Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2123801

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 23 listopada 2015 r.
V SA/Wa 2057/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Arkadiusz Tomczak.

Sędziowie WSA: Krystyna Madalińska-Urbaniak, Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2015 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) lutego 2015 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej:

1.

uchyla zaskarżoną decyzję;

2.

zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz J. H. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi J. H. wniesionej do WSA w Warszawie w dniu 27 marca 2015 r. jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z (...) lutego 2015 r. nr (...) utrzymująca w mocy uprzednio wydaną przez ten organ decyzję z (...) grudnia 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenie w całości kary pieniężnej w wysokości 5000 zł nałożonej decyzją (...) Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) listopada 2013 r.

Powyższe decyzje wydane zostały w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia (...) listopada 2013 r. (...) Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na J. H. karę pieniężną na w wysokości 5 000 zł za naruszenie art. 107 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych wobec niewyznaczenia przez uczestnika przewozu towarów niebezpiecznych doradcy do spraw bezpieczeństwa przewozu towarów niebezpiecznych.

Pismem z dnia 28 listopada 2013 r. skarżąca wniosła o anulowanie kary, potraktowane przez organ jako wniosek o zastosowanie ulgi poprzez jej umorzenie. Decyzją z dnia 20 lutego 2014 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego w oparciu o art. 56 ustawy o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885) odmówił umorzenia kary. Zobowiązana pismem z dnia 26 lutego 2014 r. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jej wyniku Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z 9 kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy wydane uprzednio przez siebie rozstrzygnięcie.

Strona nie skorzystała z prawa wniesienia skargi na powyższą decyzję. Natomiast pismem z 11 maja 2014 r. wniosła odwołanie od decyzji (...) Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z 15 listopada 2013 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. Wobec powyższego Główny Inspektor Transportu Drogowego postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2014 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji o nałożeniu kary pieniężnej. Strona nie zaskarżyła powyższego rozstrzygnięcia. Natomiast pismem z dnia 20 października 2014 r., zwróciła się z wnioskiem o umorzenie w całości kary pieniężnej w kwocie 5.000 zł nałożonej w drodze decyzji (...) Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) listopada 2013 r.

Decyzją z dnia (...) grudnia 2014 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego działając na podstawie art. 55, art. 56 ust. 1 pkt 5, art. 61 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 i art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885 z późn. zm.) odmówił umorzenia w całości kary pieniężnej w wysokości 5.000 zł nałożonej decyzją (...) Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) listopada 2013 r. nr (...) uznając, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności, które można byłoby określić jako "ważny interes dłużnika" lub "interes publiczny." Fakt braku środków finansowych na jaki powołuje się strona, zdaniem organu nie stanowi bezwzględnej i jedynej przesłanki do zastosowania wnioskowanej ulgi. Organ podkreślił, że pomimo trudnej sytuacji finansowej zobowiązana znajduje środki w budżecie na realizację zobowiązań wobec innych wierzycielki np. spłatę rat z tytułu zaciągniętych kredytów.

Pismem z 22 grudnia 2014 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wskazała w nim, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza w zakresie przewozu towarów była wykonywana z poszanowaniem obowiązujących przepisów. Strona twierdzi, że była wielokrotnie kontrolowana przez ITD, w związku z czym prosi o weryfikację raportów z kontroli. Skarżąca podniosła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, poszukującą pracy. Wskazała, że samotnie wychowuje syna i jedyne pieniądze, jakie otrzymuje, to alimenty w wysokości 500 zł miesięcznie. Nie posiada żadnego majątku ani żadnych innych źródeł dochodu.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia (...) lutego 2015 r. utrzymał w mocy uprzednio wydaną przez siebie decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 55 ustawy o finansach publicznych, należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty. Przypadek uzasadniony względami społecznymi lub gospodarczymi jest przesłanką o charakterze uznaniowym, w związku z tym nakłada na organ obowiązek zachowania szczególnej staranności w prowadzeniu postępowania, wnikliwości w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego oraz uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia.

