Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2195854

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 16 grudnia 2016 r.
VI SA/Wa 1245/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.).

Sędziowie WSA: Andrzej Wieczorek, Marzena Milewska-Karczewska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) kwietnia 2016 r. nr (...) w przedmiocie kary pieniężnej

1.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję (...) Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) października 2015 r.;

2.

zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącej B. Sp. z o.o. z siedzibą w L. kwotę 5267 (pięć tysięcy dwieście sześćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

UZASADANIENIE

W dniu (...) sierpnia 2015 r. w B. na drodze krajowej nr (...) zatrzymano do kontroli trzyosiowy pojazd marki (...) o nr rej. (...) wraz z trzyosiową naczepą marki (...) o nr rej. (...). Zespołem pojazdów kierował M. M., który wykonywał przejazd drogowy z ładunkiem niepodzielnym w postaci maszyny budowalnej (koparka gąsienicowa marki (...)) na trasie (...) w imieniu i na rzecz przedsiębiorcy K. R. Załadowcą przekupnego towaru (stroną postępowania) był przedsiębiorca B. Sp. z o.o. z siedzibą w L. Przebieg kontroli utrwalono protokołem nr (...) z dnia (...) sierpnia 2015 r.

W wyniku pomiarów kontrolowanego pojazdu członowego, stwierdzono następujące naruszenia dopuszczalnych norm:

- nacisk potrójnej osi nienapędowej 25,2 t (po odjęciu błędu pomiaru w wysokości 2% zaokrąglonych w górę do 0,1 t) - przekroczenie o 1,2 t (przekroczenie o 5%),

- masa całkowita 47,5 t (po odjęciu błędu pomiaru w wysokości 2% zaokrąglonych w górę do 0,1 t) - przekroczenie o 7,5 t (przekroczenie o 18,75%),

- wysokość pojazdu z ładunkiem 4,17 m (po odjęciu błędu pomiaru w wysokości 1%) przekroczenie o 0,17 m (przekroczenie o 4,2%),

- długość pojazdu 16,83 m (po odjęciu błędu pomiaru w wysokości 1%) - przekroczenie o 0,33 m (przetoczenie o 2%),

- szerokość 3,37 m (po odjęciu błędu pomiaru w wysokości 1%) - przekroczenie o 0,82 m (przekroczenie o 32%).

W dniu (...) sierpnia 2015 r. podczas kontroli drogowej przesłuchano w charakterze świadka kierowcę M. M. Świadek zeznał, iż przewożony ładunek został załadowany przez pracowników załadowcy, tj. B. Sp. z o.o. z siedzibą w L. Dodał, iż był obecny przy załadunku, miał wpływ na ułożenie ładunku. Ładunek na naczepie został załadowany zgodnie z jego zaleceniami, tj. maszyna ułożona na naczepie tyłem do kierunku jazdy, ustawiona maksymalnie do przodu. Ładunek został zabezpieczony przed zmianą położenia przez niego metodą krzyżowych odciągów łańcuchami. Zabezpieczenie to w zupełności wystarczyło. Pomiędzy momentem rozpoczęcia przewozu drogowego, a momentem zatrzymania ładunek nie uległ jakimkolwiek przemieszczeniom i w tej chwili jest ułożony w taki sposób, w jaki został załadowany. Kierowca dodał, iż pojazd nie był przez niego ani doładowany ani częściowo rozładowywany ani też przeładowywany z innego pojazdu ani na inny pojazd. Kierowca zeznał również, że przed rozpoczęciem załadunku oraz po zakończeniu czynności załadunkowych, a przed rozpoczęciem przewozu drogowego, tj. przed wjazdem na drogę publiczną, prowadzony przez niego pojazd nie został zważony przez załadowcę. Załadowca nie sprawdził zatem jaka jest rzeczywista masa całkowita pojazdu z ładunkiem. Załadowca nie prosił go również o okazanie zarówno dowodów rejestracyjnych, jak i zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym - nie pytał się o takie informacje. Kierowca dodał również, iż załadowca zawarł informację w dokumencie przewozowym, że ładunek waży 22500 kg. Jednak tabliczka znamionowa wskazuje masę maszyny wynoszącą 29800 kg. Przed wjazdem na drogę publiczną nie sprawdził tabliczki znamionowej umieszczonej na maszynie.

