Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2073489

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 29 kwietnia 2016 r.
VI SA/Wa 2965/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska.

Sędziowie WSA: Ewa Frąckiewicz (spr.), Magdalena Maliszewska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi B. D. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia (...) sierpnia 2015 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę w całości

Uzasadnienie faktyczne

Uchwałą z dnia (...) sierpnia 2015 r. znak: (...) Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r. poz. 615) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania B. D. od uchwały Nr (...) z dnia (...) kwietnia 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w (...) w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, utrzymała zaskarżoną uchwałę w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Uchwałą nr (...) z dnia (...) kwietnia 2015 r. Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w (...) stwierdziła, że pani B. D. uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. W uzasadnieniu wskazano, że Egzaminowana uzyskała oceny dostateczne z pierwszej i czwartej części egzaminu oraz oceny niedostateczne z części drugiej i trzeciej. Powołując się na przepis art. 78f ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, Komisja stwierdziła, że Egzaminowana uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.

W odwołaniu pani B. D., zwana dalej także "skarżącą" zaskarżyła powyższą uchwałę odnośnie oceny z drugiej i trzeciej części egzaminu adwokackiego, tj. z prawa cywilnego oraz z prawa gospodarczego, a w konsekwencji w zakresie ustaleń Komisji Egzaminacyjnej I- szego stopnia co do wyniku końcowego egzaminu i wniosła o:

1)

dokonanie ponownej oceny drugiej i trzeciej części egzaminu adwokackiego i zmianę ustaleń Komisji Egzaminacyjnej I-szego stopnia przez ustalenie, że skarżąca uzyskała ocenę pozytywną z części drugiej oraz z części trzeciej egzaminu adwokackiego, a w konsekwencji uzyskała pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego;

2)

ustalenie, czy w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 75g ust. 3 w zw. z art. 75g ust. 1 pkt 4 oraz art. 78 ust. 7 ustawy Prawo o adwokaturze, a w razie ustalenia naruszenia ww. przepisów wniosła o stwierdzenie niezgodności z prawem egzaminu oraz zaskarżonej uchwały.

Ewentualnie wniosła o zmianę decyzji w trybie art. 132 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego.

Utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę, Komisja Egzaminacyjna II stopnia w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności zawarła rozważania co do sposobu jej orzekania.

Wskazała, że przepis art. 78h ust. 12 ustawy - Prawo o adwokaturze stanowi, iż do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Niewątpliwym jest - w ocenie Komisji - że posłużenie się przez ustawodawcę w tym przepisie terminem "odpowiednio", wyłącza stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego wprost w sytuacji, gdy kwestie związane z postępowaniem zostały uregulowane w przepisach ustawy - Prawo o adwokaturze. W pozostałym zakresie, przepisy k.p.a. winny znaleźć zastosowanie, z uwzględnieniem specyfiki postępowania przed Komisją II stopnia, uregulowanej w rozporządzeniu wykonawczym.

Wniosek ten potwierdzają przepisy ustawy - Prawo o adwokaturze i rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy. Do rozpatrywania spraw w obu instancjach powołane zostały wieloosobowe organy szczególne o specyficznych kompetencjach (art. 78 ust. 1, art. 78h ustawy), podstawy wyłączenia członków tych organów uregulowane zostały w szczególny sposób (art. 75g ust. 1, art. 78h ust. 7 ustawy), kwestie związane z funkcjonowaniem tych organów reguluje Minister Sprawiedliwości rozporządzeniem (art. 78h ust. 14 ustawy). W drodze rozporządzenia Minister Sprawiedliwości określił między innymi tryb i sposób działania komisji odwoławczej (art. 78h ust. 14 pkt 4 ustawy). Na tej podstawie Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1192 z późn. zm.).

W § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 wskazanego rozporządzenia mowa jest o konieczności sporządzenia w toku postępowania odwoławczego pisemnej opinii dotyczącej zasadności "zarzutów podniesionych w odwołaniu", mowa jest także o "zakresie odwołania" oraz o "zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu". Komisja II stopnia podkreśliła, że te wymogi dotyczą w tym akcie prawnym jedynie opinii, a więc nie odnoszą się wprost do zakresu kontroli sprawy w postępowaniu odwoławczym. W konsekwencji organ wyraził pogląd, że skoro w taki sposób ujęto sposób i zakres opiniowania, to przez to określono również zakres i granice kontroli odwołania przez Komisję II stopnia. W tym zakresie znane są Komisji II stopnia wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, który orzekł, iż Komisja odwoławcza winna rozpoznawać sprawę tylko w części zakwestionowanej w odwołaniu i tylko w zakresie określonej zarzutami tego odwołania.

Następnie organ dokonał omówienia instytucji zakazu reformationis in peius.

Podkreślił, że z ugruntowanego orzecznictwa NSA wynika, że nie dochodź, do naruszenia tego zakazu tylko wówczas, gdy Komisja II stopnia nie uwzględnia podniesionych zarzutów zawartych w odwołaniu, a dodatkowo, wskazuje na istnienie innych mankamentów pracy dostrzeżonych przy ocenie zasadności określonych zarzutów odwołania (np. wyrok w sprawie II GSK 352/13; II GSK 293/13). Natomiast do naruszenie tego zakazu może dojść w sytuacji, gdy Komisja odwoławcza uwzględni jako słuszne określone zarzuty odwołania, a zatem przyzna rację w tym zakresie skarżącemu, przy czym jednocześnie przywoła inne mankamenty i uchybienia w pracy, które nie były wytknięte skarżącemu, i co do których nie mógł on się w odwołaniu wypowiedzieć i ustosunkować w formie zarzutów, by następnie w oparciu o te właśnie "nowe" uchybienia i mankamenty utrzymać negatywną ocenę pracy (por. np. wyroki NSA z dnia 22 maja 2014 r., II GSK 447/13; II GSK 293/13). W tym zakresie Komisja Egzaminacyjna II stopnia zwróciła uwagę, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 17 lipca 2012 r., II GSK 899/11; wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2012 r., II GSK 510/11; uchwała 7 sędziów NSA z dnia 4 maja 1998 r., FPS 2/98, ONSA 1998, Nr 3, poz. 79; glosa J. Zimmermanna do wyroku NSA z dnia 26 czerwca 1997 r., II SA/Wr 854/96, OSP 1998, Nr 6, poz. 108) zakaz reformationis in peius nie obowiązuje w przypadku wydania przez organ administracyjny decyzji kasacyjnej w trybie art. 138 § 2 k.p.a., jak też decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji w następstwie kasacyjnej decyzji organu odwoławczego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Adresatem przepisu art. 139 k.p.a. jest organ odwoławczy, tylko wówczas gdy wydaje decyzje merytoryczne. Kończąc ten wątek Komisja II stopnia dodała, że przywołanie nowych wad pracy może nastąpić, gdy kwestie te pojawią się przy konieczności oceny określonego zarzutu postawionego przez zdającego. W takim układzie nie można tym "nowym" uchybieniu oprzeć decyzji o utrzymaniu w mocy negatywnej uchwały (II GSK 447/13), albowiem strona byłaby pozbawiona możliwości wypowiedzenia się co do zmiany tych zarzutów jej pracy (art. 10 § 1 k.p.a.).

Szczegółowe ustosunkowanie się Komisji II stopnia winno obejmować te zarzuty i argumenty, które zostały zawarte w odwołaniu skarżącej.

Zgodnie z art. 78d ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W myśl art. 78e ust. 2 wskazanej ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań z części pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką. Dalej ustawa w tym przepisie wskazuje, że "Oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje." Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku. Specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu wyraża się tym, że ocena dokonywana przez egzaminatora zawsze będzie zawierała element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny przewidziano obowiązek sprawdzenia każdej pracy przez dwóch egzaminatorów, a ocena stanowi średnią ocen cząstkowych. Wskazuje się przy tym, że sama możliwość wystawienia różnych ocen nie oznacza jednak, iż sama uchwała podejmowana jest w warunkach uznania administracyjnego.

Określone w przytoczonym przepisie art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, kryteria muszą być analizowane łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości.

Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części od pierwszej do czwartej należy kierować się wskazówkami zawartym w tym przepisie i odnosić je indywidualnie do każdej pracy, dostrzegając wszakże i to, iż inna może być "jakość" i waga tych uchybień w poszczególnych obszarach podlegających ocenie (np. braki formalne o nieistotnym charakterze - zob. wyrok NSA z dnia 22 maja 2014 r., II GSK 447/13).

Za trafne Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że opus istotnych zagadnień (art. 77a ust. 8), ujęty w akcie wykonawczym (wydanym na podstawie art. 77a ust. 12) nie może stanowić żadnego kryterium ocen.

W dalszej części zaskarżonej uchwały organ dokonał szczegółowej analizy zadania z prawa cywilnego i z prawa gospodarczego, dochodząc do wniosku, iż ilość i charakter popełnionych błędów w sposób wystarczający uzasadniały utrzymanie ocen niedostatecznych i w związku z tym prawidłowym było utrzymanie w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia w oparciu o właściwe przepisy prawne. Organ przy ocenie pracy brał pod uwagę całą jej treść zaś całościowa jej analiza została przeprowadzona w świetle ustawowych kryteriów oceny pracy łącznie. Zaskarżona uchwała oparta jest o obowiązujące przepisy prawa i podjęta została po rzetelnej i gruntownej analizie pracy egzaminacyjnej, ocen egzaminatorów i całego materiału dowodowego. W poczynionych przez egzaminatorów analizach w sposób szczegółowy odniesiono się do konkretnych wad pracy, omówiono również merytorycznie wszystkie błędy wpływające na podjęte rozstrzygnięcia i ocenę pracy.

Wskazano w oparciu o konkretne normy prawne błędność poszczególnych zapisów i całości pracy. Organ w wyniku dokładnego i wszechstronnego, ponownego przeanalizowania sporządzonego pozwu i apelacji podtrzymał stanowisko egzaminatorów w zakresie wadliwości obu prac egzaminacyjnych. Komisja prawidłowo, wnikliwie zebrała i oceniła materiał dowodowy czemu dała wyraz w zaskarżonej uchwale, zawierającej uzasadnienie faktyczne i prawne szczegółowo wyjaśniając motywy i podstawy prawne rozstrzygnięcia.

Niezależnie od zakwestionowania uwag egzaminatorów oceniających prace z prawa cywilnego i gospodarczego wniosła skarżąca o ustalenie, czy doszło do naruszenia art. 75g ust. 3 w zw. z art. 75g ust. 1 pkt 4 oraz art. 78 ust. 7 ustawy Prawa o adwokaturze. Podniosła, że od 2010 r. występuje jako pełnomocnik - zstępny strony, w toczących się procesach przed (...) sądami. Pełnomocnikiem strony przeciwnej jest osoba będąca członkiem komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w (...). Jako fikcję potraktowała skarżąca fakt rozkodowania prac dopiero po wystawieniu ocen.

Zarzut odnośnie do tego, że w Komisji Egzaminacyjnej, w której skarżąca zdawała egzamin zasiadała osoba, która w jej ocenie winna być wyłączona na podstawie art. 75g ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 78 ust. 7 ustawy - Prawo o adwokaturze, zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia należy uznać za bezzasadny. Zgodnie z powołanymi przepisami, z prac komisji kwalifikacyjnej (w wobec treści art. 78 ust. 7 także członek komisji egzaminacyjnej) na czas przeprowadzenia egzaminu wstępnego podlega wyłączeniu członek komisji kwalifikacyjnej, jeżeli kandydat zakwalifikowany do egzaminu wstępnego jest osobą pozostającą wobec niego w stosunku osobistym innego rodzaju, który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka komisji kwalifikacyjnej. Członkowie komisji kwalifikacyjnej (komisji egzaminacyjnej) przed rozpoczęciem egzaminu wstępnego składają pisemne oświadczenia, iż nie pozostają z żadnym z kandydatów zakwalifikowanych do egzaminu wstępnego w stosunku, o którym mowa w ust. 1. Takie oświadczenia złożyli członkowie Komisji egzaminacyjnej, której uchwałę zaskarżyła skarżąca, przy czym w dodatkowych oświadczeniach złożonych po zapoznaniu się z treścią odwołania, egzaminatorzy sporządzający oceny z zadania z zakresu prawa cywilnego zaprzeczyli okolicznościom podnoszonym w odwołaniu co do istnienia podstaw do ich ewentualnego wyłączenia z prac Komisji egzaminacyjnej. Nie powołała skarżąca żadnych faktów, z których wynikałoby, że przy sprawdzaniu prac przez Komisję Egzaminacyjną doszło do naruszenia przepisów, w tym dotyczących kolejności czynności, a w szczególności rozkodowywania prac. W konsekwencji wobec gołosłowności podniesionych w tym zakresie przez skarżącą zarzutów, także i z tej przyczyny, zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia odwołanie nie mogło zostać uwzględnione.