W myśl art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60.

Stosownie do art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw.

Zgodnie z obowiązującym prawem, na podstawie art. 56 w zw. z art. 64 ustawy o finansach publicznych należności, o których mowa w art. 60, mogą być umarzane w całości, jeżeli:

1.

osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;

2.

osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

3.

zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;

4.

jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;

5.

zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Organ, jak wskazano rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego sprawdza, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury, zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych.

Podtrzymując stanowisko przedstawione w uprzednio wydanej przez siebie decyzji Główny Inspektor Transportu Drogowego wskazał, że analiza zgromadzonego w sprawie materiale dowodowego dowodzi, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małoletnim synem, na którego utrzymanie otrzymuje miesięcznie alimenty w wysokości 500 zł. Strona jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. od dnia 29 stycznia 2014 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku.

Z przedłożonej przez nią informacji (PITB) o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku 2013 oraz zeznania (PIT-36L) o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku 2013, wynikało, że osiągnęła w ww. roku przychód w wysokości 43.453,63 zł, w tym koszty 30.423,13 zł i dochód 13.030,50 zł. Zobowiązana nie posiada nieruchomości, oszczędności ani środków transportu. Według jej oświadczenia ponoszone przez nią miesięczne wydatki wynoszą 4.420 zł.

W kontekście dokumentów i informacji przekazanych przez stronę podkreślono, że w niniejszym postępowaniu ustalenie pewnych faktów, zwłaszcza tych, o których wie wyłącznie strona, pozostaje poza zakresem możliwości organu. Ważna w tym przypadku jest inicjatywa strony zmierzająca do aktywnego dostarczania materiału dowodowego. Dłużnik, będąc zainteresowany pomyślnym rozpoznaniem podania powinien przedłożyć wszelkie niezbędne dokumenty, oraz te, które w jego ocenie przemawiają za pozytywnym rozstrzygnięciem jego sprawy.

Organ wskazał też, iż powszechnie obowiązującą zasadą w polskim porządku prawnym jest obowiązek regulowania należności wobec Skarbu Państwa, natomiast umorzenie należności pieniężnej w całości traktować jako instytucję o charakterze zupełnie wyjątkowym. Przepisy o finansach publicznych określające tryb i zasady umarzania w całości lub w części ww. należności pieniężnej mają bowiem charakter norm szczególnych i w związku z tym winny być interpretowane w sposób zwężający.

Podkreślono również, iż w przypadku złożenia przez uprawnioną osobę wniosku o umorzenie w całości kary pieniężnej organ związany jest przesłankami wymienionymi w art. 56 ustawy o finansach publicznych. Dopiero gdy dojdzie do ustalenia, iż w sprawie wystąpiła którakolwiek z tych przesłanek, można w granicach uznania administracyjnego rozważać kwestię udzielenia wnioskowanej ulgi. Oznacza to, iż organ może przejść do rozważania umorzenia w całości należności tylko w przypadku ustalenia, iż w sprawie zaistniała którakolwiek z przesłanek z art. 56 ustawy o finansach publicznych. W ocenie organu z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, by prowadzone postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne lub, by zachodziło uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Strona nie wskazała, w jaki sposób uzyskuje wynagrodzenie umożliwiające jej ponoszenie średnich miesięcznych wydatków na poziomie 4.420 zł.

W ocenie organu w sprawie nie zachodzi też przesłanka ważnego interesu dłużnika lub ważnego interesu publicznego w udzieleniu ulgi. Przez "ważny interes strony", zgodnie z powołanym w decyzji wyrokiem WSA w Bydgoszczy z dnia 9 lutego 2012 r. sygn. akt: II SA/Bd 727/11 należy rozumieć sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podmiot obciążony obowiązkiem zapłaty nie jest w stanie uregulować należności pieniężnej, a zdarzeniem losowym będzie zaistniałe niespodziewane zdarzenie, niezależne od woli tej osoby, które spowodowało, że znalazła się w trudnej sytuacji materialnej, nie pozwalającej jej na zapłatę należności. Interes zobowiązanego to jednak nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalna sytuacja ekonomiczna, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków. O ważnym interesie zobowiązanego może decydować jego sytuacja ekonomiczna, możliwość zarobkowania, jak również skutki ekonomiczne, jakie wystąpią w wyniku realizacji obciążenia.

