Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNKW 1974/3/39

Uchwała
Sądu Najwyższego
z dnia 19 grudnia 1973 r.
VI KZP 46/73

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia K. Grzebuła (sprawozdawca). Sędziowie: M. Budzianowski, L. Jax.

Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie Józefa P., oskarżonego z art. 156 § 2 k.k., po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Koszalinie postanowieniem z dnia 26 września 1973 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:

"Czy art. 551 § 1 k.p.k. stanowi wyłączną podstawę do obciążania kosztami postępowania rewizyjnego oskarżyciela prywatnego w wypadku, gdy nie została uwzględniona jego rewizja wniesiona na niekorzyść oskarżonego i nie została uwzglądniona również rewizja oskarżonego od wyroku warunkowo umarzającego postępowanie, czy też w takim wypadku należy uwzględnić zasadę słuszności i w razie zbiegu podstaw do obciążania kosztami postępowania odwoławczego - art. 551 § 1 z art. 549 § 3 k.p.k. koszty postępowania odpowiednio do wymienionej zasady słuszności podzielić między stronami?"

i po wysłuchaniu wniosku prokuratora

uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.

Uzasadnienie faktyczne

1. Z uzasadnienia postanowienia Sądu Wojewódzkiego, przekazującego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia powyższe zagadnienie prawne, wynika, że Sąd Wojewódzki przyjmując, iż w opisanym wypadku zachodzi zbieg podstaw - art. 549 § 3 z art. 551 § 1 k.p.k. do obciążenia kosztami postępowania odwoławczego obu stron, wysuwa możliwość analogicznego zastosowania zasady słuszności podziału tych kosztów między stronami, jak w unormowaniu zawartym w art. 553 k.p.k.

2. Rozważając przedstawione zagadnienie prawne, należy przede wszystkim zająć stanowisko co do tego, czy w omawianym wypadku zachodzi wymieniony wyżej zbieg podstaw do obciążenia obu stron kosztami postępowania.

Zagadnienie obciążenia stron kosztami postępowania w sprawach toczących się z oskarżenia prywatnego regulują przepisy art. 547 § 2, art. 549 § 1 pkt 1 i § 3, art. 550 § 2 k.p.k. Z brzmienia tych przepisów, jeżeli chodzi o wyrok warunkowo umarzający postępowanie, wynika, że w takim wypadku prezes sądu zarządza zwrot opłaty wniesionej przez oskarżyciela prywatnego, a sąd orzekający kosztami postępowania obciąża oskarżonego (art. 549 § 3 k.p.k.). Przepis ten (art. 549 § 3 k.p.k.) jest odpowiednikiem przepisu art. 547 § 4 k.p.k., odnoszącego się do kosztów postępowania w sprawach toczących się z oskarżenia publicznego (także na podstawie art. 50 § 1 i § 2 k.p.k.), w których sąd warunkowo umorzył postępowanie. Nakaz ustawy obciążenia oskarżonego kosztami postępowania, przy jednoczesnym nałożeniu na prezesa sądu obowiązku zwrotu opłaty wniesionej przez oskarżyciela prywatnego, w związku z treścią art. 542 i 554 k.p.k. oznacza, że sąd orzekający w takim wypadku zasądza od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania oraz na rzecz oskarżyciela prywatnego wyłożone przezeń koszty postępowania (np. koszty z tytułu udziału w sprawie pełnomocnika). Te same zasady należy odnieść odpowiednio do postępowania odwoławczego, w szczególności zaś wówczas, gdy sąd rewizyjny nie uwzględnia rewizji oskarżonego wniesionej od wyroku warunkowo umarzającego postępowanie. Nie ma podstaw do zajęcia innego stanowiska w sytuacji, gdy od takiego wyroku była wniesiona także rewizja oskarżyciela prywatnego na niekorzyść oskarżonego, której sąd rewizyjny również nie uwzględnił. Wynika to z ogólnej zasady, według której każdy, kto przez swój czyn spowodował postępowanie karne, zobowiązany jest do ponoszenia wszystkich wydatków z tym postępowaniem związanych, i to od samego początku aż do zakończenia procesu. Wyjątek od tej ogólnej zasady obciążania oskarżonego (skazanego lub oskarżonego, co do którego warunkowo umorzono postępowanie) kosztami postępowania przewiduje przepis art. 551 § 1 k.p.k., stanowiący, że koszty postępowania, jeżeli środek odwoławczy wniesiony na niekorzyść oskarżonego nie został uwzględniony nawet w części, ponosi ten, kto wniósł środek odwoławczy. Treść jednak tego przepisu w zestawieniu z pozostałymi przepisami regulującymi zagadnienie obciążania kosztami postępowania wskazuje, że art. 551 § 1 k.p.k. dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy nie został uwzględniony środek odwoławczy wniesiony tylko na niekorzyść oskarżonego. Wówczas bowiem odpada ratio legis obciążania kosztami postępowania odwoławczego oskarżonego, który swoim działaniem postępowania tego w ogóle lub w części zaskarżonej tylko na niekorzyść nie wywołał. Z tego właśnie względu ustawa wskazuje wyraźnie, że w takim wypadku należy obciążyć kosztami postępowania odwoławczego tylko tego, kto wniósł środek odwoławczy na niekorzyść oskarżonego.

3. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że w sytuacji opisanej w przekazanym przez Sąd Wojewódzki do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym nie zachodzi zbieg przewidzianych w art. 549 § 3 i art. 551 § 1 k.p.k. podstaw obciążania stron kosztami postępowania, a jedyną prawidłową i wyłączną podstawę rozstrzygnięcia w tym względzie stanowi art. 549 § 3 k.p.k. W sprawie zatem z oskarżenia prywatnego, w razie nieuwzględnienia przez sąd rewizyjny zarówno rewizji oskarżyciela prywatnego wniesionej na niekorzyść oskarżonego, jak i rewizji oskarżonego - obu wniesionych od wyroku warunkowo umarzającego postępowanie - sąd rewizyjny kosztami postępowania odwoławczego (art. 554 k.p.k.) obciąża oskarżonego.

4. Należy dodać, że wyrażony pogląd co do rozumienia przepisu art. 551 § 1 k.p.k. odnosi się odpowiednio także do podobnych sytuacji w postępowaniu odwoławczym w innych sprawach toczących się zarówno z oskarżenia publicznego, jak i prywatnego.