Z tych wszystkich powodów, po dokonaniu także ponownej oceny pracy w kontekście postawionych zarzutów, organ stwierdził, że odwołanie nie może zostać uwzględnione.

Skoro odwołanie od ocen z zadania z prawa cywilnego i gospodarczego okazało się niezasadne, to skarżąca nie uzyskała pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego, albowiem z dwóch części egzaminu adwokackiego uzyskała ona ocenę negatywną. Fakt ten skutkuje podjęciem uchwały o utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały.

Z tego powodu Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego, podjęła zaskarżoną uchwałę, podkreślając zasadność opinii o słabości ocenionej pracy i niedostatecznej oceny egzaminatorów. Uchybienia popełnione i stwierdzone w omawianych pracach świadczą o nieznajomości i braku umiejętności stosowania prawa zarówno procesowego i jak i materialnego w stopniu niepozwalającym na wystawienie oceny dostatecznej.

Na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia (...) lipca 2015 r. B. D. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej w pierwszej kolejności rażące naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 7 w zw. z art. 75g ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie tj. poprzez nieodwołanie przez Ministra Sprawiedliwości członka Komisji II stopnia pomimo istnienia przesłanek obligujących do jego odwołania,

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 78 ust. 7 zd. 2 w zw. z art. 75g ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie, tj. poprzez nieodwołanie przez Ministra Sprawiedliwości członków Komisji I stopnia pomimo zaistnienia przesłanek obligujących do ich odwołania.

Naruszenie powyższych przepisów, zdaniem skarżącej, powoduje, że zarówno w trakcie postępowania Komisji I jak i Komisji II stopnia nie mogło być mowy o prawidłowej, rzetelnej, a co więcej legalnej procedurze wystawienia oceny. To z kolei stanowi naruszenie zasad prawidłowego i rzetelnego przebiegu egzaminu adwokackiego oraz naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego:

- art. 8 k.p.a. w zw. z art. 9, art. 10 oraz art. 81 k.p.a. tj.: zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa - poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez zapewnienia Skarżącej czynnego udziału w postępowaniu przed organem odwoławczym, przede wszystkim poprzez nie poinformowanie Skarżącej o złożonych oświadczeniach i wyjaśnieniach przed wydaniem decyzji oraz poprzez uniemożliwienie Skarżącej wypowiedzenia się w kwestii dodatkowych oświadczeń złożonych przez egzaminatorów z prawa cywilnego już po zapoznaniu się przez nich z treścią odwołania

- art. 8 k.p.a. i art. 11 k.p.a. tj.: zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz zasady przekonywania - poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez jednoczesnego skrupulatnego wykazania jak przebiegał kolejno proces ustalania faktów odnoszących się do wniosku Skarżącej o stwierdzenie niezgodności z prawem egzaminu oraz zaskarżonej w odwołaniu Uchwały Komisji I stopnia, w szczególności sposobu ustalenia czy w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 75g ust. 3 w zw. z art. 75g ust. 1 pkt 4 oraz art. 78 ust. 7 ustawy prawo o adwokaturze a także pozbawienie skarżącego przekonującego wyjaśnienia z podaniem przyczyn dlaczego uznano, że takiego "naruszenia" nie było

- art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. tj.: zasady legalności działania - poprzez zaniechanie przez Organ Odwoławczy rzetelnego zbadania zajętego przez Skarżącą w odwołaniu stanowiska oraz poprzez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały szczegółowego uzasadnienia prawnego stanowiska organu II instancji w zakresie uznania tych spośród zarzutów, które zostały poddane analizie, za niezasadne, podczas gdy uzasadnienie decyzji odwoławczej powinno szczegółowo uzasadniać stanowisko organu odwoławczego, w szczególności zawierać uzasadnienie prawne.

