Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2663564

Wyrok
Sądu Okręgowego w Olsztynie
z dnia 27 września 2017 r.
VII Ka 687/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SO Dariusz Firkowski.

Sędziowie SO: Dorota Lutostańska (spr.), Remigiusz Chmielewski.

Przy udziale funkcjonariusza (...) Urzędu (...) w O. W. P.

Sentencja

Sąd Okręgowy w Olsztynie, w VII Wydziale Karnym Odwoławczym po rozpoznaniu w dniu 27 września 2017 r. sprawy:

1. M. W., ur. (...) w W., syna P. i M. oskarżonego z art. 107 § 1 kks w zw. z art. 9 § 3 kks,

2. A. B., ur. (...) w O., syna K. i M., oskarżonego z art. 107 § 1 kks,

3. P. D., ur. (...) w O., syna A. i M., oskarżonego z art. 107 § 1 kks, na skutek apelacji wniesionej przez oskarżyciela publicznego (...) Urząd C.-Skarbowy w O., od wyroku Sądu Rejonowego w O., z dnia 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt (...),

I. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok,

II. kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa,

III. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego A. B. kwotę 840 (osiemset czterdzieści) złotych z tytułu zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem obrońcy w postępowaniu odwoławczym.

Uzasadnienie faktyczne

1. M. W. został oskarżony o to, że: w dniu 14 kwietnia 2016 r., będąc Prezesem Zarządu, tj. osobą odpowiedzialną za sprawy gospodarcze i (...) sp. z o.o. z siedzibą w O., poprzez swoje działanie polegające na zawarciu ramowej umowy dzierżawy powierzchni w lokalu mieszczącym się w B. na ulicy (...), celem organizowania w nim gier na automatach, urządzał bez wymaganego zezwolenia i w miejscu do tego nie przeznaczonym, tj. w ww. lokalu gry na automatach A. nr (...) i A. (...), naruszając dyspozycję określoną w art. 14 ust. 1 oraz w art. 23a ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2015 r. poz. 612 ze zm.), tj. o przestępstwo skarbowe określone w art. 107 § 1 kks w zw. z art. 9 § 3 kks,

2. A. B. został oskarżony o to, że: w dniu 14 kwietnia 2016 r. działając bez wymaganego zezwolenia, poprzez zawarcie i zrealizowanie umowy ze spółką (...) sp. z o.o. z siedzibą w O. na udostępnienie powierzchni w lokalu mieszczącym się w B. na ulicy (...), cele zorganizowania w nim gier na automatach, urządzał w ww. lokalu, tj. w miejscu d tego nieprzeznaczonym, gry na automatach A. nr nr (...) i A. (...), naruszając dyspozycję określoną w art. 14 ust. 1 oraz w art. 23a ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2015 r. poz. 612 ze zm.), tj. o przestępstwo skarbowe określone w art. 107 § 1 kks,

3. P. D. został oskarżony o to, że: w dniu 14 kwietnia 2016 r. w lokalu mieszczącym się w B. na ulicy (...), na podstawie umowy w zakresie obsługi urządzeń do gier rozrywkowych z dnia 04 stycznia 2016 r., sprawując nadzór serwisowy nad znajdującymi się w tym lokalu automatami A. nr (...) i A. (...), urządzał gry na ww. automatach bez wymaganego zezwolenia i w miejscu do tego nieprzeznaczonym, przez co naruszono dyspozycję określoną w art. 14 ust. 1 i art. 23a ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.), tj. o przestępstwo skarbowe określone w art. 107 § 1 kks.

Sąd Rejonowy w O., w sprawie (...) wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2017 r.:

I. oskarżonych M. W., A. B. i P. D. uniewinnił od popełnienia zarzucanych im czynów, II. na podstawie art. 632 pkt 2 kpk w zw. z art. 113 § 1 kks orzekł, że koszty postępowania ponosi Skarb Państwa.

