Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2509192

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 12 czerwca 2018 r.
VII SA/Wa 585/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. O. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2018 r. odmawiającego M. O. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) grudnia 2017 r. znak: (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek M. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj., zwolnienia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

W złożonym wniosku PPF skarżąca podała, że zamieszkuje w budynku jednorodzinnym, który jest zniszczony wodami opadowymi. Strona zadeklarowała, że nie posiada żadnego majątku, natomiast jej źródłem utrzymania jest świadczenie - renta rodzinna po mężu uzyskiwana w wysokości 2.102,99 zł. Wnioskodawczyni sporządziła zestawienie swoich stałych, miesięcznych wydatków, z którego wynika m.in., że za gaz płaci 782 zł; za wodę 121 zł; za energię elektryczną 95 zł; za usługi telekomunikacyjne 50; leki 400-550 zł, spłata zaciągniętej pożyczki na remont domu 500 zł. Wnioskodawczyni zaciągnęła także dwie kolejne pożyczki w łącznej wysokości 3.000 zł w związku z prowadzonymi sprawami sądowymi.

Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił M. O. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

W uzasadnieniu ww. postanowienia starszy referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji materialnej w pełni, uniemożliwiając właściwe ustosunkowanie się do możliwości finansowych strony. Wskazał, że po zliczeniu wszystkich wydatków wnioskodawczyni i odliczeniu ich od uzyskiwanych dochodów nie pozostają żadne środki na bieżące utrzymanie (żywność, środki czystości), nie jest zatem wiadome z jakich środków wnioskodawczyni pokrywa te wydatki. Ponadto, referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawczyni, jak zaznaczyła, zaciągnęła kolejne pożyczki, co do spłaty których również nie ma pokrycia w dochodach.

W sprzeciwie od postanowienia z dnia 27 kwietnia 2018 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu podniosła, że nie jest w stanie opłacić niniejszej sprawy sądowej, oraz nie może prowadzić sprawy sądowej z uwagi na długotrwałą chorobę serca, nadciśnienie, stany lękowe i depresyjne. Dodała, że musi oddawać długi, które zaciągnęła. Wskazała, że nie ma pieniędzy na życie, i pomagają skarżącej sąsiedzi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.)., dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

Ostatecznie do Sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a.

W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Należy stwierdzić, że z przedstawionego przez wnioskodawcę opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Prawo pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.

Zasadnie referendarz sądowy wskazał, że po zliczeniu wszystkich wydatków wnioskodawczyni i odliczeniu ich od uzyskiwanych dochodów nie pozostają żadne środki na bieżące utrzymanie (żywność, środki czystości), nie jest zatem wiadome z jakich środków wnioskodawczyni pokrywa te wydatki. W ocenie Sądu, mało wiarygodne są twierdzenia skarżącej zawarte w sprzeciwie, że w całości co miesiąc sąsiedzi skarżącej dają skarżącej pieniądze na jedzenie lub kupują jej żywność. Zdaniem Sądu, należy stwierdzić, że skarżąca nie przedstawiła wyczerpująco i rzetelnie swojej sytuacji materialnej.

Odnosząc się do wskazanego przez skarżącą stanu zdrowia, to okoliczności ta nie może sama w sobie uzasadniać żądania przyznania prawa pomocy, skarżąca nie wykazała jak przekłada się to na jej sytuację majątkową.

Argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowieniu pełnomocnika z urzędu jest także fakt, że skarżąca - mimo podnoszonych przez nią trudności finansowych - zaciąga kolejne pożyczki. Podkreślić należy, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, pożyczek, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed kosztami postępowania sądowego. Stanowisko takie znajduje szerokie, ugruntowane poparcie w orzecznictwie sądowym (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 7 lutego 2006 r. sygn. akt I OZ 83/06, z 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). W orzecznictwie generalnie przyjmuje się, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa.

Wobec tego Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Z uwagi na powyższe, Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.