W ocenie organu materiał dowodowy nie wskazuje, iż zachodzi ważny interes dłużnika, który przemawiałby za udzieleniem wnioskowanej ulgi. Organ nie był w stanie zweryfikować, czy dochody strony wystarczają na pokrycie zwykłych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem. Jego zdaniem materiał dowodowy przedstawiony przez stronę nie uzasadnia udzielenia najdalej idącej ulgi, tj. umorzenia kary pieniężnej w całości i tym samym rezygnacji Skarbu Państwa z przysługujących mu należności. Podniesiono przy tym, że strona nie wskazała na problemy z uregulowaniem należności z tytułu zaciągniętych kredytów, których rata miesięczna wynosi 2580 zł oraz 120 zł kosztów związanych z zadłużeniem w ZUS.

Podkreślono również, że ciężar udowodnienia ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego spoczywa na zobowiązanym. Do organu należy natomiast ocena i kwalifikacja przedstawionych argumentów i okoliczności oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego, który w przedmiotowej sprawie nie znalazł przesłanek udzielenia stronie ulgi w spłacie należności. Oczekując określonego, korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, strona postępowania zobowiązana jest, jak wskazano działając we własnym interesie, przedstawić organowi dowody stanowiące uzasadnienie żądania.

Ponadto zwrócono uwagę, że kara pieniężna ze swej natury jest dolegliwością mającą przede wszystkim charakter prewencyjny. Grzywna lub kara pieniężna wiąże się zawsze z niewypełnieniem nałożonych przez ustawodawcę wymogów, ważnych z punktu widzenia właściwego funkcjonowania życia społecznego. W ocenie organu brak w niniejszej sprawie jest przesłanki interesu publicznego do umorzenia ww. kary pieniężnej. Wskazano również, że przedmiotowe postępowanie nie ma na celu ustalenia, czy strona dopełniła obowiązków związanych z przestrzeganiem przepisów prawa przy wykonywaniu przewozów drogowych. Ta kwestia została rozstrzygnięta decyzją (...) Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) listopada 2013 r., od której strona mogła wnieść odwołanie, jeśli nie zgadzała się z rozstrzygnięciem organu. Wskazano, że w przedmiotowej sprawie organ rozpatrzył w pełni przedstawiony przez skarżącą materiał dowodowy, jednak nie znalazł podstaw do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności w całości. Rozstrzygnięcie nie miało charakteru dowolnego, lecz było wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zaś decyzja wydana w I instancji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Na koniec organ wskazał, że strona ma możliwość złożyć odrębny wniosek o udzielenie jednej z ulg, o których mowa w art. 57 ustawy o finansach publicznych, tj. odroczenie płatności, rozłożenie na raty lub umorzenie w części.

Pismem z 27 marca 2015 r. J. H. wniosła skargę na ww. rozstrzygnięcie organu II instancji do WSA w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła nieuwzględnienie przesłanki ważnego interesu dłużnika. Kwestionując zasadność nałożenia kary pieniężnej skarżąca wskazała, że jest osoba bezrobotną bez prawa do zasiłku bez majątku, w bardzo złym stanie psychicznym i nie radzi sobie z regulowaniem podstawowych płatności. Brak pracy i środków finansowych spowodował u niej poważną depresję, na która obecnie się leczy. Samotnie wychowuje syna, na którego otrzymuje alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie.

