Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 647366

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 28 kwietnia 2010 r.
V SA/Wa 1849/09

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Konrad Łukaszewicz (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w (...) z dnia (...) sierpnia 2009 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadnienie faktyczne

M. Z. - wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi - wystąpiła z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 3 marca 2010 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Wnioskodawczyni wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z trójką dzieci, posiada mieszkanie o pow. (...) m2, nieruchomość rolną o pow. (...) ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku - dochody - wpisała brak. W uzasadnieniu wniosku podniosła, iż na jej utrzymaniu pozostaje trojka dzieci, w tym pełnoletni syn, który studiuje. Jednocześnie wskazał, iż dwukrotnie odmówiono jej przyznania renty rodzinnej i renty w drodze wyjątku.

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z 11 marca 2010 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.

W odpowiedzi na powyższe, skarżąca złożyła pismo procesowe z 6 kwietnia 2010 r., w którym wyjaśniła, iż do końca lutego 2010 r. utrzymywała się z wynajmu lokalu, zaś od 1 marca 2010 r. nie ma najemcy, a tym samym stałego dochodu. Środki na utrzymanie rodziny pozyskuje pożyczając pieniądze od znajomych i rodziny. Wnioskodawczyni odpowiadając na pytanie czy uzyskuje dochody z nieruchomości rolnej oświadczyła, iż produkuje żywność na własne potrzeby. Wskazała, iż miesięczne wydatki rodziny na wyżywienie wynoszą 2.000 zł oraz 1.000 zł wydaje na "paliwo". Wyjaśniła również, iż nie ponosi wydatków na leczenie, zaś odzieży nie kupuje, a jeśli tak to w sklepach z używaną odzieżą. Skarżąca oświadczyła, iż nie posiada oszczędności, lokat bankowych ani ruchomości znacznej wartości.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym - na podstawie art. 256 p.p.s.a. - rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności:

1)

odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe;

2)

wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy;

3)

wypisy z rejestrów urzędowych;

4)

odpisy aktualnych bilansów;

5)

zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat;

6)

zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy.

W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się - z uwagi na stan sprawy - iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone.

Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawczynię na urzędowym formularzu PPF z 3 marca 2010 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), została wezwana do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej jej oraz jej rodziny oraz do złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, skąd czerpie środki pieniężne na utrzymanie rodziny, czy skarżąca uzyskuje jakieś dochody z posiadanej nieruchomości rolnej, jak przedstawiają się wydatki jej rodziny związane z mieszkaniem i niezbędnym utrzymaniem, czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób.

W tym miejscu przypomnieć należy, iż wnioskodawczyni - na której spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy - winna z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winna wyjaśnić przyczyny takiego braku.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż złożone przez stronę oświadczenia - w szczególności w odpowiedzi na wezwanie sądu - nie można uznać za wiarygodne i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego posiadania wnioskodawczyni. To z kolei uniemożliwia dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym (na obecnym etapie wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł) z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, biorąc pod uwagę koszty niezbędnego utrzymania.

Wskazać należy, iż nie sposób przyjąć by wnioskodawczyni nie posiadając stałego źródła dochodów od 1 marca 2010 r. utrzymywała czteroosobową rodzinę wyłącznie z pożyczek od znajomych i rodziny. Taki wniosek jest tym bardziej zasadny, iż skarżąca oświadcza, że ponosi comiesięczne wydatki na wyżywienie w wysokości 2.000 zł oraz na "paliwo" w wysokości 1.000 zł.

Niezależnie od powyższego podkreślić należy, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy brane są pod uwagę tylko te wydatki wnioskującej strony, które są niezbędne dla utrzymania. Oświadczony wydatek w miesięcznej wysokości 1.000 zł na "paliwo" - nie może być uznany za taki właśnie. Wobec tego, skoro wnioskodawczyni ponosi co miesiąc wydatek w wysokości 1.000 zł, który nie jest wydatkiem niezbędnym dla utrzymania, to uznać należy, iż jest w stanie przeznaczyć 200 zł na wpis sądowy w niniejszej sprawie.

Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji - w razie nie wykazania omawianego uprawnienia - próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.

Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.