Decyzją z dnia (...) października 2015 r. nr (...)(...) Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego orzekł o nałożeniu na B. Sp. z o.o. z siedzibą w L. kary pieniężnej w wysokości 15.000 (słownie: piętnaście tysięcy) złotych. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII, w pozostałych przypadkach. Naruszenie stwierdzono z uwagi na przekroczenie dopuszczalnego nacisku na potrójnej osi nienapędowej naczepy, przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu oraz przekroczenie jego dopuszczalnej długości, wysokości i szerokości.

W odwołaniu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzji organu I instancji zarzuca naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez błędne ustalenie kluczowych dla sprawy okoliczności, tj. błędne ustalenie wyników ważenia zespołu pojazdów, w tym rzeczywistej masy całkowitej kontrolowanego pojazdu, które to naruszenie mogło mieć bezpośredni wpływ na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 140aa ust. 1 oraz art. 140aa ust. 3 pkt 2 Prd poprzez ich niezasadne zastosowanie. Wskazuje ponadto na błędne ustalenie kluczowych dla sprawy okoliczności, tj. błędne ustalenie, iż dowody sprawy wskazują, że strona postępowania jako załadowca miała wpływ lub co najmniej godziła się na powstanie naruszenia, co doprowadziło się niezasadnego zastosowania w sprawie art. 140aa ust. 3 pkt 2 Prd i nałożenia na stronę kary pieniężnej.

Decyzją z dnia (...) kwietnia 2016 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267), art. 2 ust. 35a, art. 64 ust. 1, 2, art. 64d, art. 140 aa ust. 1, 3, 4, art. 140 ab ust. 1 pkt 3 lit. c), ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 z późn. zm.), art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 460 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania od decyzji (...) Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) października 2015 r. nr (...) o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 15.000 (słownie: piętnaście tysięcy) złotych, orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w całości w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że definicja pojazdu nienormatywnego została zawarta w art. 2 ust. 35a prd. Pojazd nienormatywny według ustawowej definicji jest to pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych, lub którego wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy.

Stosownie do art. 64 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem:

- pkt 1 uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego, w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ, a w przypadku pojazdu nienormatywnego należącego do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej pod warunkiem uzyskania zezwolenia wojskowego na przejazd drogowy, wydawanego przez właściwy organ wojskowy.

- pkt 2 przestrzegania warunków przejazdu określonych w zezwoleniu, o którym mowa w pkt 1.

Zgodnie z art. 140aa ww. ustawy za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. Stosownie do treści ust. 3 pkt 1 ww. artykułu karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, nakłada się na podmiot wykonujący przejazd.

Podczas kontroli stwierdzono, iż kontrolowany zespół pojazdów poruszając się po drodze krajowej nr (...) przekroczył dopuszczalny nacisk na potrójnej osi nienapędowej naczepy, dopuszczalną masę całkowitą oraz dopuszczalną długość, szerokość i wysokość pojazdu.

Stosownie do § 5 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 951) nacisk osi nie może przekraczać w przypadku potrójnej osi przyczep i naczep, przy odległości (d) między osiami składowymi pomiędzy 1,3 m a 1,4 m (1,3 < d < 1,4) - 24 tony.

Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a ww. rozporządzenia, dopuszczalna masa całkowita pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 2-13, nie może przekraczać w przypadku dwuosiowego ciągnika siodłowego i trzyosiowej naczepy 40 ton. Wyjątek od powyższej reguły wprowadza przepis § 57 ust. 3 ww. rozporządzenia, który wskazuje, iż dopuszczalna masa całkowita pojazdu członowego lub zespołu złożonego z pojazdu silnikowego i przyczepy, zarejestrowanych po raz pierwszy przed dniem 13 marca 2003 r. może wynosić 42 tony. W przedmiotowej sprawie pojazd marki (...) o nr rej. (...) wraz z trzyosiową naczepą marki (...) o nr rej. (...) zostały zarejestrowane po raz pierwszy odpowiednio w dniu (...) lipca 2010 r. i w dniu (...) czerwca 2003 r., a więc pojazd został zarejestrowany po dniu (...) marca 2003 i wobec czego zastosowania nie znajduje przepis ww. § 57 ust. 3 ww. rozporządzenia. Dopuszczalna masa całkowita skontrolowanego zespołu pojazdu wynosi więc 40 t.

