VI SA/Wa 319/17 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2599400

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2017 r. VI SA/Wa 319/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka.

Sędziowie WSA: Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Ewa Frąckiewicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2017 r. sprawy ze skargi J. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia (...) grudnia 2016 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (dalej: "Komisja II Stopnia", "organ") uchwałą z (...) grudnia 2016 r., działając na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r. poz. 615 z późn. zm.; dalej "Poa.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania J. J. (dalej "zdający", "skarżący"), utrzymała w mocy uchwałę nr (...) z (...) kwietnia 2016 r. Komisji Egzaminacyjnej nr (...) do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w (...) w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego (dalej "Komisja Egzaminacyjna").

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja II Stopnia wyjaśniła, że wskazaną wyżej uchwałą z (...) kwietnia 2016 r. został ustalony negatywny wynik z egzaminu adwokackiego J. J., który z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną oraz z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą. W konsekwencji wynik końcowy egzaminu adwokackiego został ustalony jako negatywny.

Komisja II Stopnia dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego i stwierdziła w szczególności, że z punktu widzenia zakresu orzekania szczegółowe ustosunkowanie się Komisji II Stopnia winno obejmować te zarzuty i argumenty, które zostały zawarte w odwołaniu zdającego.

Komisja II Stopnia wyjaśniła na czym polega egzamin adwokacki i wskazała, że kryteria oceny pracy zdającego, określone w art. 78e ust. 2 Poa., muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Dodała, że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów oceny, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie - Prawo o adwokaturze.

Odnośnie do zadania z prawa cywilnego, jak przypomniała Komisja II Stopnia, egzaminatorzy właściwie przyjęli, że kierunek apelacji obrany przez zdającego był nieprawidłowy. W stanie faktycznym sprawy nie było dopuszczalne zastosowanie instytucji surogacji. Kwota zapłacona przez Andrzeja Borowskiego przed zawarciem związku małżeńskiego jako cena za mieszkanie (350.000 złotych) mogła zostać potraktowana jedynie jako nakład z majątku osobistego na majątek wspólny stron, nie zaś jako surogacja. Surogacja polega na zastąpieniu jednego składnika majątku odrębnego innym składnikiem (art. 33 pkt 10 k.r.o.). Przesłankami tak rozumianej surogacji są - jak się przyjmuje w orzecznictwie i doktrynie - dwa wymagania: po pierwsze, aby jedno i to samo zdarzenie spowodowało wyjście określonego przedmiotu z majątku odrębnego i nabycie innego przedmiotu majątkowego oraz po drugie, aby przedmiot nabyty był uzyskany także w sensie ekonomicznym kosztem majątku odrębnego. Obiektywnie i teoretycznie takie warunki byłyby spełnione w zadaniu egzaminacyjnym, gdyż sporny lokal mieszkalny został nabyty kosztem kwoty 350.000 złotych pochodzącej z majątku osobistego Andrzeja Borowskiego. Takie schematyczne rozumowanie nie byłoby jednak właściwe zważywszy, że w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym występuje dodatkowy element, a mianowicie, że oboje małżonkowie byli stroną umowy sprzedaży lokalu mieszkalnego i oboje złożyli w niej oświadczenie woli o nabyciu lokalu do majątku wspólnego. Zastosowanie surogacji w takim przypadku wymagałoby od wnioskodawcy uprzednio uchylenia się od skutków prawnych swojego oświadczenia woli albo też żądania umowy sprzedaży za nieważną jako sprzeczną z prawem bądź zasadami współżycia społecznego (art. 58 k.c.) - w obu wypadkach przez żądanie uzgodnienia stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wnioskodawca musiałby to uczynić w odrębnym powództwie, gdyż poza mieszkaniem, żadne aktywa nie wchodziły w skład majątku wspólnego. Przyjęcie surogacji byłoby również sprzeczne z interesem reprezentowanej strony - wnioskodawcy, który we wniosku o podział majątku wspólnego sam zaliczył lokal mieszkalny do majątku wspólnego i w apelacji musiałby wnosić o oddalenie własnego wniosku o podział majątku wspólnego. Zatem, jak podali egzaminatorzy i na co zwróciła uwagę Komisja II Stopnia, wbrew twierdzeniom zdającego taki kierunek apelacji nie byłby korzystny dla skarżącego. Konsekwencją tego było zawarcie przez skarżącego w apelacji zarzutu naruszenia art. 31.k.r.o. w zw. z art. 33 pkt 10 k.r.o., który to zarzut wobec podniesionych wyżej kwestii należało uznać za błędny.

