Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3085739

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 29 stycznia 2020 r.
V SA/Wa 1976/19
Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Blankiewicz-Wóltańska.

Sędziowie WSA: Jadwiga Smołucha (spr.), Andrzej Kania.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi (...) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia (...) września 2019 r. nr (...) w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi (...) (dalej: "(...)", "skarżący" lub "strona") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w (...) (dalej: "Dyrektora IAS", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") (...).09.2019 r. nr (...) utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego (...) Urzędu Skarbowego w (...) (dalej: Naczelnik US") z (...).07.2019 r. nr (...) w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Naczelnik US prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku (...) z siedzibą w (...) na podstawie wystawionych przez (...) tytułów wykonawczych:

1) nr (...) z (...).04.2017 r., obejmującego zobowiązanie z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków w łącznej wysokości należności głównej 297.990,00 zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 6.335,40 zł, naliczonymi na dzień wystawienia tytułu wykonawczego;

2) nr (...) z (...).04.2017 r., obejmującego zobowiązanie z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków w łącznej wysokości należności głównej 63.782,10 zł.

W toku postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęć rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych, tj.:

1) zawiadomieniem z 22 czerwca 2017 r. nr (...) w Banku (...) S.A. - zawiadomienie doręczono dłużnikowi w dniu 22 czerwca 2017 r. zaś Bank (...) S.A. pismem z 23 czerwca 2017 r. poinformował organ egzekucyjny o zaistnieniu przeszkód w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków na rachunku, a następnie pismami z 29 czerwca 2017 r. i 18 września 2017 r. o zaistnieniu przeszkód w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej;

2) zawiadomieniem z 22 czerwca 2017 r. nr (...) w Banku (...) S.A. - zawiadomienie doręczono dłużnikowi w dniu 22 czerwca 2017 r. zaś Bank (...) S.A. pismem z 23 czerwca 2017 r. poinformował organ egzekucyjny o zaistnieniu przeszkód w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków na rachunku, a następnie pismem z 21 sierpnia 2017 r. o zaistnieniu przeszkód w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej;

3) zawiadomieniem z 22 czerwca 2017 r. nr (...) w Banku (...) S.A. - zawiadomienie doręczono dłużnikowi w dniu 22 czerwca 2017 r., zaś pismem z 22 czerwca 2017 r. Bank (...) S.A. poinformował organ egzekucyjny o zaistnieniu przeszkód w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej;

4) zawiadomieniem z 22 czerwca 2017 r. nr (...) w (...) Bank S.A. - zawiadomienie doręczono dłużnikowi w dniu 22 czerwca 2017 r., zaś pismem z 7 lipca 2017 r. (...) Bank S.A. poinformował organ egzekucyjny o zaistnieniu przeszkód w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej.

Zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanej Spółce 10 lipca 2017 r. w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.".

Postanowieniem z (...).09.2017 r. nr (...), wydanym w trybie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 z późn. zm.), dalej jako "u.p.e.a.", Naczelnik US umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec (...) na podstawie tytułów wykonawczych nr (...) i nr (...) w związku ze stwierdzeniem, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowienie doręczono wierzycielowi w dniu 26 września 2017 r., natomiast zobowiązanej Spółce w dniu 10 października 2017 r. w trybie art. 44 k.p.a. Postanowienie nie zostało zaskarżone, zatem stało się ostateczne w administracyjnym toku instancji.

Postanowieniem z (...).12.2017 r. nr (...), Naczelnik US określił wysokość kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego wobec (...). w łącznej kwocie 22.399,90 zł. Po rozpatrzenia zażalenia (...) Dyrektor IAS postanowieniem z (...).03.2018 r. nr (...) uchylił w całości postanowienie Naczelnika US i określił wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr (...) i nr (...) w łącznej kwocie 22.382,30 zł.

W dniu 23 marca 2018 r. (...) wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Dyrektora IAS z (...).03.2018 r. nr (...).

