V U 445/18 - Wyrok Sądu Okręgowego w Słupsku

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3053336

Wyrok Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 18 czerwca 2020 r. V U 445/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: del. Sędzia Joanna Kołodziej - Michałowicz.

Sentencja

Sąd Okręgowy w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 czerwca 2020 r. w Słupsku sprawy z odwołania W G od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S z dnia 21 maja 2018 r. o rentę socjalną

1. zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonej W G prawo do renty socjalnej na stałe, poczynając od 6 marca 2018 r.,

2. nie stwierdza odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Uzasadnienie faktyczne

Ubezpieczona W G wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S z dnia 21 maja 2018 r., znak SOC/ (...) domagając się jej zmiany poprzez przyznanie prawa do renty socjalnej.

Pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S (ZUS) wniósł o oddalenie odwołania oraz zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego kosztów procesu według norm przepisanych, podnosząc, iż zarówno Lekarz Orzecznik ZUS, jak i Komisja Lekarska ZUS nie uznały ubezpieczonej za całkowicie niezdolną do pracy.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

Ubezpieczona W G, ur. (...) r., ukończyła zasadniczą szkołę zawodową w zawodzie ogrodnik. W dniu 6 marca 2018 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do renty socjalnej.

Lekarz Orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia 28 marca 2018 r. wydanym po przeprowadzeniu badania ubezpieczonego i analizie dokumentacji lekarskiej orzekł, że ubezpieczona nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Ubezpieczona wniosła sprzeciw od powyższego orzeczenia do Komisji Lekarskiej ZUS, która orzeczeniem z dnia 14 maja 2018 r. podtrzymała stanowisko Lekarza Orzecznika.

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 maja 2018 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonej prawa do renty socjalnej.

Dowód: wniosek z dnia 6 marca 2018 r.k.1-2 w aktach ZUS, orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 28 marca 2018 r.k. 5 w aktach ZUS, orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z 14 maja 2018 r.k. 7 w aktach ZUS, decyzja z dnia 21 maja 2018 r.k. 8 w aktach ZUS.

Ubezpieczona urodziła się w zamartwicy - porażenie mózgowe dziecięce, czego następstwem jest zespół piramidowy pod postacią spastycznego niedowładu połowicznego lewego, zez rozbieżny oka lewego i niedowidzenie połowiczne jednoimienne lewe. Obecnie występujące deformacje układu kostnego mają charakter wtórny do schorzenia neurologicznego. Kończyna górna lewa jest wyszczuplona, krótsza, ustawiona w zgięciu łokciowym, nie wykonuje ruchów czynnych przy zachowaniu ruchów biernych, a zatem spełnia tylko funkcje pomocniczą ręki prawej prawidłowo zbudowanej. Także kończyna dolna lewa jest zdeformowana. Zabieg operacyjny stopy i stępu poprawił stan funkcjonalny o tyle, że ubezpieczona porusza się samodzielnie, jednakże chodzi z trudem. Hipoplazja kończyny dolnej lewej i istniejąca pomimo zabiegu deformacja wymagają stosowania obuwia i wkładek ortopedycznych, bowiem kończyna jest krótsza o 2 cm, a także zaopatrzenia w kule.

Ubezpieczona jest osobą jednooczną ze znacznym ograniczeniem funkcji oka fiksującego. Z powodu zeza rozbieżnego oka lewego fiksuje tylko okiem prawym, w którym ma zachowane tylko połowiczne pole widzenia od strony prawej.

Ubezpieczona w związku z upośledzeniem funkcji organizmu powstałym we wczesnym dzieciństwie jest całkowicie niezdolna do pracy.

Dowód: opinia biegłego neurologa k. 33 - 35, 55, opinia biegłego ortopedy k. 81 - 82, opinia biegłego ds. chorób oczu.k. 107, 107v, 126.

Uzasadnienie prawne

Sąd zważył, co następuje.