Komisja II Stopnia nie zgodziła się ze stanowiskiem skarżącego, że sporządzona przez niego apelacja spełnia wymogi formalne, kwestionującym tym samym oceny wystawione przez egzaminatorów. Podzieliła pogląd egzaminatorów, że niepotrzebnie został zaskarżony pkt 1 postanowienia, korzystny dla wnioskodawcy i błędnie została określona wartość przedmiotu zaskarżenia. Zdający w sposób nieprawidłowy i niekorzystny dla reprezentowanej strony sformułował wnioski apelacyjne. Komisja II Stopnia przypomniała, że zdający wniósł na podstawie art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c. w zw. z 13 § 2 k.p.c. o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, alternatywnie wniósł o zmianę postanowienia poprzez ustalenie, że nieruchomość stanowiąca odrębną własność lokalu mieszkalnego nr 15, położonego w Warszawie przy ul. Włodarzewskiej 67 wraz z udziałem w prawie użytkowania wieczystego wchodzi w skład majątku osobistego wnioskodawcy Andrzeja Borowskiego, oddalenie wniosków uczestniczki postępowania, zasądzenie od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy 50.000 złotych wypłaconych ze wspólnego rachunku bankowego i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron na okoliczność dokładnego ustalenia składników majątkowych wchodzących w skład majątku wspólnego i ich wartości. Nadto wniósł o zasądzenie od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

Komisji II Stopnia przywołała ocenę egzaminatorów, zgodnie z którą wniosek o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania należało uznać za błędny, nieuzasadniony stanem sprawy. W kazusie nie zachodziła bowiem potrzeba ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego. Postawiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. sprowadzał się do błędnej oceny przeprowadzonych dowodów, a zatem sąd odwoławczy mógł tej oceny dokonać ponownie bez konieczności przeprowadzania postępowania dowodowego. Błąd popełniony przez skarżącego w zakresie wniosku apelacji należy uznać za błąd istotny. W stanie faktycznym sprawy oraz przy zarzutach zawartych w apelacji należało sformułować wniosek o zmianę postanowienia. Wniosek o zmianę postanowienia skarżący zawarł wprawdzie jako wniosek alternatywny, ale też nie można uznać go za poprawny. Jak wskazał organ, skarżący domagał się bowiem ustalenia, że nieruchomość lokalowa stanowi majątek osobisty wnioskodawcy. W zakres kognicji sądu orzekającego o podziale majątku dorobkowego wchodzi ustalenie co wchodzi w skład majątku wspólnego, nie wchodzi natomiast ustalanie co nie należy, tj. co należy do majątków odrębnych małżonków (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z 2002-11-22, IV CKN 1493/00 Opubl: Legalis). Ustalenie, że nieruchomość wchodzi do majątku osobistego wnioskodawcy, w sytuacji gdy była ona jedynym składnikiem tego majątku, prowadziłoby do oddalenia wniosku o podział majątku. Wniosek o zmianę postanowienia i zasądzenie na rzecz wnioskodawcy od uczestniczki kwoty 50.000 złotych również należało ocenić negatywnie. Skarżący nie zawarł w apelacji żadnego zarzutu dotyczącego rozliczenia środków pieniężnych, uzasadnienie apelacji też nie zawiera w tym zakresie właściwego wywodu.

Odnośnie do wniosku o zasądzenie kosztów postępowania od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy, Komisja II Stopnia przypomniała, że wniosek ten został złożony przed sądem pierwszej instancji i w związku z tym nie było potrzeby formułowania ani zarzutów, ani wniosków w tym zakresie. Co do zasądzenia kosztów za drugą instancję właściwie wskazano, że złożenie wniosku w tym zakresie leży w interesie reprezentowanej strony, gdyż może doprowadzić do zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów.