Skarżąca podniosła także:

naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez ich niezastosowanie i błędną wykładnię, w szczególności:

- art. 78d ust. 1, 6 i 7 oraz art. 78e ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze poprzez:

a)

niedookreślenie kryteriów ocennych, oraz niezastosowanie stopniowego systemu ocen i niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy sprawdzenie przygotowania prawniczego Skarżącej w zakresie drugiej części egzaminu adwokackiego, tj.: prawa cywilnego - do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania, polegające na uznaniu w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, że przygotowanie apelacji, której nadany zostanie bieg i w praktyce może odnieść pożądany skutek, nie jest wystarczające do sprawdzenia wiedzy i umiejętności osoby egzaminowanej, pretendującej do wykonywania zawodu adwokata, gdy tymczasem skarżąca spełniła wszystkie przesłanki konieczne, do uznania apelacji za skuteczną a tym samym uzyskania oceny pozytywnej z egzaminu,

b)

niedookreślenie kryteriów ocennych oraz niezastosowanie stopniowego systemu ocen i niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy sprawdzenie przygotowania prawniczego skarżącej w zakresie trzeciej części egzaminu adwokackiego, tj.: prawa gospodarczego - do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania, polegające na uznaniu w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, że przygotowanie pozwu, któremu nadany zostanie bieg i w praktyce może odnieść pożądany skutek, nie jest wystarczające do sprawdzenia wiedzy i umiejętności osoby egzaminowanej, pretendującej do wykonywania zawodu adwokata, gdy tymczasem skarżąca spełniła wszystkie przesłanki konieczne, do uznania pozwu za skuteczny a tym samym uzyskania oceny pozytywnej z egzaminu,

c)

bezpodstawne przyjęcie, iż ustawa Prawo o adwokaturze dopuszcza tylko jedyną formę rozwiązania zadania z drugiej części egzaminu adwokackiego, prawo cywilne; zaś ta forma wynikać ma w 100% z opisu istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa cywilnego przygotowanego przez zespół powołany przez Ministra Sprawiedliwości bez względu na to, co wynika ze stanu faktycznego zadania, przepisów prawa, doktryny i orzecznictwa,

d)

bezpodstawne przyjęcie, iż ustawa Prawo o adwokaturze dopuszcza tylko jedyną formę rozwiązania zadania z trzeciej części egzaminu adwokackiego, prawo gospodarcze; zaś ta " forma wynikać ma w 100% z opisu istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa gospodarczego przygotowanego przez zespół powołany przez Ministra Sprawiedliwości bez względu na to, co wynika ze stanu faktycznego zadania, przepisów prawa, doktryny i orzecznictwa,

e)

dowolną a nie swobodną ocenę prac egzaminacyjnych oraz zastosowanie kryteriów ocennych nie przewidzianych w art. 78e ust. 2 ustawy prawo o adwokaturze tj.: poprzez zastosowanie niedookreślonego kryterium ocennego "bliższej analizy".

Ponadto skarżąca wniosła o:

- stwierdzenie nieważności Uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dn. (...) sierpnia 2015 r. - utrzymującej w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2015 r., z siedzibą w (...); z dnia (...) kwietnia 2015 r., nr (...) w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego w części dotyczącej oceny z części drugiej egzaminu adwokackiego - prawa cywilnego oraz w części dotyczącej oceny z części trzeciej egzaminu adwokackiego - prawa gospodarczego,

- stwierdzenie nieważności Uchwały Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2015 r., z siedzibą w (...); z dnia (...) kwietnia 2015 r., nr (...) w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego w części dotyczącej oceny z części drugiej egzaminu adwokackiego - prawa cywilnego oraz w części dotyczącej oceny z części trzeciej egzaminu adwokackiego - prawa gospodarczego.