Organ wskazał, że zgodnie z § 2 ust. 4 powołanego rozporządzenia, wysokość pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 11, nie może przekraczać 4,00 m. Stosownie do treści art. 62 ust. 2 pkt 4a ustawy Prawo o ruchu drogowym, długość zespołu 2 pojazdów nie może przekraczać 18,75 m, a 3 pojazdów - 22 m, z wyjątkiem zespołu pojazdów złożonego z pojazdu samochodowego i naczepy, których długość nie może przekraczać 16.5 m. Natomiast jak stanowi § 2 ust. 2 rozporządzenia, szerokość pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 12, § 45 ust. 3 pkt 1, § 54 ust. 3, nie może przekraczać 2,55 m i nie obejmuje ona lusterek zewnętrznych, świateł umieszczonych na bokach pojazdu oraz elementów elastycznych wykonanych z gumy lub z innych tworzyw sztucznych. Szerokość nadwozia pojazdu, który przeznaczony jest do przewozu towarów w określonej temperaturze, jeżeli jego ściany boczne wraz z izolacją termiczną mają grubość nie mniejszą niż 45 mm każda, może wynosić do 2,6 m.

GITD podkreślił, że zgodnie z przepisem art. 41 ust. 1 u.d.p. po drogach publicznych dopuszcza się ruch pojazdów o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3 tejże ustawy. W przepisie art. 41 ust. 1 u.d.p. znalazła się delegacja ustawowa dla Ministra właściwego do spraw transportu, do ustalenia w drodze rozporządzenia, wykazu:

1)

dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t,

2)

dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8, mając na uwadze potrzebę ochrony dróg oraz zapewnienia ruchu tranzytowego.

Na podstawie powyższej delegacji ustawowej, wykaz dróg krajowych i dróg wojewódzkich, na których obowiązuje nacisk osi do 8 t i 10 t został określony rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia z dnia 13 maja 2015 r. w sprawie wykazu dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, oraz wykazu dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (Dz. U. z 2015 r. poz. 802). Droga krajowa nr (...) ((...)), została zaliczona do kategorii dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 11,5 t.

W ocenie organu w ustalonym stanie faktycznym karę pieniężną należało nałożyć jak za brak zezwolenia kategorii VII, które stosownie do lp. 7 załącznika nr 1 do prd jest wydawane na przejazd pojazdu po trasie wyznaczonej w zezwoleniu:

a)

o wymiarach oraz rzeczywistej masie całkowitej większych od wymienionych w kategoriach I-VI,

b)

o naciskach osi przekraczających wielkości przewidziane dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t.

Stosownie do treści art. 140ab ust. 1 pkt 3 karę pieniężną, o której mowa w art. 140aa ust. 1, ustala się w wysokości za brak zezwolenia kategorii VII:

a)

500 zł - gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości nie więcej niż o 10%,

b)

2000 zł - gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości o więcej niż 10% i nie więcej niż 20%,

c)

15 000 zł - w pozostałych przypadkach.

Organ podkreślił, że miejsce ważenia legitymuje się protokołem z pomiaru pochylenia terenu z dnia 3 kwietnia 2015 r., zatwierdzonego przez uprawnionego geodetę. Pojazd został zważony przy pomocy przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C/II o nr fabrycznych: (...) i (...). Wagi legitymowały się w chwili kontroli ważnymi świadectwami legalizacji ponownej wydanymi przez Dyrektora Okręgowego Urząd Miar w (...) z przewidzianymi terminami ważności do dnia (...) lutego 2017 r.

