Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2076842

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 4 grudnia 2015 r.
V SA/Wa 3055/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. Sz.M. w W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia (...) maja 2015 r. Nr (...) w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadnienie faktyczne

W. Sz. M. z siedzibą w W. (zwana dalej: "uczelnią") wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia (...) września 2015 r.

W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż wartość kapitału zakładowego uczelni wynosi 200.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 110.270,36 zł, natomiast wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła 3.686,25 zł. Skarżąca wskazała, iż posiada dwa rachunki bankowe, oświadczając jednocześnie, iż na jednym z nich zgromadziła środki w wysokości 9.895,53 zł oraz 104.173,47 zł - zajęte przez ZUS, natomiast na drugim rachunku nie posiada środków, zaś rachunek jest zajęty przez komornika. Uczelnia wskazał, iż posiada zobowiązania wobec ZUS w wysokości 543.807,61 zł oraz wobec urzędu skarbowego w wysokości 54.294,02 zł.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż uczelnia utrzymuje się wyłącznie z opłat wnoszonych przez studentów. Dochody z czesnego pozwalają wyłącznie na utrzymanie uczelni, tj. opłacenie kadry wykładowców, czynszu za wynajem pomieszczeń i bieżące zobowiązania. Trudna sytuacja finansowa uczelni wynikająca ze zmniejszającej się liczby studentów uległa pogorszeniu, w związku z bezprawnymi działaniami byłego kanclerza, wobec którego toczy się postępowanie karne-skarbowe. Skarżąca podniosła, iż konieczność uiszczenia wysokiego wpisu sądowego jest znacznym obciążeniem dla budżetu uczelni.

Pismem z dnia 2 listopada 2015 r. - sporządzonym w odpowiedzi na zarządzenie z dnia 20 października 2015 r. - wnioskująca wyjaśniła, iż zawarła w dniu 7 listopada 2014 r. umowę sprzedaży przedsiębiorstwa zorganizowanego za kwotę 144.000 zł, która nie została zapłacona z uwagi na to, że nie jest to kwota wymagalna w 2015 r. Do pisma załączono: aktualny wykaz środków trwałych, sprawozdania finansowe za lata 2013 i 2014, wyciągi z rachunku bankowego oraz kopie zawiadomień o dokonanych zajęciach egzekucyjnych.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).

Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem.

Na wstępie przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Następnie podnieść należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wydatek w wysokości 2.000 zł, na który składa się wpis sądowy od skargi. Zauważyć przy tym należy, iż uczenia występując z niniejszym wnioskiem wskazała w uzasadnieniu na konieczność uiszczenia wpisu w "dużej wysokości", bowiem została ona wezwana zarządzeniem z dnia (...) lipca 2015 r. do uiszczenia wpisu w wysokości 7.000 zł. Podkreślić jednakże należy, iż zarządzenie to zostało następnie uchylone mocą zarządzenia z dnia 10 września 2015 r., o czym poinformowano uczelnię pismem z dnia 5 października 2015 r. (vide: k. 23 i 24 akt sądowych).

Analizując sytuację majątkową uczelni wskazać należy, iż posiada ona majątek znacznej wartości, jak również środki finansowe zgromadzone na rachunku bakowym.

Z przedłożonego sprawozdania finansowego za 2014 r. wynika, iż na koniec roku obrotowego wartość środków trwałych uczelni wynosiła 1.538.539,81 zł, zaś wartość jej kapitału została zwiększona o kwotę 3.686,28 zł i wynosiła 7.937.106,73 zł, Jak wynika z informacji o przychodach i kosztach, dochód podatkowy uczelni w 2014 r. wyniósł 1.256.048,66 zł, co potwierdza rozliczenie do CIT-8 za 2014 r., w którym wskazano, że uczelnia osiągnęła zysk w powyższej wysokości. W jednostronnym rachunku zysków i strat na rok 2014 r. wskazano, iż przychody netto wyniosły 1.651.204,67 zł, a w stosunku do roku 2013 r. uczelnia nie poniosła straty lecz osiągnęła zysk w wysokości 3.686,28 zł. Z kolei z bilansu za rok 2014 wynika, iż uczelnia posiadała środki trwałe o wartości 110.270,36 zł - co potwierdziła w rubryce nr 7 wniosku PPPr - jednakże posiadała ona również środki trwałe w budowie o wartości 2.101.210,88 zł. Ponadto, aktywa obrotowe uczelni wynosiły 10.040.696,20 zł. Nie bez znaczenia jest przy tym oświadczenia złożone w piśmie z dnia 2 listopada 2015 r., zgodnie z którym uczelnia zawarła umowę sprzedaży, z tytułu której posiada wierzytelność w wysokości 144.000 zł.

Z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych wynika, iż uczelnia dysponuje środkami pieniężnymi w znacznej wysokości, którymi na bieżąco obraca i nie doprowadza do powstania zadłużenia na tych rachunkach (salda ujemnego). Analizując wyciągi za poszczególne miesiące zauważyć należy, iż w okresie od sierpnia do października 2015 r. uczelnia obracała środkami w wysokości kilkudziesięciu tysięcy złotych w każdym z tych miesięcy. Wskazać należy, iż w miesiącu październiku 2015 r. wpłaty na rachunek wyniosły ogółem 82.338,65 zł (przy wypłatach o wartości 72.365,47 zł), zaś na dzień 30 października 2015 r. na rachunku bankowym uczelni pozostawały środki w wysokości 38.453,96 zł (stan początkowy na dzień 1 października 2015 r. wynosił 28.480,78 zł).

Zatem stwierdzić należało, iż zarówno majątek uczelni, jak również środki finansowe zgromadzone na jej rachunku bankowym wielokrotnie przewyższającej opłatę sądową w wysokości 2.000 zł. W orzecznictwie dotyczącym porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym majątkiem podnosi się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony - w szczególności, jeśli jest osobą prawną - można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12).

Odnosząc się do wskazanych przez uczelnię trudności finansowych, zadłużenia w ZUS i urzędzie skarbowym, jak również zajęć dokonanych na rachunku bankowym, przypomnieć należy, iż wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością przedsiębiorców, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Należy również zauważyć, że w przypadku osób prawnych - wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna - z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania skarżących, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej decyzję organu administracji publicznej. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, należy szczególnie wymagać zapobiegliwości i przezorności, bowiem działalność ta ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). W orzecznictwie prezentowany jest również pogląd, zgodnie z którym, o zasadności przyznania prawa pomocy nie może przemawiać konieczność ponoszenia wydatków na bieżące zobowiązania i wypłaty wynagrodzeń dla pracowników. Odmienna ocena naruszyłaby zasadę sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego wyrażona została w art. 2 Konstytucji RP. Uwzględniając tę zasadę, nie można zaakceptować próby ochrony majątku własnego kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której art. 199 p.p.s.a. wyraźnie wskazuje podmiot, który powinien ponieść wskazane tam koszty postępowania sądowego.

W ocenie referendarza sądowego, uczelnia dysponuje wystarczającymi środkami majątkowymi by ponieść wydatek na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Zauważyć przy tym należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań.

Z wyłożonych wyżej względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.