Na rozprawie przed Sądem w dniu 9 listopada 2015 r. wskazała, że nie posiada żadnego majątku, zamieszkuje wraz synem u 25 letniej córki, która pomaga jej finansowo, korzysta również z pomocy rodziny. Przedłożyła dokumentację lekarską dotycząca jej leczenia jak również wskazała, że leczenia neurologicznego, immunologicznego i hematologicznego wymaga także jej 12 letni syn, na co przedstawiła stosowne dokumenty. Nadto skarżąca wskazała, że działalność gospodarczą zakończyła w styczniu 2014 r. i od tej pory jest bezrobotna bez prawa do zasiłku. Kwestionuje nałożoną karę pieniężną i uważa, że w tej sprawie cały czas toczy się jedno postepowanie, gdyż od każdego rozstrzygnięcia organu odwoływała się do wyższej instancji.

Odpowiadając na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie. W treści pisma organ odniósł się do zarzutów skargi wskazując na ich bezzasadność.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem w zaskarżonej decyzji organ administracyjny dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy.

Przechodząc do motywów podjętego przez Sąd rozstrzygnięcia wskazać należy, iż przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z (...) lutego 2015 r. nr (...) utrzymująca w mocy uprzednio wydaną przez ten organ decyzję z (...) grudnia 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia w całości kary pieniężnej w wysokości 5000 zł nałożonej decyzją (...) Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) listopada 2013 r. Nie ulega też kwestii, że skarżąca w odpowiedzi na jej wymierzenie w terminie do wniesienia odwołania złożyła do organu pismo niejednoznaczne w swej treści, które potraktowane zostało jako wniosek o zastosowanie ulgi i rozpoznane w obu instancjach ostatecznie decyzją z dnia (...) kwietnia 2014 r. o odmowie umorzenia należności. Strona nie skorzystała z prawa wniesienia skargi na powyższą decyzję. Natomiast pismem z 11 maja 2014 r. wniosła odwołanie od decyzji (...) Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z (...) listopada 2013 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. Wobec powyższego Główny Inspektor Transportu Drogowego postanowieniem z dnia (...) sierpnia 2014 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji o nałożeniu kary pieniężnej, którego to rozstrzygnięcia mimo prawidłowego pouczenia również strona nie zaskarżyła. W tej sytuacji nie można uznać, że sprawa o nałożeniu kary pieniężnej nie została ostatecznie zakończona. Niniejszą sprawę natomiast zainicjował kolejny wniosek skarżącej z dnia 20 października 2014 r., którym J. H. zwróciła się z o umorzenie w całości kary pieniężnej w kwocie 5.000 zł Nie ulega żadnej wątpliwości, że kara pieniężna wymierzona skarżącej na podstawie przepisów art. 107 ustawy o przewozie towarów niebezpiecznych (Dz. U. z 2011. Nr 227 poz. 1367), stanowi dochód budżetu państwa, o czym stanowi art. 111 tej ustawy.

Zgodnie z art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm., zwanej dalej: u.f.p., środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są w szczególności następujące dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego:

1)

kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w niniejszej ustawie;

2)

należności z tytułu gwarancji i poręczeń udzielonych przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego;

3)

wpłaty nadwyżek środków obrotowych samorządowych zakładów budżetowych;

4)

wpłaty nadwyżek środków finansowych agencji wykonawczych;

5)

wpłaty środków z tytułu rozliczeń realizacji programów przedakcesyjnych;

6)

należności z tytułu zwrotu płatności dokonanych w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich;

7)

dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw;

8)

pobrane przez jednostkę samorządu terytorialnego dochody związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami i nieodprowadzone na rachunek dochodów budżetu państwa.

W myśl art. 64 ust. 1 u.f.p., właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Powyższe oznacza, że stosownie do art. 55 u.f.p. niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty.

Przepisy ustawy o finansach publicznych nie zawierają przesłanek, które warunkują dopuszczalność stosowania ulg w odniesieniu do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, lecz zawierają w tym zakresie odesłanie zawarte w art. 67 u.f.p., iż do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm., dalej: "o.p.").