Zdaniem organu odwoławczego zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania przez organ I instancji decyzji administracyjnej, decyzji nakładającej karę pieniężną. Przedmiotem przewozu był ładunek niepodzielny tj. maszyna budowlana, którego waga i wymiary powinny być znane załadowcy już na etapie dokonywanego załadunku. W wyniku analizy zebranego materiału dowodowego organ stwierdził, iż za załadunek pojazdu zatrzymanego do kontroli odpowiedzialny był przedsiębiorca B. Sp. z o.o. Podczas załadunku nie zweryfikowano nawet dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu - załadunek w zakresie masy ładunku został zaniżony w dokumencie przewozowym względem informacji znajdującej się na tabliczce znamionowej przewożonej maszyny budowalnej.

Niejako na marginesie powyższych rozważań za konieczne organ uznał podkreślenie, że w przedmiotowej sprawie organ stwierdził przekroczenie nacisku osi wielokrotnych, tj. potrójnej osi nienapędowej naczepy, jak również przekroczenie masy całkowitej kontrolowanego pojazdu, co nie może budzić najmniejszych wątpliwości. Tak bowiem, przeprowadzone pomiary wykazały, że DMC pojazdu przekroczona jest aż o 7,5 tony.

Pismem z dnia 19 maja 2016 r. B. Sp. z o.o. z siedzibą w L. reprezentowana przez pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję zarzucając naruszenie następujących przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego: a) art. 140aa ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 35a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym w zw. z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, poprzez bezzasadne przyjęcie przez Organ II instancji, iż przedmiotowy przejazd pojazdu wymagał zezwolenia kategorii VII z uwagi na przekroczenie dopuszczalnego nacisku na potrójnej osi nienapędowej, podczas gdy obowiązujące regulacje ustawy o drogach publicznych przyjmują dopuszczalne wartości graniczne jedynie w zakresie nacisku pojedynczej osi napędowej, zaś nie przewidują możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności administracyjnej za przejazd pojazdem po drodze publicznej w zakresie nacisków pojedynczych osi nienapędowych oraz nacisków osi wielokrotnych na drogę, a w konsekwencji niezasadne nałożenie na skarżącego kary pieniężnej, pomimo iż kierowca okazał podczas kontroli zezwolenie kategorii VI, które w przedmiotowym stanie faktycznym było w pełni wystarczające do wykonywania przejazdu i którego warunki zostały dochowane;

b)

§ 5 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie na jego podstawie, że w przedmiotowym stanie faktycznym niezbędne było zezwolenie kategorii VII, podczas gdy przepisy rozporządzenia nie stanowią "przepisów o drogach publicznych", o których mowa w art. 2 pkt 35a p.r.d., a ponadto nie regulują dopuszczalnych nacisków osi przewidzianych dla danej drogi, lecz są decydujące jedynie w zakresie możliwości dopuszczenia danego pojazdu do ruchu w ogóle;

c)

art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo, iż była obarczona błędami, uzasadniającymi jej uchylenie oraz umorzenie postępowania w pierwszej instancji w całości;

d)

art. 7, 75 § 1 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy oraz błędne ustalenie kluczowych dla sprawy okoliczności faktycznych, polegające na przyjęciu za dowód w sprawie wyników ważenia rzeczywistej masy całkowitej pojazdu oraz nacisku potrójnej osi nienapędowej, uzyskanych za pomocą wag SAW 10C/II, które nie są przeznaczone do wyznaczania takich wartości, co prowadzi w konsekwencji do braku możliwości uznania ww. pomiarów za prawidłowe i pociągania skarżącego na tej podstawie do odpowiedzialności administracyjnej;

e)

art. 140ab ust. 3 lit. a,b i c p.r.d. poprzez błędną wykładnię pojęcia "przekroczenia dopuszczalnych wartości" i przyjmowanie jako punktu wyjścia do obliczeń maksymalnych dopuszczanych wartości wskazanych w Rozporządzeniu, przy jednoczesnym pominięciu okoliczności, iż kierowca przedmiotowego pojazdu posiadał zezwolenie kategorii VI, a zatem dopuszczalnymi wartościami były w istocie wartości dopuszczalne dla ww. kategorii zezwolenia i to one winny stanowić podstawę do obliczania ewentualnych przekroczeń. Powyższe uchybienie doprowadziło w konsekwencji do bezzasadnego przyjęcia, iż dopuszczalne wartości zostały przekroczone o ponad 20% i nałożenia kary w najwyższej możliwej wysokości, tj. w kwocie 15.000 zł.