Jak podała Komisja II Stopnia, egzaminatorzy uznali jako błędnie sformułowane zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 567 § 3 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c., polegające na odstąpieniu przez Sąd I instancji od ustalania w toku postępowania o podział majątku wspólnego - składu i wartości tego majątku. Zdaniem zdającego, sąd powinien ustalić jakie ruchomości wchodziły w skład majątku wspólnego oraz ustalić ich wartość a ustalenie wartości mieszkania wymagało dopuszczenia dowodu z opinii biegłego. Organ przyjął za egzaminatorami, że stanowisko skarżącego jest błędne a zarzut chybiony.

Jak wskazał organ, kolejny zarzut zawarty w apelacji sporządzonej przez skarżącego to zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 33 pkt 10 k.r.o., poprzez jego niezastosowanie i ustalenie, że nieruchomość przyznana uczestniczce postępowania wchodziła w skład majątku wspólnego, podczas gdy lokal ten został nabyty przez wnioskodawcę ze środków pochodzących z jego majątku odrębnego i wchodzi w skład jego majątku osobistego niezależnie od przedstawianych przez niego twierdzeń. Zarzut ten jest konsekwencją wadliwie przyjętej koncepcji, iż w sprawie ma zastosowanie zasada surogacji. Zarzut ten należy uznać za wadliwy.

Komisja II Stopnia za ogólnikowo sformułowany uznała zarzut naruszenia art. 233 k.p.c., stwierdzając, że brak w nim oraz w jego uzasadnieniu odniesienia się do istotnych błędów popełnionych przez sąd przy ocenie materiału dowodowego. Skarżący powinien w szczególności wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając.

Komisja II Stopnia wskazała również, że zdający nie zawarł zarzutu naruszenia art. 212 § 3 k.c., choć należyte zabezpieczenie słusznego interesu wnioskodawcy w sprawie będącej przedmiotem zadania egzaminacyjnego, wymagało ochrony jego interesu majątkowego na wypadek braku podzielenia przez sąd II instancji twierdzeń Andrzeja Borkowskiego co do poczynienia przez niego nakładów na lokal mieszkalny bądź nie uwzględnienia żądania przyznania na rzecz wnioskodawcy spornego lokalu. Ochrona tego interesu majątkowego wymagała zakwestionowania rozłożenia należności zasądzonej na rzecz Andrzeja Borkowskiego od Anity Borkowskiej aż na 142 raty (prawie 12 lat) i to bez zastrzeżenia obowiązku zapłaty odsetek na wypadek uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat.

W konkluzji Komisja II Stopnia stwierdziła, że nie można stwierdzić, aby praca skarżącego została oceniona w sposób dowolny, odbiegający od kryteriów określonych przez art. 78e ust. 2 Poa. Egzaminatorzy sporządzili obszerne i wyczerpujące uzasadnienia ocen cząstkowych, ocenili pracę prawidłowo, zgodnie z kryteriami określonymi w powyższym przepisie, biorąc pod uwagę zarówno jej pozytywne aspekty jak popełnione błędy. Jednocześnie uznała, że skoro ostatecznie skarżący otrzymał oceny niedostateczne z zadania z zakresu prawa cywilnego, brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania, zgodnie bowiem z art. 78f ust. 1 cytowanej ustawy, pozytywny wynik z egzaminu otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną.

W skardze na uchwałę Komisji II Stopnia skarżący sformułował zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 78e ust. 2 Poa., poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że zaproponowany przez zdającego sposób rozstrzygnięcia kazusu egzaminacyjnego przy zastosowaniu instytucji surogacji jest nieprawidłowy, w sytuacji gdy przedstawione rozstrzygnięcie zadania jest jednym z dwóch akceptowalnych i prawidłowych rozwiązań pracy egzaminacyjnej, co skutkować powinno uznaniem, że praca zdającego zachowuje wymogi formalne, zawiera właściwe przepisy prawa, wskazuje na umiejętność ich interpretacji i poprawność zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony.