W związku z powyższym Sąd zauważa, że organy rozpoznające sprawę nieprawidłowo stosowały art. 56 i art. 57 u.f.p., które w sprawie nie miały zastosowania. Trzeba bowiem wyjaśnić, że przepisy te stosuje się tylko do należności cywilnoprawnych, natomiast przedmiotowe należności są niepodatkowymi należnościami budżetowymi o charakterze publicznoprawnym, o czym szerzej wyżej. Zatem brak było podstaw do stosowania art. 56 w zakresie przesłanek umorzenia należności oraz uznania, że w przypadku ewentualnego istnienia przesłanek do umorzenia należności w części strona winna złożyć nowy wniosek. W sprawie bowiem zgodnie z art. 67 u.f.p. odpowiednie zastosowanie znajdą przepisy działu III Ordynacji podatkowej.

Zgodnie zaś z art. 67a § 1 o.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b (dotyczy podatnika prowadzącego działalność gospodarczą), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:

1)

odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;

2)

odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a;

3)

umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Decyzja organu ma charakter uznaniowy, lecz musi uwzględniać przesłanki zawarte w art. 67a § 1 o.p.

Podsumowując powyższe zasady postępowania dotyczące umarzania przedmiotowej należności stwierdzić należy, iż organ administracyjny przy wydawaniu decyzji w zakresie zastosowania ulg dotyczących niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym winien rozważyć czy za zastosowaniem ulgi w postaci umorzenia przedmiotowych należności w całości bądź w części przemawia ważny interes strony lub interes publiczny.

Powyższe przesłanki stanowią katalog zamknięty, dlatego też organ administracyjny rozpoznający sprawę winien rozpoznać wniosek o umorzenie po wnikliwym ich zbadaniu. Przechodząc natomiast na grunt przedmiotowej sprawy trzeba wskazać, że organ wprawdzie wskazał nieprawidłowe przepisy dotyczące umorzenia jednak przeanalizował prawidłowe przesłanki uzasadniające umorzenie należności. Nie mniej uznając, że skarżąca nie spełnia przesłanek umorzenia należności w całości nie rozważył możliwości zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności w części odsyłając zobowiązaną do ewentualnego złożenia w tym przedmiocie nowego wniosku. W ocenie Sądu stanowisko powyższe nie zasługuje na aprobatę. W sytuacjach bowiem, w których organ nie widzi możliwości umorzenia należności w całości zgodnie z wnioskiem strony nie ma, zdaniem Sądu przeszkód do rozważenia czy nie zachodzą możliwości zastosowania ulgi poprzez np. umorzenie należności w części bez konieczności odsyłania strony w takiej sytuacji na drogę nowego postępowania.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, iż skarżąca w podaniu z 20 października 2014 r. skierowanym do Głównego Inspektora Transportu Drogowego wnosiła o umorzenie nałożonej na nią kary pieniężnej, co uzasadniała zarówno bezzasadnością postępowania organu w tym zakresie, a następnie swoją trudną sytuacją majątkową i życiową. Wskazywała zatem przede wszystkim na przesłankę określoną w przepisie art. 67a o.p., czyli ważny interes dłużnika.

Odnosząc się do zasadniczego motywu skargi oraz argumentacji prezentowanej w toku postępowania administracyjnego dokonać należy, wykładni pojęcia "ważny interes dłużnika" oraz "interes publiczny", o których mowa w treści powoływanego przepisu. Na wstępie rozważań w tym zakresie wskazać trzeba, że są to pojęcie nieostre, jednakże stanowiące już wielokrotnie przedmiot rozważań sądów administracyjnych.