Mając na uwadze powyższe zarzuty spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie, a w przypadku braku znalezienia przez Sąd podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozwinięto powyższe zarzuty podkreślając, że przyjęcie przez organy obu instancji, że wymagane było uzyskanie zezwolenia kategorii VII, nastąpiło z uwagi na okoliczność, że - w ocenie organów - nacisk osi przekraczał wielkości dopuszczalne dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t. Skarżący zauważył, że zgodnie z przepisem art. 2 pkt 35a p.r.d. pojazd nienormatywny to pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych. Z powyższego wynika, że pojazd (lub zespół pojazdów) staje się nienormatywny wskutek przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi, tylko i wyłącznie w przypadku porównania tych nacisków z wielkościami przewidzianymi dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych i stwierdzenia, że rzeczywisty nacisk jest większy od dopuszczalnych wartości określonych w tych właśnie przepisach.

Dopuszczalne naciski osi pojazdów mogących poruszać się po drogach publicznych zostały uregulowane w art. 41 ust. 1 u.d.p. Zgodnie z przywołanym przepisem, po drogach publicznych dopuszcza się ruch pojazdów o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,51. z zastrzeżeniem ust. 2 i 3. Droga, na której zatrzymano przedmiotowy pojazd do kontroli, nie była objęta wyjątkami, o których mowa w art. 41 ust. 2 i 3 u.d.p., a zatem stosuje się do niej ogólną regułę o dopuszczalności ruchu pojazdów o nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,51.

Tymczasem, zdaniem organów obu instancji, do przekroczenia dopuszczanej wartości nacisku na drogę, doszło nie na pojedynczej osi napędowej, do której odwołuje się art. 41 ust. 1 u.d.p., lecz na potrójnej osi nienapędowei.

Skarżący podkreślił, że przepisy ustawy o drogach publicznych ani też przepisy rozporządzeń wydanych na jej podstawie nie określają wartości dopuszczalnego nacisku osi wielokrotnych na drogę. Wobec tego w przypadku osi wielokrotnych takich jak w kontrolowanym pojeździe, odniesienie wartości ich rzeczywistego nacisku do wartości przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych jest niemożliwe. Niedopuszczalna w ocenie skarżącego jest sytuacja, w której będzie on ponosił odpowiedzialność administracyjną za okoliczności niewynikające wprost z powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Przepisami o drogach publicznych, do których odsyła art. 2 pkt 35a p.r.d., są regulacje znajdujące się w ustawie o drogach publicznych. Zatem chcąc stwierdzić, czy w danej sprawie nacisk osi jest większy od dopuszczalnego (a więc czy mamy do czynienia w tym zakresie z pojazdem nienormatywnym, którym wykonywanie przejazdu po drodze publicznej bez stosownego zezwolenia jest sankcjonowane na podstawie art. 140aa ust. 1 p.r.d.), konieczne staje się sięgnięcie do regulacji ustawy o drogach publicznych. Ustawa ta problematykę nacisku osi ujmuje wyłącznie w przepisach art. 41 odnoszących się wyłącznie do pojedynczej osi napędowej.

W ocenie strony skarżącej żadna z przesłanek kwalifikujących do uzyskania zezwolenia kategorii VII, nie została w niniejszej sprawie spełniona. Ani bowiem wysokość, szerokość, długość i rzeczywista masa całkowita pojazdu nie wykraczały poza granice objęte zezwoleniem kategorii VI, ani też nie zostały przekroczone wielkości dopuszczalne nacisku osi dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t. Nie wykazano, że nacisk pojedynczej osi napędowej na drogę przekraczał 11,5 t, zaś naciski wywierane przez osie wielokrotne są z punktu widzenia zagadnienia nienormatywności pojazdu irrelewantne. W rezultacie, skoro zezwolenie kategorii VII nie było wymagane w niniejszym stanie faktycznym, a kierowca okazał zezwolenie kategorii VI, to brak było podstaw do pociągnięcia skarżącego do odpowiedzialności administracyjnej. Tym samym postępowanie administracyjne powinno zdaniem skarżącego ulec umorzeniu jako bezprzedmiotowe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej "p.p.s.a." - Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że jest ona zasadna.