Apelację od powyższego wyroku Naczelnik (...) Urzędu (...) w O.. Skarżący, na podstawie art. 425 § 1 i 2 w zw. z art. 459 kpk w zw. z at. 113 § 1 kks zaskarżył wyrok w całości na niekorzyść oskarżonych, na podstawie art. 427 § 2 kpk i art. 438 pkt 3 kpk w zw. z art. 113 § 1 kks zarzucając: błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mających wpływ na treść tego orzeczenia, poprzez przyjęcie, iż nie sposób przypisać znamienia umyślności działaniu oskarżonych, opierającym się na przekonaniu o legalności swego działania, także ze względu na okres przejściowy, wprowadzony art. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych, w sytuacji zmienności ocen co do wiążącej wykładni w zakresie obowiązującego porządku odnośnie bezprawności i karalności, także w kontekście treści uznających legalność prowadzenia wzmiankowanej działalności orzeczeń oraz opinii prawnych.

Na podstawie art. 427 § 2 kpk w zw. z art. 113 § 1 kks Naczelnik (...) Urzędu (...) w O. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie prawne

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Wniesiona w sprawie apelacja okazała się niezasadna.

W realiach niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie dla oceny odpowiedzialności oskarżonych miało zagadnienie strony podmiotowej czynów im zarzucanych, co słusznie podnosił Sąd I instancji. Powyższy wniosek wynika przede wszystkim z analizy wyjaśnień oskarżonych, ich oceny dokonanej przez Sądu Rejonowy i treści zarzutów apelacji, zasadniczo - wspólną ich częścią pozostaje bowiem właśnie kwestia strony podmiotowej działania oskarżonych, a więc ich zamiaru, w rozumieniu art. 4 kks, towarzyszącego podejmowaniu zachowań opisanych aktem oskarżenia.

Na gruncie przedmiotowego postępowania, kwestia oceny zamiaru oskarżonych w rozumieniu art. 4 kks musiała zostać oceniona w odniesieniu do treści art.10 kks, w szczególności w kontekście składanych przez oskarżonych wyjaśnień, z których wynikało, że ich zdaniem podejmowali oni dozwoloną działalność, nierodzącą odpowiedzialności prawnokarnej.

Wskazać w tym miejscu należy, że przepis art. 10 kks normuje kwestię błędu co do okoliczności stanowiącej znamię, a także co do bezprawności i karalności czynu. Działanie w błędzie co do okoliczności stanowiącej znamię czynu, uregulowane w § 1 art. 10 kks wyłącza odpowiedzialność sprawcy jedynie czynu umyślnego, natomiast § 2, 3 i 4 tegoż przepisu wyłączają również odpowiedzialność nieumyślną, która oczywiście w realiach analizowanej sprawy pozostaje bez znaczenia, jako że zarzucany oskarżonym czyn z art. 107 § 1 kks może być popełniony jedynie w formie zamiaru umyślnego. Funkcją błędu co do ustawowego znamienia tworzącego typ podstawowy, przewidziany, jak wskazano, w treści art. 10 § 1 kks jest wyłączenie umyślności. Błąd ten dekompletuje umyślną stronę podmiotową typu czynu zabronionego. Z kolei funkcją usprawiedliwionego błędu co do ustawowego znamienia, tworzącego typ zmodyfikowany (§ 2), co do kontratypu (§ 3) oraz co do karalności (§ 4) - jest wyłączenie winy, stąd też konsekwencją jego wystąpienia jest brak odpowiedzialności karnoskarbowej. Jeżeli błąd z § 3-4 ma charakter nieusprawiedliwiony, następuje umniejszenie winy, co skutkuje w myśl § 5 degresją karalności. Jednocześnie wyłączenie winy przy błędzie co do karalności następuje jedynie wówczas, gdy błąd ten jest usprawiedliwiony. Przez "usprawiedliwione błędne przekonanie" należy rozumieć sytuację, w której z uwagi na ustalone okoliczności, sprawcy nie można zarzucić, że gdyby dołożył należytej staranności, to rozpoznałby właściwie daną okoliczność. Zaznaczyć przy tym należy, że błąd może być wynikiem - wcale nie tak rzadkiej w obszarze prawa finansowego - mylnej interpretacji przepisów wypełniających blankietowe znamię czynu zabronionego. W praktyce zdarza się też, że przyczyną błędu jest wprowadzenie danej osoby w błąd przez profesjonalnego doradcę lub urząd, organ i sąd interpretujący przepisy prawa.