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

W kontekście przedmiotu sporu, którym pozostawało zagadnienie spełnienia przez ubezpieczoną W G przesłanek prawa do renty socjalnej, zasadniczej ocenie Sądu poddana została okoliczność niezdolności ubezpieczonej do pracy i jej stopnia, albowiem spełnienie pozostałych przesłanek nie było kwestionowane. Zatem, jedynie poczynienie ustalenia, że ubezpieczona jest osobą niezdolną do pracy całkowicie, przy spełnieniu pozostałych przesłanek, dawałoby prawo do przyznania jej prawa do renty socjalnej.

Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1455) renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:

1) przed ukończeniem 18. roku życia;

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25. roku życia;

3) w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

W art. 4 ust. 2 wskazano, że osobie, która spełniła warunki określone w ust. 1, przysługuje renta socjalna stała - jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest trwała, bądź renta socjalna okresowa - jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest okresowa.

Ustalenia całkowitej niezdolności do pracy dokonuje się na zasadach i w trybie określonym w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 53), stosując odpowiednio między innymi art. 12-14 tej ustawy (art. 5 i 15 ustawy o rencie socjalnej).

Przepis ustawy o emeryturach i rentach z FUS - definiując niezdolność do pracy - stanowi, że niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Przepisy ust. 2 i 3 wskazują, że całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.

Z utrwalonego orzecznictwa - które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje - wynika, że dokonując analizy pojęcia "całkowita niezdolność do pracy" należy brać pod uwagę zarówno kryterium biologiczne (stan organizmu dotkniętego schorzeniami naruszającymi sprawność osoby ubiegającej się o rentę w stopniu powodującym niezdolność do jakiejkolwiek pracy), jak i ekonomiczne (całkowita utrata zdolności do zarobkowania, tj. wykonywania jakiejkolwiek pracy). Osobą całkowicie niezdolną do pracy jest więc osoba, która spełniła obydwa te kryteria, a zatem jest dotknięta upośledzeniem zarówno biologicznym, jak i ekonomicznym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2008 r., I UK 264/07, oraz z dnia 9 marca 2006 r., II UK 98/05, OSNP rok 2007, nr 5-6, poz. 77). Możliwość uznania całkowitej niezdolności do pracy jest zatem wykluczona przy zachowaniu choćby ograniczonej zdolności, ale w normalnych warunkach, tj. na tzw. ogólnym rynku pracy. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2000 r., II UKN 134/00 (OSNP rok 2002, Nr 15, poz. 369), który stwierdził, że przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się do każdego zatrudnienia, ale w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu.

Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe na okoliczność ustalenia stopnia niezdolności do pracy ubezpieczonej, dopuszczając dowód z opinii biegłych lekarzy sądowych z zakresu neurologii, ortopedii i okulistyki, jako odpowiednich ze względu na schorzenia ubezpieczonej. Powołani w sprawie biegli w sposób jednoznaczny uznali, że ubezpieczona jest całkowicie niezdolna do pracy w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym w dzieciństwie na wolnym rynku pracy, aczkolwiek może wykonywać pracę na specjalnie utworzonych stanowiskach pracy.

Biegła neurolog rozpoznała u ubezpieczonej porażenie mózgowe dziecięce pod postacią niedowładu połowicznego lewostronnego głównie kończyny górnej i uznała, że jest ona całkowicie niezdolna do pracy w normalnych warunkach zatrudnienia jako osoba jednoręczna, a istniejący od dzieciństwa niedowład lewych kończyn z rozległymi zmianami w obrębie prawej półkuli mózgu jest utrwalony. Biegła wskazała, że ubezpieczona może być zatrudniona jedynie w dostosowanych do jej stanu warunkach.

Biegły ortopeda rozpoznał u ubezpieczonej MPD pod postacią niedowładu połowicznego lewostronnego, neurologiczny przykurcz i deformację stępu lewego, przebyte zwichnięcie rzepki lewej i uznał, że stwierdzone dysfunkcje powodują niezdolność ubezpieczonej do pracy zgodnej z kwalifikacjami, aczkolwiek nie powodują niezdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy.