Przedmiotem skargi jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego utrzymująca w mocy decyzję (...) Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 15000 (piętnastu tysięcy złotych).

Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII. Podczas kontroli stwierdzono, iż kontrolowany zespół pojazdów poruszając się po drodze krajowej nr (...) przekroczył dopuszczalny nacisk na potrójnej osi nienapędowej naczepy, dopuszczalną masę całkowitą oraz dopuszczalną długość, szerokość i wysokość pojazdu.

Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 35a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 z późn. zm. - zwanej dalej prd), pojazdem nienormatywnym jest pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych, lub którego wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy. Stosownie do treści art. 64 ust. 1 pkt 1 Prd, ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego, w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ, a w przypadku pojazdu nienormatywnego należącego do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej pod warunkiem uzyskania zezwolenia wojskowego na przejazd drogowy, wydawanego przez właściwy organ wojskowy. Natomiast w myśl art. 140aa ust. 1 Prd, za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. Karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, nakłada się na podmiot wykonujący przejazd (art. 140aa ust. 3 Prd). W myśl art. 41 ust. 1 u.d.p., po drogach publicznych dopuszcza się ruch pojazdów o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3.

Minister właściwy do spraw transportu ustala, w drodze rozporządzenia, wykaz:

1)

dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t,

2)

dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t - mając na uwadze potrzebę ochrony dróg oraz zapewnienia ruchu tranzytowego (art. 41 ust. 2 u.d.p.).

Drogi wojewódzkie inne niż drogi określone na podstawie ust. 2 pkt 1, drogi powiatowe oraz drogi gminne stanowią sieć dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (art. 41 ust. 3 u.d.p.).

W świetle powyższych przepisów zasadą jest zakaz ruchu pojazdów nienormatywnych, a odstępstwem od tej zasady jest możliwość dopuszczenia tych pojazdów do ruchu - po uzyskaniu zezwolenia i na warunkach określonych w tym zezwoleniu. Wykaz dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, oraz wykaz dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t zostały ustalone w rozporządzeniu Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 6 września 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1061).

Droga krajowa nr (...) ((...)), została zaliczona do kategorii dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 11,5 t.

W trakcie kontroli kierowca okazał kopię zezwolenia kategorii VI na przejazd pojazdem nienormatwnym. Z uwagi jednak na stwierdzone w trakcie kontroli przekroczenie dopuszczalnego nacisku na potrójnej osi nienapędowej naczepy, organ uznał, że zezwolenie to nie jest właściwe.

Należy jednak podkreślić, że w świetle już cytowanej definicji pojęcia pojazdu nienormatywnego, zawartej w art. 2 pkt 35a prd., określenie górnych wartości nacisku osi dopuszczalnych przez ustawodawcę dla danej drogi wymaga sięgnięcia do przepisów o drogach publicznych, z kolei określenie górnych wartości rzeczywistej masy całkowitej pojazdu lub zespołu pojazdów wymaga sięgnięcia do przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym. Przepisy, które znajdą w tym przypadku zastosowanie, jako określające granice deliktu administracyjnego, a w konsekwencji i odpowiedzialności administracyjnej, nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. Niedopuszczalna w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) jest bowiem taka sytuacja, w której podmiot administrowany będzie ponosił odpowiedzialność administracyjną za okoliczności niewynikające wprost z powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Przepisami o drogach publicznych, do których odsyła art. 2 pkt 35a prd, są regulacje znajdujące się w ustawie o drogach publicznych.

Zatem chcąc stwierdzić, czy w danej sprawie nacisk osi jest większy od dopuszczalnego, tj. czy mamy do czynienia w tym zakresie z pojazdem nienormatywnym, którym wykonywanie przejazdu po drodze publicznej bez stosownego zezwolenia jest sankcjonowane na podstawie art. 140aa ust. 1 prd, konieczne staje się sięgnięcie do regulacji ustawy o drogach publicznych. Ustawa ta problematykę nacisku osi ujmuje wyłącznie w przepisach art. 41. Zgodnie z jego ust. 1 po drogach publicznych dopuszcza się ruch pojazdów o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3 tego artykułu.