Zgodnie więc z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych o istnieniu ważnego interesu dłużnika nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny (p. wyrok WSA w Warszawie z 21 listopada 2012 r. Sygn. akt V SA/Wa 2119/12 - dostępne na stronie internetowej: http//orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na pojęcie "interesu publicznego" składa się natomiast zespół ogólnie zarysowanych celów, które należy wziąć pod uwagę w procesie stosowania prawa i zawsze odnieść do indywidualnej sytuacji wnioskodawcy. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanej wyżej wartości (p. wyrok WSA w Warszawie z 29 maja 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1964/05 - dostępne na stronie internetowej: http//orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazać tutaj również trzeba, iż jakkolwiek decyzje administracyjne dotyczące przedmiotowego umarzania należności pieniężnych, tak jak powoływał organ, mają charakter uznaniowy, to jednak pamiętać też należy, że decyzje wydane w tym trybie nie mogą być zupełnie dowolne. Przykładowo o źle rozumianej realizacji cechy uznaniowości rozstrzygnięcia organu świadczyć może obszerne przedstawienie stanu faktycznego sprawy oraz treści mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa przy jednoczesnym jednozdaniowym oświadczeniu o braku podstaw do uwzględnienia wniosku. Należy zatem mieć tutaj na uwadze, iż zwłaszcza negatywne rozstrzygniecie dotyczące umorzenia należności pieniężnej powinno być szczególnie przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów i co do prawa, ale także co do wyjaśniania motywów podjętej decyzji, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wnikliwie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygniecie jest ich logiczną konsekwencją.

Mając na uwadze powyższe rozważania dotyczące trybu oraz istotnych elementów oceny rozpoznawania wniosku o umorzenie należności Skarbu Państwa, stwierdzić należy, iż orzekający w sprawie organ administracyjny nie do końca sprostał powyższym wymaganiom.

Główny Inspektor Transportu Drogowego co prawda przed wydaniem zaskarżonej decyzji podjął działania zmierzające do ustalenia stanu faktycznego, mającego znaczenie dla ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy nie mniej nie były one wystarczające zwłaszcza w zakresie ustalonych wydatków skarżącej i przyjętych przez organ jej możliwości płatniczych. Skoro skarżąca wskazała na określoną kwotę realizowanych wydatków, organ bez wezwania strony do wykazania i wyjaśnienia z jakich zatem źródeł pochodzą środki na ich realizację i na jakie cele zobowiązania zaciągnięto przyjmując uprzednio, że nie posiada ona żadnego majątku ani źródeł zarobkowania, nie może następnie zasadnie skarżącej zarzucać, że nie składając i nie dostarczając materiału dowodowego organ nie ma możliwości ustalenia pewnych faktów skoro nie zobowiązał jej do powyższego. Również nie może zarzucać, że skoro strona nie wskazała na problemy z regulowaniem należności to tym samym spłacanie zobowiązań z tytułu pożyczek nie powinno stanowić usprawiedliwienia dla braku spłaty należności publicznoprawnej.

Nie sposób odmówić słuszności twierdzeniu organu, iż ciężar udowodnienia ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego spoczywa na zobowiązanym nie mniej wskazać należy, że zebranie materiału dowodowego i dokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności w tym powstałych rozbieżności należy do organu administracji. Podobnie jak nie znajdujące umocowania w stanie faktycznym sprawy stanowisko, iż umorzenie zobowiązania powodowałoby uchylenie istotnych skutków orzeczonej kary pieniężnej i mogłoby doprowadzić do społecznego przekonania, że naruszenie przepisów nie pociąga za sobą dotkliwych konsekwencji finansowych. Charakter należności objętej wnioskiem strony skarżącej (wynikający z istoty ukarania karą) nie może skutecznie uzasadniać odmowy umorzenia tych należności, gdyż w przeciwnym razie - co do zasady - wyłączałby stosowanie omawianej regulacji względem orzeczonych kar pieniężnych.