Wyrokiem z 8 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 670/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił postanowienie Dyrektora IAS z (...).03.2018 r. nr (...). W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie zastosował art. 64 § 1 pkt 4 i 64 § 6 u.p.e.a. Przepisy te jak wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. SK 31/14, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. Dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu. Zdaniem Sądu, dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu. Odnosząc wspomniane uwagi do zaskarżonego postanowienia, jak również postanowienia organu I instancji Sąd stwierdził, że nie dokonano w nich takiej oceny, co skutkuje uznaniem naruszenia treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a i § 6 tego przepisu. Sąd wskazał, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych, jak i opłaty manipulacyjnej ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku SK 31/14.

Dyrektor IAS po ponownym rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z (...).02.2019 r. nr (...), uchylił w całości postanowienie Naczelnika US z (...).12.2017 r. nr (...) i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy postanowieniem z (...).04.2019 r. nr (...) Naczelnik US określił wysokość kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego wobec (...), w łącznej kwocie 22.382,30 zł. Po rozpatrzeniu zażalenia (...) postanowieniem z (...).05.2019 r. nr (...) Dyrektor IAS uchylił w całości postanowienie Naczelnika US z (...).04.2019 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi i instancji ze względu na brak ustaleń faktycznych, bowiem organ egzekucyjny nie wskazał podmiotu (zobowiązanego, bądź wierzyciela), którego określone w zaskarżonym postanowieniu koszty obciążają.

Postanowieniem z (...).07.2019 r. nr (...), Naczelnik US określił wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec (...), na podstawie tytułów wykonawczych z (...).04.2017 r. nr (...) oraz nr (...) w łącznej kwocie 22.382,30 zł i obciążył nimi wierzyciela - (...).

Pismem z 16 lipca 2019 r. nr (...), pełnomocnik (...) wniósł zażalenie na postanowienie Naczelnika US z (...).07.2019 r.

Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor IAS, postanowieniem z (...).09.2019 r. nr (...), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z (...).07.2019 r. nr (...). Organ odwoławczy wyjaśnił, że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pobiera zgodnie z art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a. opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości określonej w tych przepisach. Natomiast zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec (...). na podstawie tytułów wykonawczych nr (...) i nr (...) Naczelnik US dokonał (...).06.2017 r. skutecznej czynności egzekucyjnej, polegającej na zajęciu rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych w Banku (...) S.A., Banku (...) S.A., Banku (...) S.A. i w (...) Bank S.A. oraz w dniu 10 lipca 2017 r. w trybie art. 44 k.p.a. doręczył zobowiązanej spółce odpisy przedmiotowych tytułów wykonawczych. Powyższe czynności wygenerowały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 22.382,30 zł.

Kwota należnych kosztów egzekucyjnych dla tytułu wykonawczego nr (...) wynosi 18.555,40 zł i wynika:

- z opłaty manipulacyjnej naliczonej w następujący sposób: 1% z kwoty 307.786,93 zł (297.990,00 zł kwota należności głównej + 9.796,93 zł kwota odsetek naliczonych na dzień 26 maja 2017 r. tj. na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego) = 3.077,90 zł;

- z opłaty za dokonane czynności egzekucyjne w postaci zajęć rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych w Banku (...) S.A., Banku (...) S.A., Banku (...) S.A. i w (...) Bank S.A., powstałej na dzień 22 czerwca 2017 r., naliczonej w następujący sposób: 5% z kwoty 309.550,38 zł (297.990,00 zł kwota należności głównej + 11.560,38 zł kwota odsetek naliczonych na dzień 22 czerwca 2017 r.) = 15.477,50 zł.

Z kolei dla tytułu wykonawczego nr (...) wysokość należności z tytułu kosztów egzekucyjnych wynosi 3.826,90 zł i wynika:

- z opłaty manipulacyjnej naliczonej w następujący sposób: 1% z kwoty 63.782,10 zł (kwota należności głównej) = 637,80 zł;

- z opłaty za dokonane czynności egzekucyjne w postaci zajęć rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych w Banku (...) S.A., Banku (...) S.A., Banku (...) S.A. i w (...) Bank S.A., powstałej na dzień 22 czerwca 2017 r., naliczonej w następujący sposób: 5% z kwoty 63.782,10 zł (kwota należności głównej) = 3.189,10 zł.