Minister właściwy do spraw transportu, o czym stanowi już ust. 2, ustala, w drodze rozporządzenia, wykaz:

1)

dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t,

2)

dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t - mając na uwadze potrzebę ochrony dróg oraz zapewnienia ruchu tranzytowego. Drogi wojewódzkie inne niż drogi określone na podstawie ust. 2 pkt 1, drogi powiatowe oraz drogi gminne stanowią sieć dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (ust. 3).

Na podstawie art. 41 ust. 2 prd wydane zostało rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 6 września 2012 r. w sprawie wykazu dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, oraz wykazu dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (Dz. U. z 2012 r. poz. 1061), w którym Minister ustalił wykaz dróg krajowych obejmujący odcinki dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t (§ 1; wykaz ten został umieszczony w załączniku nr 1), wykaz dróg wojewódzkich obejmujący odcinki dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t (§ 2, załącznik nr 2) oraz wykaz dróg krajowych obejmujący odcinki dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (§ 3, załącznik nr 3).

Analiza przywołanych powyżej przepisów o drogach publicznych prowadzi do wniosku, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym, w tym w stanie prawnym obowiązującym w dniu przeprowadzenia kontroli w niniejszej sprawie - to jest 19 sierpnia 2015 r., ustawodawca określił dla dróg publicznych dopuszczalny nacisk osi jedynie wobec pojedynczych osi napędowych. W art. 41 ust. 1 u.d.p. wyraźnie jest bowiem mowa o "nacisku pojedynczej osi napędowej", z kolei regulacje zawarte w ust. 2 i ust. 3 tego artykułu stanowią przepisy szczególne wobec ust. 1 (świadczy o tym użycie w tym ostatnim sformułowania - "z zastrzeżeniem"), przez co także i one odnosząc się do "nacisku pojedynczej osi", stanowią o nacisku pojedynczej osi napędowej.

Jednocześnie, o czym była już mowa powyżej z uwagi na to, że regulacje te wyznaczają granice odpowiedzialności administracyjnej niedopuszczalna jest ich interpretacja rozszerzająca, która prowadziłaby do przyjęcia, że wyznaczone w nich wartości określają także granice nacisków dla pojedynczych osi nienapędowych oraz osi wielokrotnych i wobec tego względem tego rodzaju osi znajdują one właściwe zastosowanie.

Należy również podkreślić, że wartości te winny być uregulowane odmiennie w zależności od rodzaju osi, o czym dobitnie świadczą poprzednio obowiązujące regulacje - w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 19 października 2012 r., a więc przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 222, poz. 1321).

Konsekwentnie należy zatem uznać, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym brak jest podstaw do pociągnięcia, w oparciu o art. 140aa ust. 1 prd, podmiotu wykonującego przejazd lub podmiotu wykonującego inne czynności związane z przewozem drogowym, do odpowiedzialności administracyjnej za przejazd po drodze publicznej pojazdem w zakresie nacisków pojedynczej osi nienapędowej lub osi wielokrotnej, albowiem przepisy o drogach publicznych, do których w tym zakresie odwołuje się art. 2 pkt 35a prd, nie przewidują dla tego rodzaju osi żadnych wartości dopuszczalnych.

Dla wyznaczenia tych wartości nie jest przy tym prawnie dozwolone sięganie do regulacji rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 95 z późn. zm.), jak czyni to organ administracji na gruncie kontrolowanej sprawy. Przepisy tego rozporządzenia nie tylko nie stanowią "przepisów o drogach publicznych o których mowa w art. 2 pkt 35a prd, lecz nadto nie regulują dopuszczalnych nacisków osi przewidzianych dla danej drogi". Przepisy przywołanego rozporządzenia są decydujące w zakresie możliwości dopuszczenia danego pojazdu do ruchu w ogóle, jednak nie znajdują zastosowania z punktu widzenia oceny, czy dany pojazd odpowiada sformułowanej w art. 2 pkt 35a prd, definicji pojazdu nienormatywnego, a co za tym idzie - czy jego przejazd bez zezwolenia rodzi skutek w postaci nałożenia kary pieniężnej.