Ewentualnie skarżąca wniosła o uchylenie ww. uchwał w części dotyczącej oceny z części drugiej egzaminu adwokackiego - prawa cywilnego oraz w części dotyczącej oceny z części trzeciej egzaminu adwokackiego - prawa gospodarczego oraz stwierdzenie, że zaskarżone uchwały nie podlegają wykonaniu.

- zasądzenie kosztów postępowania w sprawie na rzecz skarżącej.

Organ w odpowiedzi na skargę z dnia 11 listopada 2015 r. wniósł o jej oddalenie w całości, podnosząc argumentację jak w zaskarżonej uchwale.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r.p. 1647 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r.p. 270 z późn. zm.) dalej p.p.s.a.

Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona uchwała nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

W skardze na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia skarżąca podniosła zarzuty rażącego naruszenia przepisów postępowania jak również naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niezastosowanie i błędną wykładnię. Sąd w pierwszym rzędzie uznał za konieczne ustosunkowanie się do wykazywanych przez skarżącą wadliwości formalnoprawnych albowiem ich potwierdzenie skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej uchwały bez konieczności badania zasadności naruszenia przepisów prawa materialnego.

Zdaniem skarżącej uchwały organów obu instancji obarczone są wadą nieważności z uwagi na fakt, iż w skład komisji egzaminacyjnej wchodziły osoby, które powinny być wyłączone z uwagi na istnienie między nimi a skarżącą stosunku osobistego w zakresie, który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka komisji egzaminacyjnej. Podnosząc te zarzuty skarżąca wskazała na rażące naruszenie art. 78h ust. 7 w zw. z art. 75g ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze.

W myśl art. 75g ust. 1 pkt 4 z prac komisji kwalifikacyjnej na czas przeprowadzania egzaminu wstępnego podlega wyłączeniu członek komisji kwalifikacyjnej, jeżeli kandydat zakwalifikowany do egzaminu wstępnego, jest osobą pozostającą wobec niego w stosunku osobistym innego rodzaju, który mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności członka komisji kwalifikacyjnej.

Zgodnie natomiast z art. 78h ust. 7 członek komisji odwoławczej podlega wyłączeniu od udziału w postepowaniu w sprawie z przyczyn wskazanych w art. 75g ust. 1 czyli tych, które dotyczą członków komisji kwalifikacyjnych.

Zarówno w jednym jak i w drugim przypadku członkowie komisji przed rozpoczęciem egzaminu wstępnego, jak i przed przystąpieniem do rozpatrywania sprawy składają pisemne oświadczenie, że nie pozostają z osobą egzaminowanego w stosunku, o którym mowa w art. 75g ust. 1 Prawa o adwokaturze. Przepisy prawa nie przewidują możliwości wyłączenia członka komisji egzaminacyjnej na wniosek osoby egzaminowanej.

W niniejszej sprawie żaden z członków komisji kwalifikacyjnej jak również odwoławczej nie wyłączył się od udziału w pracach komisji z uwagi na zaistnienie przesłanki z art. 75g ust. 1 Prawa o adwokaturze. Zarzuty stawiane przez skarżącą pod adresem kilku członków komisji egzaminacyjnej nie zostały przez nią w żaden sposób udowodnione. Na podkreślenie zasługuje okoliczność, że skarżąca swoje podejrzenia dotyczące bezstronności ww. osób wysunęła dopiero po niekorzystnych dla nie rozstrzygnięciach organów obu instancji. Z tych wszystkich względów Sąd nie podzielił słuszności zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w omawianym zakresie.