Biegła okulista rozpoznała u ubezpieczonej niedowidzenie jednoimienne lewostronne w przebiegu niedorozwoju lewej półkuli mózgu, zez rozbieżny oka lewego, mózgowe porażenie dziecięce z niedowładem połowicznym lewostronnym i uznała, że ubezpieczona jest całkowicie i trwale niezdolna do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu powstałego we wczesnym dzieciństwie. Wydając opinię, biegła oceniła całokształt stanu zdrowia ubezpieczonej i funkcjonowania, uwzględniając zarówno schorzenia okulistyczne jak i neurologiczne i ortopedyczne, albowiem wszystkie te schorzenia powodują całkowitą niezdolność do pracy. Biegła tak jak i inni biegli wypowiadający się w sprawie wskazała, że ubezpieczona może pracować jedynie w warunkach zakładu pracy chronionej.

Sąd w oparciu o opinie wskazanych biegłych uznał, że ubezpieczona jest całkowicie i trwale niezdolna do pracy, przy czym to suma wszystkich ubytków funkcji i przeciwskazań czyni ją w takim stopniu niezdolną do pracy. W ocenie Sądu, mając na uwadze powyżej wskazane stanowisko orzecznictwa, że dokonując oceny czy ubezpieczona jest całkowicie niezdolna do pracy, należy mieć na uwadze, czy jest ona niezdolna do pracy wykonywania jakiejkolwiek pracy na wolnym rynku pracy. Zarówno biegła neurolog, i jak i okulista jednoznacznie wskazały, że ubezpieczona jest zdolna do wykonywania pracy jedynie w zakładzie pracy chronionej, na specjalnie przystosowanym stanowisku pracy. Natomiast biegły ortopeda wskazał, że jest niezdolna do wykonywania pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami.

Wskazane opinie wydane zostały po przeprowadzeniu badania przedmiotowego i sporządzeniu wywiadu, a także przy uwzględnieniu dokumentacji lekarskiej zgromadzonej w aktach ZUS. Sposób motywowania oraz stopień stanowczości wniosków biegłych nie budził zastrzeżeń Sądu i w połączeniu z kryterium zgodności z zasadami logiki, wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego oraz podstaw teoretycznych opinii, wydane opinie należało uznać za przekonywujący dowód w sprawie. Zważyć należy, że biegli ocenili stopień naruszenia sprawności organizmu ubezpieczonej z uwzględnieniem wieloletniego procesu leczenie, wykonanych zabiegów wskazujących na niewielką poprawę stanu funkcjonalnego.

Sąd nie jest związany opinią biegłych i ocenia ją na podstawie k.p.c. Jednakże swoistość tej oceny polega na tym, że nie chodzi tu o kwestię wiarygodności, jak przy dowodzie z zeznań świadków i stron, lecz o pozytywne lub negatywne uznanie wartości rozumowania zawartego w opinii i uzasadnienie, dlaczego pogląd biegłego trafił, lub nie do przekonania Sądu. Z jednej strony, konieczna jest kontrola z punktu widzenia zasad logicznego rozumowania i źródeł poznania, z drugiej - istotną rolę odgrywa stopień zaufania do wiedzy reprezentowanej przez biegłego. Sąd może oceniać opinię biegłego pod względem fachowości, rzetelności czy logiczności. Może pomijać oczywiste pomyłki czy błędy rachunkowe. Nie może jednak nie podzielać merytorycznych poglądów biegłego, czy zamiast nich wprowadzać własne stwierdzenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1990 r., I PR 148/90, OSP 1991/11-12 poz. 300). Oceniając opinie sporządzone w niniejszej sprawie według powyższych kryteriów, nie sposób odmówić im wiarygodności.