Skarżący podniósł również zarzut naruszenia następujących przepisów postępowania, a mianowicie:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i przekroczenie przez organ granic uznania poprzez przyjęcie w uchwale (nieprawidłowego) wniosku, że odwołanie od oceny z zadania prawa cywilnego okazało się niezasadne w sytuacji, gdy praca egzaminacyjna zawierała jedno z dwóch prawidłowych rozwiązań, czyli poprawny sposób rozstrzygnięcia problemu określonego w zadaniu egzaminacyjnym, a także poprzez pominięcie istotnej części materiału dowodowego i tym samym brak dokonania wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, poprzez nieuwzględnienie pozytywnych elementów pracy, pominięcie przytaczanych orzeczeń sądowych, które potwierdzają zasadność zastosowania instytucji surogacji,

- art. 8, art. 11, art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonej uchwały przez Komisję II Stopnia, które polega na nieustosunkowaniu się w uzasadnieniu uchwały do większości zarzutów skarżącego, zawartych w odwołaniu i pracy egzaminacyjnej, w szczególności do orzeczeń Sądu Najwyższego, które potwierdzają zasadność zastosowania w zadaniu egzaminacyjnym instytucji surogacji,

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, mimo że istniały podstawy do jej uchylenia.

Wobec postawionych wyżej zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości, stwierdzenie, że nie podlega ona wykonaniu oraz o uchylenie uchwały Komisji Egzaminacyjnej.

W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął argumentację towarzyszącą postawionym wyżej zarzutom.

Skarżący wskazał w szczególności, że zaproponowany przez niego sposób rozstrzygnięcia nie jest pozbawiony racjonalnych argumentów, a uznanie zastosowania surogacji jako rozstrzygnięcia prawidłowego, zmienia postać rzeczy i pozwala ocenić całokształt pracy egzaminacyjnej pod zupełnie innym kątem. Zdaniem skarżącego, istnieje podstawa do przyjęcia, że skoro pieniądze na zakup mieszkania w całości pochodziły wyłącznie ze zgromadzonych wcześniej środków wnioskodawcy a cena została zapłacona jeszcze przed zawarciem umowy sprzedaży, to lokal winien być zaliczony do jego majątku osobistego. Zawarte w akcie notarialnym przeciwne oświadczenia nie mogą w tym wypadku wyłączać skutków regulacji ustawowej. Co więcej, jak podał skarżący, dokument urzędowy, korzystający z mocy art. 244 k.p.c. z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone, nie stanowi dowodu niepodważalnego (wyrok Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia (...) stycznia 2013 r., sygn. akt (...)). W opinii skarżącego, potwierdza to tezę, że zawarte w akcie notarialnym twierdzenie o nabyciu do majątku wspólnego nie musi koniecznie korzystać z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą tego, co zostało urzędowo zaświadczone, a działający z urzędu sąd, widząc poważne nieprawidłowości, miał możliwość podważenia dowodu i dokonania swobodnej oceny całego materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę Komisja II Stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Istotnym jest, że ocena dokonywana jest przez sąd administracyjny według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.); dalej "p.p.s.a.".

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądu jest uchwała Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr (...) przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach (...) marca 2016 r. z dnia (...) grudnia 2016 r. nr (...). Zaskarżoną uchwałą utrzymana została w mocy uchwała Komisji Egzaminacyjnej nr (...) do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2016 r. z siedzibą w (...) w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego z dnia (...) kwietnia 2016 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu adwokackiego.

Przechodząc do oceny stanowiska Komisji Odwoławczej, należy podkreślić, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego ma szczególny, swoisty charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego - adwokata, w myśl art. 78d ust. 1 Poa. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane. Egzamin adwokacki składa się z pięciu części pisemnych: zadanie z zakresu prawa karnego; cywilnego lub rodzinnego, gospodarczego; administracyjnego; zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki (art. 78d ust. 2, 5-8a Poa.) i ma na celu sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

Zgodnie z treścią art. 78d ust. 6 Poa. zadanie z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego polega na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowany na potrzeby egzaminu. Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu adwokackiego z zastosowaniem następującej skali ocen (art. 78d ust. 10 p.o.a.):

- oceny pozytywne:

1.

celująca (6),

2.

bardzo dobra (5),

3.

dobra (4),

4.

dostateczna (3);

- ocena negatywna - niedostateczna (2).

Oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej wspomnianego egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna: jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego (art. 78e ust. 2 Poa.).

Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych, dotyczące prac zdającego do protokołu przebiegu egzaminu adwokackiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów przy czym: oceny pozytywne to: celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00; bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50; dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4 lub 4,50; dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50; ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50 (art. 78e ust. 3-5 Poa.). Pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 5. 78f ust. 1 Poa.).