Uwagi powyższe odnoszą się do stanowiska skarżącego, który powołując się na szczególność podmiotu prowadzącego działalność w zakresie gier na automatach ogólnie wymaga od niego wyższych standardów niż od tzw. przeciętnego obywatela, co jest oczywiście zasadne, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie sposób oceniać określonych zachowań indywidualnych podmiotów bez odniesienia się do konkretnych okoliczności danej sprawy i określonego czasu wskazanego w zarzucie. Ocena zamiaru działania sprawcy stanowić winna wypadkową okoliczności przedmiotowych jak i podmiotowych czynu - w tym w szczególności strony intelektualnej oraz strony woluntatywnej zamiaru. Strona intelektualna zamiaru pozwala sprawcy rozpoznać znaczenie jego czynu i w tym sensie pozwala mu na zadecydowanie o podjęciu uzewnętrznionego zachowania. Aby ta funkcja strony intelektualnej zamiaru mogła być spełniona, konieczne jest wystąpienie świadomości okoliczności należących do charakterystyki typu czynu zabronionego w momencie podejmowania decyzji dotyczącej zachowania się. Strona woluntatywna zamiaru polega natomiast na tym, że sprawca, rozpoznając możliwość realizacji określonego stanu rzeczy decyduje się go zrealizować. Ten składający się na stronę woluntatywną proces decyzyjny może przebiegać z różną intensywnością i mieć mniej lub bardziej rozbudowaną strukturę (por. F. Zoll, Komentarz do art. 9 kk., Lex el.).

W ocenie sądu odwoławczego oceniając proces czynności intelektualnych oskarżonych, które towarzyszył im w czasie przystąpienia do czynu nie sposób pominąć poważnych kontrowersji interpretacyjnych związanych z problemem notyfikacji przepisów ustawy o grach hazardowych przez Komisję Europejską. Początkowo bowiem, w postępowaniach karnoskarbowych stanowisko pełnomocników, obrońców i oskarżonych o potrzebie notyfikacji uznawane było za niezasadne - zarówno w rozstrzygnięciach organów celnych, jak i w orzecznictwie sądów powszechnych i administracyjnych. Następnie jednak, doszło do istotnego przewartościowania powyższego poglądu i sądy powszechne uznawały za niemożliwą odpowiedzialność karnoskarbową z art. 107 kks osób, prowadzących i organizujących gry na automatach - z uwagi na brak zachowania procedury notyfikacyjnej. Podobnie kształtowały się również w przeważającej części poglądy doktryny, a odnotować jedynie wypada konsekwentne stanowisko urzędów celnych negujących potrzebę i wymóg notyfikacji przepisów ustawy o grach hazardowych. Między innymi taki stan rzeczy wywołał nie tylko potrzebę zmiany ustawy o grach hazardowych, ale i notyfikację przepisów w niej zawartych, jednocześnie skutkując konsekwencją legislacyjną wyrażoną w treści art. 4 ustawy nowelizującej z dnia 12 czerwca 2015 r. Wreszcie, wprawdzie już po zdarzeniach objętych zarzutami, ale wywołało to kolejne orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej C- 303/15 z dnia 13 października 2016 r. wydane w trybie prejudycjalnym, dotyczące wykładni art. 8 ust. 1 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego, z którego zdaje się wynikać brak obowiązku notyfikacji art. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowych jako regulacji nie stanowiącej przepisu technicznego.

Słusznie zatem Sąd I instancji w uzasadnieniu do zaskarżonego wyroku, powołał się na zaistnienie - w sferze odnoszącej się do odpowiedzialności za popełnienie czynu z art.107 § 1 kks - zmienności ocen co do wiążącej wykładni w zakresie obowiązującego porządku odnośnie bezprawności i karalności. W ocenie sądu odwoławczego, nawet osoba o podwyższonym standardzie wymogów w sferze świadomości prawnej z racji prowadzenia profesjonalnej działalności gospodarczej dotyczącej urządzania gier na automatach, mogła nie posiadać należytego rozeznania w tym przedmiocie. Zauważyć należy, że uwaga powyższa nie dotyczy legalności prowadzenia samej działalności dotyczącej używania automatów do gier, lecz odnosi się do kwestii wpływu i konsekwencji karnoskarbowych wywołanych uznaniem potrzeby notyfikacji stosownych przepisów o grach.