W tym zakresie o "nie normatywności" danego pojazdu decyduje bowiem to, czy jego parametry odpowiadają parametrom przewidzianym dla danej drogi, a nie czy pojazd ten spełnia ogólne warunki dopuszczenia go do ruchu. O tym więc, jakie pojazdy mogą się poruszać po danej drodze, nie decydują przepisy określające maksymalne dopuszczalne naciski osi pojazdów dopuszczonych do ruchu (§ 5 rzeczonego rozporządzenia), a wartość techniczna tej drogi, to jest dopuszczalne obciążenie osi na danej drodze, co określone jest w przepisach o drogach publicznych (art. 41 u.d.p.). Niewątpliwie istniejący obecnie stan prawny, w którym obowiązujące regulacje nie przewidują możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności administracyjnej za przejazd pojazdem po drodze publicznej w zakresie nacisków pojedynczych osi nienapędowych oraz osi wielokrotnych tego pojazdu na drogę, stanowi przeoczenie ustawodawcy, do którego doszło przy nowelizacji z dnia 19 października 2012 r. Ustawodawca nie dostrzegł bowiem, przenosząc definicję pojazdu nienormatywnego do ustawy Prawo o ruchu drogowym, że zmiana przepisów ustawy o drogach publicznych doprowadziła do tego, iż przepisy te nie odnoszą się już do nacisków pojedynczych osi nienapędowych oraz osi wielokrotnych.

Tymczasem bezpieczeństwo ruchu drogowego wymaga pełnej regulacji analizowanej problematyki, a więc takiej regulacji, w której przekroczenie dopuszczalnej wielkości każdego z istotnych dla tego bezpieczeństwa parametru (masa całkowita, wymiary pojazdu, nacisk osi - niezależnie od jej rodzaju), bez uprzedniego uzyskania stosownego zezwolenia, będzie pociągało za sobą odpowiedzialność administracyjną podmiotu wykonującego taki przejazd. Jednakże za powyższe przeoczenie ustawodawcy nie można obciążać podmiotów administrowanych, rozszerzając obecnie przewidziany zakres ich odpowiedzialności administracyjnej, a należy raczej oczekiwać jak najszybszej reakcji ze strony ustawodawcy, chociażby poprzez unormowanie w ustawie o drogach publicznych dopuszczalnych nacisków pozostałych rodzajów osi dla dróg publicznych o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej odpowiednio do 8, 10 oraz 11,5 t. Analiza załącznika nr 1 do ustawy Prawo o ruchu drogowym prowadzi bowiem do wniosku, że do takich właśnie wartości odwołują się parametry przewidziane w ramach zezwoleń poszczególnych kategorii. Wskazują one na naciski osi w wielkościach przewidzianych dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t bądź na naciski osi w wielkościach dopuszczalnych dla danej drogi w ogóle, a więc o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 8, 10 albo 11,5 t (por. art. 41 u.d.p.). Na gruncie kontrolowanej sprawy organ administracji nie dostrzegł powyższych kwestii i działając z naruszeniem art. 140aa ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 35a prd w zw. z art. 41 u.d.p. nałożył na skarżącą karę pieniężną w zakresie nacisku osi wielokrotnej (podwójnej), za przekroczenie nie przewidzianych dla dróg publicznych wartości tych nacisków. Naruszenie to ma istotny wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego, mając na uwadze, że kierowca dysponował zezwoleniem kategorii VI organ powinien ponownie ocenić czy przejazd zespołem pojazdów skontrolowanych w dniu (...) sierpnia 2015 r. można zakwalifikować jako wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Skoro w świetle obowiązującego prawa brak jest podstaw do nałożenia kary pieniężnej za przekroczenie nacisku osi wielokrotnej, powinien ocenić czy wobec przekroczenia również innych parametrów wystarczające było legitymowanie się zezwolenie kategorii VI.

Mając jednakże na uwadze stwierdzone przez Sąd w niniejszej sprawie naruszenia prawa materialnego Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1a i art. 200 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.