W przypadku skarżącego możliwość uzyskania oceny pozytywnej z egzaminu adwokackiego wykluczyło otrzymanie oceny niedostatecznej z części obejmującej swoim zakresem zadanie z prawa cywilnego.

W ocenie Sądu, Komisja Odwoławcza dokonała prawidłowej oceny pracy skarżącego z zakresu prawa cywilnego, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną.

Wnioski organu zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione. Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy z zakresu prawa cywilnego sporządzonej przez skarżącego. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z zakresu prawa cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów wyszczególnionych w art. 78e ust. 2 Poa. i w art. 78d ust. 1 Poa.

Komisja Odwoławcza prawidłowo, w ocenie Sądu, wywiodła, że sporządzona przez skarżącego praca egzaminacyjna zawiera mankamenty, których waga stanowi o nieprawidłowym rozwiązaniu tego zadania i świadczy o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanego do wykonywania zawodu adwokata. Przede wszystkim należy wskazać, że co prawda skarżący wywiódł apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w Warszawie, ale kierunek tej apelacji nie był właściwy. Jak słusznie zauważyła Komisja II stopnia w stanie faktycznym kazusu egzaminacyjnego nie było dopuszczalne zastosowanie instytucji surogacji (art. 33 § 1 pkt 10 k.r.o.). Zasadnie organ wywiódł, że przyjęcie koncepcji surogacji oznaczałoby, po pierwsze konieczność podważenia zawartej umowy sprzedaży nieruchomości, w której to umowie jako kupujący wskazani byli oboje małżonkowie, bądź też wnioskodawca uprzednio winien uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli - w obu wypadkach przez żądanie uzgodnienia stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wnioskodawca by to uczynić w odrębnym powództwie, gdyż poza mieszkaniem, żadne aktywa nie wchodziły w skład majątku wspólnego. Sąd zauważa, że działanie takie trudno pogodzić z interesem wnioskodawcy, w szczególności z uwagi na powstanie roszczeń restytucyjnych, w tym możliwość żądania zwrotu świadczenia spełnionego w wyniku nieważnej czynności prawnej. Nadto na etapie postępowania apelacyjnego, wbrew zarzutom skargi, doszłoby do zmiany stanowiska reprezentowanego przez skarżącego wnioskodawcy, który sam wskazywał, że nabycie lokalu mieszkalnego nastąpiło do majątku wspólnego i domagał się podziału tego majątku. Takie stanowisko byłoby wbrew interesowi wnioskodawcy, w imieniu którego miał występować skarżący.

Skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 10 k.r.o. wskutek błędnego przyjęcia przez Sąd Rejonowy, że prawo własności spornego lokalu weszło do majątku wspólnego wnioskodawcy i uczestniczki postępowania. W tym przypadku miałoby dojść zdaniem skarżącego do surogacji, co zostało skutecznie i przekonywająco wyłączone w realiach opracowywanego na egzaminie kazusu przez egzaminatorów i Komisję Odwoławczą. Przyjęcie zasady surogacji oznaczałoby odejście od przedstawionego stanu faktycznego opracowanego na potrzeby egzaminu, czego nie dopuszcza art. 78d ust. 6 p.o.a. Z informacji dla zdającego jednoznacznie wynikało, że właścicielami lokalu mieszkalnego, ujawnionymi do tego w księdze wieczystej, byli Andrzej i Anita małżonkowie Borowscy - na zasadach wspólności małżeńskiej majątkowej. Takie stanowisko potwierdzał również wniosek Andrzeja Borowskiego, inicjujący postępowanie o podział majątku, w którym jako składnik majątku wspólnego uznawał właśnie własność lokalu mieszkalnego. Nie wspominając o obowiązujących przepisach prawa. Obowiązujący w dacie zawarcia związku małżeńskiego przez Andrzeja i Anitę Borowskich przepis art. 32 § 1 k.r.o. wprowadzał domniemanie, że dorobkiem małżonków są przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.