Nie można też jako prawidłowe przyjąć rozważania organu w zakresie oceny ważnego interesu dłużnika. Organ uznając, iż faktycznie sytuacja finansowa skarżącej jest bardzo trudna bowiem nie posiada ona majątku ani żadnych źródeł utrzymania poza kwotą alimentów na syna uznał, iż okoliczności te nie mają wystarczającego znaczenia dla uwzględnienia wniosku, gdyż jak wskazał spłaca inne zobowiązania. Nie zażądał od strony wyjaśnienia powyższych faktów, w tym wskazania źródeł pochodzenia środków. Skarżąca jak wynika z jej wyjaśnień przed Sądem mieszka wraz synem u dorosłej córki z której pomocy finansowej i rzeczowej korzysta. Jest osobą chorą, co wynika z przedłożonej dokumentacji, leczenia neurologicznego i hematologicznego wymaga również jej małoletni syn, na którego otrzymuje 500 zł alimentów. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Dochód wykazany w dokumencie PIT 36, jak wskazała pochodzi z licytacji komorniczej i w całości przekazany został na spłatę wierzycieli. Bez wątpienia skarżąca jest niewypłacalna w ustalonym zakresie.

Zasadniczo zgodzić należy się z twierdzeniem organu, że trudna sytuacja majątkowa nie przesądza automatycznie o przyznaniu ulgi, jednak pamiętać trzeba iż nie uprawniona jest także "automatyczna" odmowa przez organ udzielenia ulgi w sytuacji stwierdzenia trudnej sytuacji finansowej.

Reasumując powyższe, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że przeciwko umorzeniu skarżącej kary pieniężnej przemawia interes publiczny, rozumiany w kategoriach penalizacji przepisów ustawy o transporcie drogowym prowadzącej do poprawy bezpieczeństwa na drogach, natomiast podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymagało, by interes publiczny i ważny interes dłużnika zostały należycie wyważone. Jakkolwiek w interesie publicznym leży, by wszyscy zobowiązani wywiązywali się z zapłaty należności stanowiących dochód państwa, w związku z niewypełnieniem nałożonych przez ustawodawcę obowiązków, to interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów w budżecie państwa, ale też jako ograniczanie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną (p. wyrok NSA z 30 maja 2001 r. sygn. akt III SA 830/00, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie może bowiem powstać taka sytuacja, w której zapłata należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa. Nie byłoby to zgodne z interesem tego obywatela, jednocześnie nie byłoby to również zgodne z interesem publicznym (p. wyrok WSA w Warszawie z 8 marca 2011 r., sygn. akt: V SA/Wa 2273/10, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji analiza przesłanek z art. 67a o.p. nie do końca znajduje odniesienie do materiału dowodowego sprawy chociażby w zakresie rozważenia zastosowania ulgi poprzez częściowe umorzenie należności. Tym samym należy stwierdzić, że organ przy rozpatrywaniu sprawy będącej przedmiotem skargi naruszył wskazane powyżej przepisy prawa, które zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) prowadzą do uwzględnienia skargi.

W ocenie Sądu, wymienione wyżej uchybienia są istotne i mogły wpływać na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy istnieje zatem konieczność ustalenia powtórnie stanu faktycznego sprawy z zachowaniem zasad postępowania administracyjnego i opisanych wyżej wskazań Sądu.

Rozpoznając ponownie sprawę organ odniesie się dokładnie do sytuacji życiowej skarżącej, w tym poczyni dokładne ustalenia co do źródeł środków przeznaczonych na jej wydatki i zobowiązania. Pamiętać tu należy, iż możliwość skorzystania z ulgi w postaci umorzenia nie może być iluzoryczna. Organ rozważy również, czy możliwe jest częściowe umorzenie tak aby kara administracyjna miała zgodnie z jej celem charakter wychowawczy. Brak jest bowiem, jak wyżej wskazano, podstaw do twierdzenia, iż częściowe umorzenie jest niemożliwe w przypadku wniosku o umorzenie całości wymierzonej kary.

Z powyższych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.