Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1994213

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 30 września 2015 r.
VI SA/Wa 1683/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Czarnecki.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi C. C. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z (...) lutego 2014 r. nr (...) w przedmiocie utrzymania w mocy uchwały ORA w B. z (...) stycznia 2013 r. o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji adwokackiej postanawia: odmówić C. C. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 grudnia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1683/14 oddalił skargę C. C. uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z (...) lutego 2014 r. w przedmiocie utrzymania w mocy uchwały ORA w B. z (...) stycznia 2013 r. o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji adwokackiej.

Po doręczeniu odpisu uzasadnienia ww. wyroku skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z przedmiotowej skargi.

Postanowieniem z 29 lipca 2015 r., referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazano, iż strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bowiem z danych przedstawionych przez skarżącego wynikało, iż znajduje się on w dobrej sytuacji materialnej.

Pismem z 25 sierpnia 2015 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego odmawiającego przyznania jemu prawa pomocy w żądanym zakresie. W złożonym sprzeciwie strona podtrzymując uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy wyjaśniła, iż ocena wydolności finansowej dokonana przez referendarza sądowego została nieprawidłowo. Zdaniem strony jej sytuacja finansowa jest na tyle trudna, iż wymaga przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej też jako p.p.s.a.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie.

Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnych od niej kosztów. Z tego powodu w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do sytuacji wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych określonej w art. 84 Konstytucji RP, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 p.p.s.a. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 - LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 marca 2012 r., I OZ 179/12, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Unormowanie art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Z informacji podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych dokumentów wynikało, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną oraz synem i córką. Skarżący z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód w wysokości 1696,19 zł netto miesięcznie (załączono zaświadczenie pracodawcy). Natomiast żona skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód w wysokości 2501,15 zł netto miesięcznie (załączono zaświadczenie pracodawcy).

Skarżący posiada trzy nieruchomości, z których dwie wynajmuje. Wskazał, że z wynajmu nieruchomości uzyskuje dochód w wysokości 2952 zł netto miesięcznie.

Syn oraz córka skarżącego studiują (załączono zaświadczenia). Skarżący oświadczył, że ponosi koszty studiów i utrzymania dzieci w łącznej kwocie 3600 zł miesięcznie (nie przedstawiono dokumentów wskazujących na ponoszone koszty utrzymania).

Dodatkowo skarżący poniósł, że wydatki miesięczne rodziny skarżącego i jego rodziny wynoszą 3414 zł. W sprzeciwie dodatkowo oświadczył, iż ponosi również dodatkowe koszty w prowadzonym gospodarstwie domowym.

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 2 października 2009 r., sygn. akt II OZ 822/09 udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.

Dokonując oceny, czy skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania należy mieć na uwadze nie tylko wysokość aktualnych dochodów, ale również posiadany przez niego majątek.

W niniejszej sprawie istotne jest, iż skarżący oraz przebywająca nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona z tytułu uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę oraz wynajmu dwóch nieruchomości uzyskują łącznie miesięczny dochód w wysokości 7752 zł netto, (zgodnie z treścią oświadczenia strony zawartego we wniosku z 26 marca 2015 r.). Ponadto należy podnieść, iż skarżący jest współwłaścicielem trzech nieruchomości.

Dodatkowo na dobrą sytuację materialną skarżącego wskazuje możliwość przeznaczania znaczących środków na utrzymanie dzieci skarżącego, które są osobami studiującymi, poza miejscem zamieszkania.

W konsekwencji nie można uznać, iż przy osiąganych przez skarżącego oraz jego żonę comiesięcznych dochodach skarżący nie był w stanie zgromadzić środków niezbędnych do dochodzenia swoich praw przed sądem.

Prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy mieć na uwadze, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy (stanowiącego ze swej istoty pomoc skierowaną do osób niemajętnych) winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i jej aktualnych możliwości płatniczych (por. postanowienie WSA w Poznaniu z 9 października 2008 r.; sygn. akt I SA/Po 825/08; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a. umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; orzeczenia.nsa.gov.pl).

W pierwszej kolejności wypada zauważyć, że C. C. stwierdzeń, dotyczących sytuacji majątkowej, nie poparł dodatkowymi dokumentami, które pozwalałby Sądowi na ich weryfikację. Sąd, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, oprócz oświadczeń strony przedstawionych wraz ze sprzeciwem, powinien dysponować dodatkową dokumentacją, wskazującą na wyjątkowo trudną sytuację finansową strony.

Po drugie z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy (post. NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/2004, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, przedłożenie dokumentów oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku a wskazujących na zmianę stanu majątkowego, w porównaniu do okresu objętego orzeczeniem referendarza z dnia 29 lipca 2015 r. Rozwiązanie takie jest podyktowane tym, że tylko osoba ubiegająca się o prawo pomocy może znać w pełni swoją sytuację majątkową i faktyczną.

Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy uznać należy, że już tylko analiza jego wniosku o przyznanie prawa pomocy prowadzi do konstatacji, że wnioskodawca jest osobą majętną, skoro jest współposiadaczem lokali o powierzchni odpowiednio 150 m 2, 128 m 2 oraz 640 m2.

Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem bądź też ich zgromadzenie byłoby związane z uszczerbkiem dla utrzymania własnej rodziny. Jest to zatem wyjątek od ogólnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., że strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Należy pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie.

Tym samym przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników.

W związku z powyższym w myśl art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.