Podobnie sprzeczna z interesem reprezentowanego klienta była przedstawiona przez skarżącego konstrukcja apelacji, sprowadzająca się do zaskarżenia punktu 1 skarżonego postanowienia Sądu Rejonowego w zakresie składu wspólnego majątku poprzez zaliczenie do niego lokalu mieszkalnego i wartość tego prawa. W tak zarysowanych realiach kazusu, postulowane przez skarżącego rozwiązanie na etapie apelacji od postanowienia wydanego w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem mocodawcy skarżącego o podział majątku wspólnego, zniwelowałoby możliwość uzyskania w toku tego postępowania ewidentnej korzyści polegającej na przyznaniu na wyłączną własność wnioskodawcy nieruchomości lokalowej opisanej w pkt 1 postanowienia. Ponadto stanowisko skarżącego stanowiło naruszenie art. 229 k.p.c., iż nie wymagają również dowodu fakty przyznane w toku postępowania przez stronę przeciwną, jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości. Przecież strony postępowania ustaliły zgodnie wartość mieszkania na 550.000 zł. Jeżeli chodzi o ustalenie przez sąd jakie ruchomości wchodziły w skład majątku wspólnego, czego domagał się skarżący, należy wskazać, ze strony nie wnosiły o objęcie podziałem ruchomości.

Również błędny był wniosek apelacji o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. W kazusie egzaminacyjnym nie zachodziła bowiem zdaniem Sądu konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego. Jak słusznie zauważyła Komisja Egzaminacyjna II Stopnia postawiony przez skarżącego 233 § 1 k.p.c. sprowadzał się de facto do błędnej oceny dowodów, zatem Sąd Odwoławczy mógł dokonać tej oceny samodzielnie.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie należała sformułować wniosek o zmianę postanowienia, wniosek taki zawiera co prawda apelacja skarżącego jednak skarżący domaga się ustalenia, że nieruchomość lokalowa stanowi majątek odrębny wnioskodawcy, co nie wchodzi w zakres kognicji sądu orzekającego o podziale majątku dorobkowego, w którym to postępowaniu sąd ustala jedynie co wchodzi w skład majątku wspólnego. W zakresie kognicji sądu nie jest natomiast ustalenie co należy do majątków odrębnych małżonków. Zresztą jak wyżej wskazano w celu ustalenia, że mieszkanie stanowi majątek odrębny należałoby wszcząć inne postępowania sądowe, o czym była mowa powyżej.

Ponadto w ocenie Sądu należy podzielić pogląd organu odwoławczego, że apelacja nie jest konstrukcyjnie poprawna, gdyż zakres zaskarżenia tj. zarzuty apelacji i wnioski winny być tożsame.

Prawidłowo w tej sytuacji Komisja Odwoławcza wypunktowała te mankamenty pracy.

Dalsze kwestie związane z zasądzeniem kosztów postępowania od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy, miały drugorzędne znaczenie, choć ich stwierdzenie przez egzaminatorów i następnie zaakceptowanie przez Komisję Odwoławczą tym bardziej uzasadniało wystawienie oceny negatywnej z omawianej części egzaminu adwokackiego.

Również zarzut apelacji dotyczący naruszenia art. 233 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, w szczególności przez bezpodstawną odmowę wiarygodności twierdzeniom wnioskodawcy, w sytuacji gdy materiał dowodowy powinien być rozważony w sposób dowolny a nie swobodny, jest ogólnikowy i nie wskazuje jednostki redakcyjnej tego przepisu. Skuteczne postawienie zarzutu z art. 233 § 1 k.p.c. wymaga postawienia sądowi zarzutu naruszenia zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego, nie wystarczy stwierdzenie wadliwości ustaleń sądu. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy prawidłowym zarzutem w tej sprawie winien być zarzut naruszenia art. 45 § 1 k.r.o.

Na zakończenie należy wskazać, że skarżący nie zawarł również w swojej pracy zarzutu art. 212 § 3 k.p.c., gdyż nie zakwestionował rozłożenia należności zasądzonej na rzecz Andrzeja Borkowskiego od żony na raty i to bez odsetek w wypadku uchybienia płatności, którejkolwiek z rat. Rozwiązanie przyjęte w tym zakresie przez Sąd Rejonowy, godziło w ocenie Sądu w interes majątkowy Andrzeja Borkowskiego.