Niewątpliwym pozostaje zatem, iż w dacie czynów zarzucanych oskarżonym nie sposób byłoby się doszukać jasnej, pewnej i jednoznacznej wykładni o ukształtowaniu odpowiedzialności karnoskarbowej za urządzanie gier na automatach. Bezspornym jest, że oskarżony M. W., jak wyjaśniał, w wielu wypadkach został uwolniony od odpowiedzialności za czyn z art. 107 § 1 kks i to pomimo licznie prowadzonych p-ko niemu postępowań karnoskarbowych (k. 535v-536). Z treści wyjaśnień A. B. wynika natomiast, iż wcześniej toczyły się p-ko niemu postępowania o popełnienie czynu o tożsamej kwalifikacji prawnej, jednak przedmiotowa sprawa jest pierwszą, w której skierowano p-ko niemu akt oskarżenia do Sądu. Wcześniej miał on możliwość dowiedzenia się, iż sprawy p-ko innym osobom oskarżonym o czyn z art. 107 § 1 kks kończą się w sądach umorzeniem lub uniewinnieniem (k. 531).

Sama zatem okoliczność prowadzenia p-ko oskarżonym postępowań karnoskarbowych nie mogła, jak to wskazuje skarżący, przesądzać uznania o umyślności ich zachowania, skoro do daty wskazanej w zarzutach nie skutkowały one wydaniem prawomocnych wyroków skazujących wobec żadnego z oskarżonych, często kończąc się na etapie postępowania przygotowawczego.

Oskarżony P. D. wyjaśnił, że zajmował się wyłącznie serwisowaniem urządzeń i nie było jakichkolwiek przesłanek pozwalających mu stwierdzić, że jego działalność jest nielegalna. Jakkolwiek przed datą ujętą w zarzucie w niniejszym postępowaniu nie toczyły się p-ko niemu żadne sprawy o czyn z art. 107 § 1 kks, to jednak miał on wgląd do orzeczeń innych osób w sprawach o popełnienie czynów o tożsamej kwalifikacji prawnej, które kończyły się umorzeniem lub uniewinnieniem oskarżonych.

Trudno przy tym podzielić ocenę skarżącego o precyzyjnym i niewątpliwym brzmieniu art. 4 ustawy nowelizującej z dnia 12 czerwca 2015 r. Nie sposób pominąć bowiem, iż powołana regulacja nie była tak jasna i precyzyjna by nie budzić wątpliwości, skoro stała się przedmiotem instytucji zapytania prawnego do Sądu Najwyższego sformułowanego w postępowaniu odwoławczym przez sąd. Odnotować w tym miejscu wypada, iż wymowa postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2016 r. w sprawie I KZP 1/16 na wspomniane wyżej pytanie prawne dla przedmiotowego postępowania nie ma istotnego znaczenia, skoro zostało ono wydane już po zarzucanym oskarżonym czynie. O zasadności różnych możliwości interpretacyjnych zaświadczają jednak dołączone do akt sprawy orzeczenia, wydane po znowelizowaniu ustawy o grach hazardowych, jednak przed datą wskazaną w zarzucie: postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt (...) (k. 151v-152), postanowienie Sądu Rejonowego w W., (...) z dnia 21 grudnia 2015 r., sygn. akt (...) (k. 157-159v), postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. akt(...) (k. 160-162), postanowienie Sądu Rejonowego P. w P. z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt (...) (k.

166-167), postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia 11 stycznia 2016 r., sygn. akt (...) (k. 168-169), postanowienie Sądu Rejonowego w L.z dnia 28 grudnia 2015 r., sygn. akt (...) (k. 176-179v), postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia 18 stycznia 2016 r., sygn. akt (...) (k. 181-182), postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 12 stycznia 2016 r., sygn. akt (...) (k. 183-183v), postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej B. z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. akt (...) (k. 186189v), postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w C. z dnia 27 listopada 2015 r., sygn.