Powyższa należność obciążała zobowiązanego, tj. (...) lecz postanowieniem z (...).09.2017 r. nr (...) Naczelnik US umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec (...) na podstawie tytułów wykonawczych nr (...) i nr (...) w związku ze stwierdzeniem, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Powołane postanowienie nie zostało zaskarżone, w konsekwencji czego stało się ostateczne. Zdaniem organu II instancji w niniejszej sprawie brak było możliwości obciążenia kosztami egzekucyjnymi zobowiązanej Spółki i zaistniała konieczność obciążenia nimi wierzyciela. Dyrektor IAS uważa, że Naczelnik US ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie uwzględnił wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 670/18, w którym Sąd wskazał, iż organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego zawartymi w wyroku z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających w przedmiotowej sprawie wierzyciela, na które składają się opłata manipulacyjna w wysokości 3.077,90 zł naliczona dla tytułu wykonawczego nr (...) oraz w wysokości 637,80 zł naliczona dla tytułu wykonawczego nr (...), a także opłata za dokonane w toku postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjne w postaci zajęć rachunków bankowych w Banku (...) S.A., Banku (...) S.A., Banku (...) S.A. i w (...) Bank S.A. w łącznej wysokości 18.666,60 zł (składająca się z opłaty za dokonane czynności egzekucyjne w wysokości 15.477,50 zł naliczonej dla tytułu wykonawczego nr (...) oraz z opłaty za dokonane czynności egzekucyjne w wysokości 3.189,10 zł naliczonej dla tytułu wykonawczego nr (...)), nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie przekracza maksymalnego rozsądnego pułapu poszczególnych opłat składających się na koszty egzekucyjne, których maksymalna wysokość w odniesieniu do opłaty za zajęcie rachunku bankowego z uwzględnieniem stawki procentowej będzie wynosiła 21.375 zł, natomiast w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej wg 1% stawki procentowej będzie wynosiła 4.275 zł dla każdego tytułu wykonawczego. Odnosząc się do zarzutu (...), iż brak było podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w sytuacji, w której w toku egzekucji nie doszło do zajęcia wierzytelności skoro na zajętych rachunkach bankowych nie było żadnych środków pieniężnych, Dyrektor IAS zauważył, iż w egzekucji należności pieniężnych za dokonane czynności egzekucyjne, w tym za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, organ egzekucyjny pobiera opłaty w wysokości odpowiadającej określonemu procentowi kwoty egzekwowanej należności. Sposób dokonania czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego należy rozpatrywać na podstawie regulacji zawartych w przepisie art. 80 u.p.e.a., który w § 2 wskazuje, iż zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Organ II instancji podkreślił, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i bez znaczenia dla faktu dokonania czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego pozostaje stan zgromadzonych na tym rachunku środków nadających się do zrealizowania w dniu zajęcia. Kończąc Dyrektor IAS zaznaczył, że formuła jaką posługuje się art. 64c § 7 u.p.e.a., dotycząca wydawania postanowienia "w sprawie kosztów egzekucyjnych", może obejmować zarówno rozstrzygnięcia określające wysokość tych kosztów, jak i zasady ich ponoszenia. Brak jest więc podstaw do rozstrzygania w niniejszym postępowaniu o prawidłowości czy też celowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor IAS dodał że organ egzekucyjny przystępując do egzekucji, w przypadku jeżeli wcześniej nie prowadził egzekucji wobec danego zobowiązanego, z reguły nie dysponuje wiedzą w zakresie posiadanego przez tegoż zobowiązanego majątku, która to wiedza umożliwiałaby mu stwierdzenie, iż w toku egzekucji nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dopiero bowiem zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych w toku prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec danego zobowiązanego i dokonanie, tak jak w przedmiotowej sprawie, zajęć rachunków bankowych oraz uzyskanie na tej podstawie odpowiedzi od dłużników zajętych wierzytelności, pozwala organowi egzekucyjnemu na stwierdzenie czy w toku egzekucji uzyska się kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne czy też nie. Organ nie uznał zatem za zasadne zarzuty (...) dot. naruszenia zasady celowości i niezbędności postępowania egzekucyjnego poprzez nieskorzystanie przez organ egzekucyjny z możliwości nieprzystąpienia do egzekucji, z uwagi na uprawdopodobnienie, że w toku egzekucji nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W skardze na postanowienie Dyrektora IAS z (...).09.2019 r. nr (...) zarzuciła naruszenie

1) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a, poprzez błędne przyjęcie, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie skarżącej opłatą egzekucyjną w maksymalnej wysokości 15.477,50 złotych i 3.189,10 złotych oraz opłatą manipulacyjną w maksymalnej wysokości 3.077,90 złotych i 637,80 złotych jest zgodne z prawem i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 stwierdził niezgodność przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłaty;

2) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a w zw. z art. 80 § 2 u.p.e.a poprzez nieuprawnione przyjęcie przez organ odwoławczy, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidują opłatę egzekucyjną za samo zajęcie rachunku bankowego, podczas gdy zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a podstawa prawna naliczenia opłaty egzekucyjnej zachodzi wyłącznie w wypadku zajęcia istniejących wierzytelności pieniężnych, a tym samym, ponieważ w przedmiotowej sprawie na żadnym etapie nie doszło faktycznie do zajęcia wierzytelności pieniężnej nie zaistniała podstawa prawna do naliczania opłaty egzekucyjnej w łącznej wysokości 9.069,57 złotych;

3) art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a, poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważnie i nieuwzględnienie słusznego interesu (...), niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stosownej dokumentacji na okoliczność faktycznych, świadczących o poziomie skomplikowania, dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak również nie uwzględnienie wytycznych, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niezgodne z prawem przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14;

4) art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak oceny całokształtu materiału dowodowego i bezpodstawne przyjęcie, że odwołanie się przy ustaleniu kosztów do wymiarkowanych kosztów w oparciu o art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. uzasadnia zastosowanie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a i art. 64 § 6 u.p.e.a zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z wyroku Trybunału Konstytucyjnego w konsekwencji powyższego nieuprawnione potraktowanie interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt 31/14 jako znajdującego zastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy argumentacja Trybunału Konstytucyjnego nie koreluje ze stanem faktycznym sprawy w konsekwencji powyższego naruszenie wskazań wyroku Trybunału Konstytucyjnego i zasady proporcjonalności, bezstronności, równego traktowania i zaufania do władzy publicznej;

5) art. 8 § 1 i art. 80 w zw. z art. 11 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a poprzez brak oceny całokształtu materiału dowodowego i bezpodstawne przyjęcie przez organ odwoławczy, że zastosowana 1% stawka opłaty manipulacyjnej oraz stawka 5% za zajęcie pustego rachunku bankowego jest zgodna z prawem, a naliczone koszty zasadne podczas gdy w okolicznościach przedmiotowego postępowania miało miejsce jak określił to Trybunał Konstytucyjny, zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat w sytuacji gdy czynności jakie podjął organ egzekucyjny w sprawie nie wymagały szczególnych nakładów pracy i nie były obarczone wysokim poziomem skomplikowania ponieważ były to czynności standardowe polegające na wysłaniu kilku pism i na skorzystaniu z dostępnych systemów elektronicznej informacji w konsekwencji czego błędne przyjęcie przez organ odwoławczy, że wartość świadczonej pracy w tym zakresie powinna wynosić 22.382,30 zł co spowodowało naruszenie zasady proporcjonalności, bezstronności, równego traktowania i zaufania do władzy publicznej oraz zasady przekonywania;

6) art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a poprzez błędne uznanie przez organ odwoławczy, że organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie poprzez odwołanie się do wymiarkowanych kosztów na podstawie opłaty za egzekucję z nieruchomości zastosował się do wskazań wyrażonych w wyroku Sądu I instancji z 8 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 670/18, czego konsekwencją było błędne przyjęcie przez Dyrektora IAS, że na gruncie niniejszej sprawy dokonane przez organ obciążenie skarżącej opłatą egzekucyjną i manipulacyjną w maksymalnej wysokości w oparciu o art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a i art. 64 § 6 u.p.e.a jest zgodne z prawem i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 stwierdził między innymi niezgodność ww. przepisów z prawem w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości tej opłaty;

7) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 8 § 1, art. 80 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Strona wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika US w całości,

2) zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych,

3) dopuszczenie dowodu z dokumentu: "Ocena Skutków Regulacji Projektu ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw z dnia 15 października 2018 r."