W tym miejscu należy przypomnieć, że dla oceny pracy nie ma znaczenia, jakie ewentualne rozstrzygnięcie procesowe podjąłby sąd, albowiem praca egzaminacyjna powinna być oceniana pod kątem, czy egzaminowany posiada umiejętności zawodowe niezbędne do świadczenia pomocy prawnej w ramach wykonywanego zawodu. Odnotować bowiem należy, że przy ocenie pracy egzaminacyjnej istotnym jest to, czy zdający prawidłowo ocenił problem oraz czy przy prawidłowym zastosowaniu przepisów właściwie skonstruował pismo procesowe, uzasadnił je i sformułował odpowiednie wnioski. W ocenie Sądu sposób sprawdzenia wiedzy skarżącego został dokonany zgodnie z art. 78e ust. 2 Poa., a wadliwość sporządzonej przez skarżącego pracy egzaminacyjnej uzasadniała otrzymanie przez niego oceny negatywnej.

Podkreślenia wymaga, że w art. 78e ust. 2 Poa. zostały wyszczególnione jedynie najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z egzaminu: zachowanie wymogów formalnych, prawidłowe zastosowanie przepisów prawa i ich interpretacji, poprawność rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą reprezentuje. W orzecznictwie podkreśla się, że kryteria zawarte w powołanym przepisie muszą być spełnione łącznie - tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, nie może świadczyć o należytym przygotowaniu do zawodu adwokata. Taka surowa regulacja ma na celu ochronę interesu społecznego i ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu adwokata osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie będzie budzić wątpliwości (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2015 r. sygn. akt II GSK 921/11, z dnia 12 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1854/11).

Wymaga podkreślenia, celem egzaminu adwokackiego jest przede wszystkim sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, stanowiącego zadanie egzaminacyjne. Podkreślić należy, że w myśl materialnej podstawy rozstrzygnięcia, podany w zadaniach z zakresu prawa cywilnego stan faktyczny realizował cel egzaminu adwokackiego. Przepis art. 78d ust. 1 p.o.a., określając zakres przedmiotowy egzaminu, kładzie nacisk na sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W związku z tym wymagania stawiane zdającym nie przewidują odmiennego ich traktowania od takiego, jakiemu poddaje się czynnego zawodowo adwokata. Dlatego skarżący wykazując się wiedzą prawniczą, powinien także wykazać się właściwym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Należy w tym miejscu odnotować, że wiedza w zakresie prawidłowego i zupełnego zastosowania odpowiednich przepisów prawa jest gwarantem właściwego wykonywania zawodu. Egzamin adwokacki jest dla predestynującego do zawodu adwokata ostatnim sprawdzianem jego umiejętności. Zdaniem Sądu, skoro więc zdanie egzaminu adwokackiego ma uprawniać do wykonywania zawodu adwokata, to sporządzany na tym egzaminie projekt winien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny oraz należycie chroniący interesy strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego zdający powinien w toku egzaminu wykazać się zdobytą wiedzą i nabytymi umiejętnościami w zakresie poprawnego formułowania pism procesowych i stosowania poszczególnych instytucji prawnych. Ocenie egzaminatorów muszą zatem podlegać wszystkie elementy projektu pisma procesowego sporządzanego przez zdającego na pisemnym egzaminie adwokackim, a stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia oceny w tym również do poziomu oceny negatywnej.

W ocenie Sądu, sposób sprawdzenia wiedzy skarżącego został dokonany zgodnie z art. 78e ust. 2 p.o.a., ocenę rozwiązania każdego z zadań dokonało dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, których dotyczyła praca pisemna i niezależnie od siebie. Wynik egzaminu adwokackiego ustalany jest na podstawie uzyskanych wyników cząstkowych. Odnotować przy tym należy, że wśród kryteriów ocen prac z poszczególnych zadań nie znalazło się kryterium wyniku uzyskanego z rozwiązań pozostałych części egzaminu. Zdaniem Sądu oznacza to, że ustawowe kryterium braku przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata może być odnoszone do określonej części egzaminu adwokackiego sprawdzającej przygotowanie w ramach jednej z dziedzin prawa i uzyskanie negatywnej oceny z tej części egzaminu, zgodnie z art. 78e ust. 4 p.o.a. skutkuje uznaniem nieprzygotowania do wykonywania zawodu adwokata.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. Rozstrzygnięcie Komisji II Stopnia zostało przy tym uzasadnione w sposób odpowiadający prawu.

Zatem wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które Sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić, co też Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. uczynił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.