akt (...)/(...) (k. 190-190v), postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w O. z dnia 16 grudnia 2015 r., sygn akt (...) (k. 191-191v), postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 14 grudnia 2015 r., sygn. akt (...) (k. 193v-198v), postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt (...) (k. 199v-200v), postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 15 września 2015 r., sygn. akt (...) (k. 201-202v), postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt (...) (k. 203-204). Skoro problemy interpretacyjne miały sądy orzekające w sprawach o popełnienie czynów z art.107 § 1 kks, to zasadnym jest wnioskowanie, iż również oskarżony M. W. mógł korzystnie dla prowadzonej przez siebie działalności interpretować treść art. 4 cyt. ustawy. Analizując powołane orzecznictwo, stwierdzić przy tym należało, że w okresie od dnia wejścia w życie znowelizowanej ustawy o grach hazardowych do daty wskazanej w zarzucie sądy i organy ścigania na terenie całego kraju w toku prowadzonych postępowań karno-skarbowych orzekały w kwestiach incydentalnych dotyczących m.in. zażaleń na postanowienia w przedmiocie dowodów rzeczowych, dokonując jednocześnie wykładni przepisu art. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych i wprost niekiedy stwierdzając, że działalność w zakresie urządzania gier hazardowych pozbawiona jest cech nielegalności z uwagi na uregulowany w treści ustawy nowelizującej okres dostosowawczy.

Przedstawiona argumentacja jawi się jako istotna w szczególności w odniesieniu do możliwych ocen interpretacyjnych dokonywanych w dacie zarzutu przez M. W., z treści wyjaśnień którego wynika, iż po dniu 3 września 2015 r. uznał, iż okres przejściowy wskazany w treści art. 4 cyt. ustawy dotyczy także działalności prowadzonej przez niego w zakresie urządzania gier na automatach. Potwierdzeniem poprawności takiego wnioskowania pozostaje przywołana w treści wyjaśnień okoliczność, iż oskarżony M. W., po dniu 30 czerwca 2016 r. zaprzestał wszelkiej działalności polegającej na urządzaniu gier na automatach, a więc w czasie kiedy minął tzw. dostosowawczy okres przejściowy (k. 536-536v).

Również data popełnienia zarzucanych czynów, a więc 14 kwietnia 2016 r., w pełni uwiarygadnia dokonaną przez Sąd I instancji ocenę zachowania oskarżonych skoro rozpoczęli urządzanie gier na automatach po dniu 3 września 2015 r., a więc po dacie wejścia w życie okresu przejściowego i dostosowawczego, w którym to działalność dotycząca urządzania gier na automatach bez zezwolenia i w miejscu do tego nieprzeznaczonym, uznawana była w orzecznictwie sądów powszechnych za legalną.

Odnosząc powyższe refleksje do wyrażonej wcześniej uwagi, iż przestępstwa określonego z art. 107 § 1 kks można dopuścić się jedynie z zamiarem umyślnym, a więc wskazującym, iż sprawcy zarzucanego aktem oskarżenia czynu chcieli go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia godzili się na to, wypada ocenić, że słusznym było uznanie sądu meriti, iż M. W., A. B. i P. D. w dacie objętej zarzutami w przedmiotowej sprawie pozostawali w usprawiedliwionym wcześniejszymi ocenami prawnymi, dotyczącymi braku konsekwencji karnoskarbowych, błędnym przekonaniu, że prowadzona przez nich działalność jest legalna i uniewinnienie ich od popełnienia czynów z art. 107 § 1 kks. Bez znaczenia natomiast dla kwestii uniewinnienia oskarżonych w niniejszej sprawie pozostawała dokonana przez sąd I instancji w treści pisemnych motywów do zaskarżonego wyroku analiza cywilnoprawnych aspektów umów zawartych przez oskarżonych P. D. i A. B. w kontekście umyślności popełnienia zarzucanych im czynów; w szczególności, że z wyjaśnień oskarżonych nie wynika ich nieświadomość co do przedmiotu umowy, niezależnie od pisemnego brzmienia treści zawieranych przez nich kontraktów. Jak wskazano, za relewantne dla oceny odpowiedzialności oskarżonych uznać należało usprawiedliwione okolicznościami ich przekonanie, że prowadzona przez nich działalność w kształcie ujętym w zarzutach, była legalna i nie rodziła jakichkolwiek konsekwencji karnoskarbowych.

Uwzględniając wymowę powyższych okoliczności i zapatrywań, nie znajdując podstaw pozwalających uwzględnić wniesioną w sprawie apelację, zaskarżony wyrok utrzymano w mocy (art. 437 § 1 kpk w zw. z art. 113 § 1 kks.).

O kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze orzeczono po myśli art. 636 § 1 kpk, obciążając nimi Skarb Państwa.

Na podstawie art. 636 § 1 kpk w zw. z art. 632 pkt 2 kpk. w zw. z art. 113 § 1 kks zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego A. B. kwotę 840 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.