Niezasadne są również zarzuty naruszenia art. 8, 9, 10, 11 i 81 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut o bezstronności członka komisji egzaminacyjnej I stopnia skarżąca po raz pierwszy postawiła w odwołaniu od uchwały nr (...) z dnia (...) kwietnia 2015 r. Organ II stopnia podjął niezbędne czynności mające na celu wyjaśnienie tego zarzutu. Po zapoznaniu się z treścią odwołania egzaminatorzy sprawdzający oceny z zadania z zakresu prawa cywilnego zaprzeczyli okolicznościom podnoszonym przez skarżącą co do istnienia podstaw do ewentualnego wyłączenia z prac komisji. Wydając uchwałę z dnia (...) sierpnia 2015 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia w uzasadnieniu szczegółowo wyjaśniła z jakich powodów podniesiony przez skarżącą zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Organ wskazał również, że skarżąca nie powołała żadnych faktów, z których wynikałoby, że przy sprawdzaniu prac doszło do naruszenia przepisów o przeprowadzaniu egzaminu, a w szczególności rozkodowywanych prac.

Na podkreślenie zasługuje okoliczność, że skarżąca na każdym etapie postępowania miała możliwość zapoznania się z aktami sprawy oraz mogła składać wnioski dowodowe wobec czego jej prawo do aktywnego udziału w postepowaniu nie zostało w niczym naruszone. Bezzasadnie skarżąca zarzuca, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia naruszyła art. 7, 8, 11, 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., albowiem w sposób niewystarczający rozpatrzyła i ustosunkowała się do treści zarzutów podnoszonych przez nią w odwołaniu. W tym miejscu należy podkreślić, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu adwokackiego z uwagi na wystawienie jej ocen niedostatecznych z prawa cywilnego i prawa gospodarczego. Wbrew twierdzeniom, skarżącej Komisja Egzaminacyjna II stopnia podtrzymując stanowisko o błędnym rozwiązaniu przez skarżącą zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego i prawa gospodarczego wskazała w sposób szczegółowy na wady sporządzonego przez nią pozwu i apelacji mając na uwadze ustawowe kryteria oceny wynikające z art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. W myśl art. 78d ust. 1 Prawa o adwokaturze egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zadań adwokata. Oceny tego przygotowania dokonuje się na podstawie kryteriów z art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze, które zgodnie z orzeczeniem NSA z 14 grudnia 2011 r. muszą być spełnione łącznie. Stopień ich spełnienia warunkuje wydanie jednej z ocen pozytywnych. Niespełnienie jednego bądź kilku skutkuje wystawieniem oceny negatywnej.

W uchwałach organów obu instancji wskazano na uchybienia, jakich dopuściła się skarżąca w pracach z zakresu prawa cywilnego i prawa gospodarczego z punktu widzenia ustawowych kryteriów i Sąd nie stwierdził, aby stosowane było nowe niedookreślone kryterium oceny nazwane przez skarżącą "kryterium bliższej analizy". Zdaniem egzaminatorów pozew i apelacja we wszystkich płaszczyznach oceny nie uprawniały do wystawienia skarżącej oceny pozytywnej z prawa cywilnego i gospodarczego. Ocenę tę podzieliła Komisja II stopnia, aczkolwiek w pewnym zakresie nie podzieliła argumentów egzaminatorów. Mimo wszystko jednak organ II stopnia nie znalazł podstaw do podwyższenia uzyskanych przez skarżącą ocen, co skutkowało utrzymaniem rozstrzygnięcia o negatywnym wyniku całego egzaminu. Komisja Egzaminacyjna mimo, że nie odniosła się do wszystkich uwag skarżącej, sporządzone przez nią motywy uchwały spełniają wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. W sposób dostateczny organ II instancji wyjaśnił jakimi przesłankami kierował się utrzymując zaskarżoną uchwałę, wydaną w I instancji i Sąd nie znalazł podstaw do podważenia ich trafności.

Chybione są także, zdaniem Sądu, zarzuty skargi dotyczące stosowania opisu istotnych zagadnień. Jak to wskazano w uchwale jest to materiał, który nie ma żadnego normatywnego znaczenia i członkowie komisji egzaminacyjnej nie mają obowiązku jego stosowania.

Reasumując Sąd stwierdza, że komisja egzaminacyjna obu instancji ustalając, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego, działały w granicach prawa. Dokonana przez Sąd kontrola zaskarżonych uchwał nie potwierdziła słuszności zarzutów skarżącej ani co do naruszenia przepisów postępowania jak również prawa materialnego co w ostatecznym wyniku skutkowało oddaleniem skargi w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.