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone tylko wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub procesowego, jeżeli naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy zastosowanie znajduje też art. 153 p.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Realizując powyższe uprawnienia sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu jest prawidłowość ustalenia kosztów egzekucyjnych wynikających z prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela będącego skarżącą w sprawie.

Kwestia kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym uregulowana jest w Rozdziale 6 Działu I ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 z późn. zm., dalej jako: "u.p.e.a."),. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pobiera zgodnie z art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości określonej w tych przepisach.

W art. 64c § 1 u.p.e.a została ustanowiona generalna zasada, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a u.p.e.a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny, stanowią koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego. Te koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza jednak wyjątki od tej zasady polegające na tym, że koszty będzie ponosił wierzyciel lub organ egzekucyjny (art. 64c § 2-4 ustawy egzekucyjnej). Art. 64c § 4 u.p.e.a stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a u.p.e.a. W sprawie taki wyjątek nastąpił i organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w postaci opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, w postaci zajęć wierzytelności z rachunku bankowego.

Zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Przewidziana art. 64 § 6 u.p.e.a oplata manipulacyjna stanowi szczególny rodzaj opłaty pobieranej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych i jak wskazuje powołany przepis wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednali niż 1 zł 40 gr. Obowiązek uiszczenia ww. opłaty manipulacyjnej powstaje, co do zasady, z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Natomiast zgodnie z art. 64 § 10 zdanie drugie u.p.e.a., jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty manipulacyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.

Wbrew zarzutom skargi organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie i obciążając stronę (wierzyciela) opłatą manipulacyjną uwzględnił w nim ocenę odnoszącą się do konstytucyjności art. 64 § 6 u.p.e.a. wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. SK 31/14 i skutek jaki wyrok ten wywiera w odniesieniu do możliwości określenia kosztów egzekucyjnych w myśl tych przepisów. W odniesieniu do art. 64 § 6 u.p.e.a, jak również art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14 orzekł m.in., że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

3. art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji.

TK w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, że: "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny", nie ma w tym zakresie kompetencji." Dodać także należy, że wyrok TK zapadł w sprawie, w której doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na uregulowanie należności przez zobowiązanego poza postępowaniem egzekucyjnym. W sprawie tej określono koszty egzekucyjne na kwotę 34.860.238,10 zł. W wyroku SK 31/14, nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty manipulacyjnej (czy też egzekucyjnej) w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwość obciążania nią wierzyciela - w sytuacji, gdy nie można ich ściągnąć od zobowiązanego a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat. Podkreślenia również wymaga, że w odniesieniu do charakteru wyroku TK o sygn. akt SK 31/14 i jego skutków w zakresie dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów u.p.e.a, wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018 r. sygn. II FSK 2206/17. NSA wskazał, że "Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest bowiem wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten - w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją - nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet - musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału".

Organ egzekucyjny w rozpoznawanej sprawie zastosował art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Przepisy te, jak wynika z powyższego wyroku TK, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. Podkreślić należy, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, w tym opłat. Uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości kwoty podlegającej egzekucji, toteż nie zawsze tak określona opłata będzie w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań. Niemniej jednak, jest to sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Co więcej, z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej powoduje, że w wypadku należności o znacznej wartości następuje zachwianie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością opłat ponoszonych z tego tytułu, które stają się niejako "sankcją" pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Trybunał wskazał na konieczność interwencji ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku TK, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Jednakże do czasu ewentualnej nowelizacji ustawy należy stosować ten przepis w taki sposób, by można było uznać go za konstytucyjny w świetle powołanego wyroku.