Mając powyższe na uwadze, Sąd podzielił opinię biegłych, że ubezpieczona nie ma możliwości efektywnego zarobkowania ani w zawodzie wyuczonym, ani w innym charakterze na otwartym rynku pracy. Analiza dokumentacji medycznej wskazuje, iż stan zdrowia ubezpieczonej nie ulega poprawie, skutki zaburzeń rozwojowych nie zaniknęły, stan zdrowia nie poprawia się, a ubezpieczona nadal pozostaje pod opieką lekarską. Wobec czego, Sąd podzielił opinie biegłych również w tym zakresie, że całkowita niezdolność do pracy istniejącą od urodzenia (dzieciństwa) ma charakter trwały. W myśl art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy skoro całkowita niezdolność do pracy jest trwała, należało przyznać wnioskodawcy prawo do stałej renty socjalnej.

W niniejszej sprawie Sąd uzyskał od biegłych wiadomości specjalne niezbędne do merytorycznego i prawidłowego orzekania, w kontekście powyższych wywodów uznał, że zbędne byłoby powoływanie kolejnych biegłych lub dopuszczanie dowodu z opinii uzupełniających. Pokreślić należy, że okoliczność, iż opinia biegłych nie ma treści odpowiadającej pozwanemu organowi rentowemu, zwłaszcza gdy w sprawie wypowiedziało się trzech wysokiej klasy specjalistów, nie mogło uzasadniać przeprowadzania dowodu z dalszych opinii. Za nieuzasadnione uznać należy stanowisko, według którego nie wolno zaniechać przeprowadzenia dowodu z kolejnych opinii, jeżeli dotychczas opracowane opinie biegłych nie dają podstaw do rozstrzygnięcia sprawy jedynie zdaniem jednej ze stron. Odmienne stanowisko oznaczałoby bowiem przyjęcie, że należy przeprowadzić dowód z wszelkich możliwych opinii biegłych, aby upewnić się, czy niektórzy z biegłych nie byliby takiego samego zdania, jak strona (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt III AUa 1180/12, Lex nr 1294835). Innymi słowy samo niezadowolenie strony z opinii, która nie odpowiada jej oczekiwaniom, nie stanowi wystarczającej podstawy do przeprowadzenia dowodu z kolejnej opinii. Dla obalenia twierdzeń biegłego specjalisty nie wystarcza bowiem przeświadczenie strony, iż fakty wyglądają inaczej, lecz koniecznym jest również rzeczowe wykazanie, iż wystawiona przez biegłego opinia jest niespójna bądź merytorycznie błędna, a z taką sytuacją w niniejszej sprawie do czynienia nie mamy. Takim wykazaniem, jak powyżej zostało wykazane, uznać nie można podniesionego prze organ rentowy zarzutu co do opinii neurologa i okulisty. Biegła neurolog w opinii uzupełniającej jednoznacznie wskazała, że ubezpieczona jest całkowicie niezdolna do pracy w normalnych warunkach zatrudnienia jako osoba jednoręczna co determinuje uznaniem jej całkowicie niezdolną do pracy. Natomiast podnoszone zarzuty wobec opinii biegłej okulisty, a w szczególności wskazywanie na braku kwalifikacji biegłej do powoływania się w uzasadnieni opinii na niedowład połowiczny jednostronny, albowiem ta jednostka chorobowa pozostaje poza specjalizacją medyczną jest o tyle niezasadne, że rozpoznane schorzenie potwierdzone zostało tak w dokumentacji medycznej jak i opinii biegłej neurolog, a schorzenie okulistyczne oceniane przez biegłą jest wyrazem rozpoznanego schorzenia neurologicznego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 47714 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S w ten sposób, że przyznał ubezpieczonej W G prawo do trwałej renty socjalnej poczynając od dnia 6 marca 2018 r. tj. od dnia złożenia wniosku, o czym orzeczono w pkt I wyroku.

Mając na uwadze dyspozycję art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Sąd nie stwierdził odpowiedzialności organu rentowego za nieprzyznanie prawa do świadczenia, albowiem dopiero przeprowadzone postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie pozwoliło na ustalenie w oparciu o opinię biegłych, że ubezpieczona jest trwale całkowicie niezdolna do pracy o czym orzeczono w pkt II wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.