwej procedury. Brak stosownego trybu odwoławczego sprawia, że wniosek organu właściwego dłużnika dotyczący zatrzymania prawa jazdy może mieć charakter nie dość zweryfikowany, a nawet - arbitralny. Ewentualna kontrola sądowoadministracyjna decyzji organu I instancji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie obejmuje zasadności merytorycznej wniosku kierowanego przez organy samorządowe miejsca zamieszkania dłużnika. Wobec związania organu tym wnioskiem sąd administracyjny nie bada też merytorycznej zasadności decyzji starosty w sprawie zatrzymania prawa jazdy. Tymczasem zasada sprawiedliwej procedury wymaga, aby odpowiedni organ mógł przedstawić motywy swego rozstrzygnięcia, a ponadto - by rozstrzygnięcie to było weryfikowalne, a postępowanie prowadzone w sposób jawny i z udziałem stron.

Zdaniem Trybunału - zatrzymanie prawa jazdy przewidziane w ustawie o dłużnikach alimentacyjnych winno służyć realizacji podstawowego celu tej ustawy, jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych. Takiego celu - z zasady - nie można osiągnąć przez zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, którego aktywność zawodowa (potencjalna bądź realna) łączy się z posiadaniem prawa jazdy. O ile bezsporne pozostaje stosowanie środków aktywizacji zawodowej wobec dłużników alimentacyjnych (np. poprzez kierowanie dłużnika alimentacyjnego do prac organizowanych na zasadach robót publicznych), o tyle zatrzymanie prawa jazdy w wielu sytuacjach nie służy realizacji podstawowego celu ocenianej regulacji. Ponadto w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, kwestionowana regulacja nie może również zostać uznana za niezbędną w tym znaczeniu, że przymuszenie do realizacji obowiązków alimentacyjnych nie byłoby możliwe przy zastosowaniu mniej uciążliwych dla zobowiązanego do ich wykonania środków.

W ocenie Sądu, treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r. rozstrzyga o niekonstytucyjności normy prawnej, nakazującej staroście zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu wyłącznie po stwierdzeniu, że wpłynął stosowny wniosek od właściwego organu. Taka norma prawna może zostać wyinterpretowana zarówno z treści zakwestionowanego przez Trybunał art. 5 ustawy o z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jak z treści art. 5 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W konsekwencji przesądza to uznaniu, że decyzje podlegające w niniejszej sprawie kontroli sądowej, zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania - gdyż zostały wydane na podstawie przepisu, którego niezgodność z Konstytucją orzekł Trybunał Konstytucyjny. Stosownie bowiem do art. 145a § 1 k.p.a. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności aktu normatywnego - na podstawie, którego została wydana decyzja - z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, może stanowić postawę wznowienia postępowania administracyjnego.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną decyzji jest powinność uchylenia takiej decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jest zasadą, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi wystąpienie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2006 r. sygn. akt III SA/Gd 282/06, LEX nr 203309). Stosownie bowiem do treści art. 145a § 1 k.p.a. orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania administracyjnego, zaś zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej w skrócie "p.p.s.a."), sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Przyjmuje się przy tym, że podstawa wznowienia postępowania administracyjnego określona w art. 145a § 1 k.p.a. jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji (co nie miało miejsca w niniejszej sprawie).

Podkreślić przy tym należy, iż orzeczenie sądu stanowi realizację statuowanej w art. 190 ust. 4 Konstytucji zasady wzruszalności orzeczeń i aktów. Dodatkowo bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż w przypadku, o którym mowa w art. 145a § 1 k.p.a., wznowienie postępowania może nastąpić jedynie na żądanie strony (por. Jan Paweł Tamo - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lewis Nexis, Warszawa 2004, s. 212 oraz wyrok WSA w Opolu z 20 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Op 407/07, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 6 stycznia 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 662/09).

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracyjne powinien wydać rozstrzygnięcie kończące sprawę mając na uwadze powyższe stanowisko Sądu odnośnie braku zgodnej z Konstytucją podstawy prawnej do orzekania o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu.

Wobec powyższego, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 135 p.p.s.a. zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.