Wobec powyższego, należało sprawdzić, czy koszty ustalone przez organ odwoławczy w oparciu o nadal obowiązujące przepisy prawa nie pozostają w rażącej dysproporcji do rzeczywistych kosztów poniesionych w drodze egzekucji. Wobec braku górnej granicy opłat, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz w § 6 u.p.e.a. organ dokonał analizy, w której porównał poszczególne wysokości opłat mających przewidziane górne granice, tj.: 5% za zajęcie innej wierzytelności i 8% za zajęcie nieruchomości. Organ podniósł, że różnice w wysokości opłat wiążą się ze stopniem skomplikowania i czasochłonnością zastosowania poszczególnych środków egzekucyjnych. Opierając się na tym przeświadczeniu i zastosowanym przez ustawodawcę proporcjonalnym uszeregowaniu opłat z poszczególnych tytułów, organ przyjął, że maksymalna opłata za zajęcie rachunku bankowego powinna stanowić 21.375,00 zł, zaś maksymalna opłata manipulacyjna w wysokości 1% egzekwowanej należności, w myśl art. 64 § 6 u.p.e.a., nie może być wyższa niż 4.275,00 zł dla każdego tytułu wykonawczego. Wyliczenia tego dokonał w odniesieniu do górnej granicy opłaty wskazanej przez ustawodawcę za zajęcie nieruchomości (8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł). Opłaty egzekucyjne naliczone przez organ za zajęcie rachunków bankowych w celu wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym to kwoty: 15 477,50 zł dla tytułu wykonawczego nr (...) i 3 189,10 zł dla tytułu wykonawczego nr (...). Naliczone opłaty manipulacyjne to kwoty: 3 077,90 zł dla tytułu wykonawczego nr (...) i 637,80 zł dla tytułu wykonawczego nr (...). Kwoty naliczonych opłat te nie przekraczają wyżej określonych maksymalnych kwot opłaty za zajęcie rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej. Wbrew zarzutom skargi wyliczenia tych kwot, dokonane przez organ odwoławczy, odpowiadają prawu i są adekwatne do poniesionego przez organ nakładu pracy na przeprowadzone w sprawie czynności egzekucyjne. Organ tym samym zastosował się też do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 670/18.

Sąd nie podziela twierdzenia skarżącej, że opłata egzekucyjna może być naliczana tylko w przypadku zajęcia rachunku bankowego, na którym są zgromadzone środki pieniężne. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. opłata egzekucyjna jest pobierana za zajęcie wierzytelności pieniężnych (innych niż zajęcie ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego i z wynagrodzenia za pracę) oraz za zajęcie innych praw majątkowych, a takim innym prawem majątkowym będzie zajęcie przyszłej wierzytelności pieniężnej na rachunku bankowym. Bowiem zgodnie z treścią art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Ponieważ do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dochodzi z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, to zapisprawny odnoszący się do skutecznego zajęcia przyszłych wpłat na to konto obejmuje tym samym to " inne prawo majątkowe", o którym mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Prawidłowo też została wyliczona przez organ opłata manipulacyjna. Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a. Opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr. Przy czym zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały wszystkie wymagania wynikające z powołanych wyżej przepisów.

Reasumując, w ocenie sądu pomimo braku uregulowania ustawowo maksymalnych kwot opłaty egzekucyjnej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w art. 64 § 6 u.p.e.a., organ odwoławczy prawidłowo ustalił koszty egzekucyjne, z uwzględnieniem wytycznych ujętych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 670/18. Między naliczonymi opłatami a rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego nie zachodzi rażąca dysproporcja, a zestawienie wysokości naliczonych opłat z wysokością egzekwowanej należności prowadzi do wniosku, że nie doszło do naruszenia równowagi między interesem państwa, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa.

Sąd nie stwierdził aby postępowanie w sprawie zawierało naruszenie, zarzucanych przez skarżącą, przepisów procesowych w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik sprawy. Wbrew zarzutom skargi zaskarżone postanowienie zawiera pełne ustalenia faktyczne w sprawie, zawiera szczegółowe uzasadnienie zastosowanych przepisów prawa materialnego. W ocenie sądu organ podjął wszelkie czynności niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Postępowanie prowadzone było w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, z uwzględnieniem zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Skarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Organ w pełni wyjaśnił okoliczności prawne i faktyczne będące podstawą rozstrzygnięcia, wskazał na ich interpretację oraz dokładnie opisał tok rozumowania przeprowadzony przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych.

W tym stanie rzeczy skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.