Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2508355

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 10 stycznia 2018 r.
V SA/Wa 1774/17
Nieważność, jako skutek rozpoznania przez organ odwoławczy niepodpisanego odwołania.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.).

Sędziowie WSA: Michał Sowiński, Arkadiusz Tomczak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia... lutego 2015 r. nr... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom":

1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji;

2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz M. C. kwotę 5117 zł (pięć tysięcy sto siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR) decyzją z (...) lutego 2015 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor Oddziału ARiMR) z (...) grudnia 2014 r., ustalającą skarżącej kwotę nienależnie pobranej pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" w wysokości 75.000 zł.

Prezes ARiMR podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji, że M.C. nie spełniła warunków dotyczących poniesienia wydatków - co najmniej 70% kwoty pomocy i nie mniej niż 52.500 zł na inwestycje, zgodnie z założeniami biznesplanu, które to zobowiązanie wynikało z decyzji Oddziału ARiMR z (...) listopada 2010 r., nr (...) przyznającej jej pomoc finansową.

Organ odwoławczy podał, że skarżąca składając wniosek w 2010 r. o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" planowała powiększenie gospodarstwa poprzez zakup dodatkowych gruntów ornych, założenie i uprawę plantacji porzeczek, malin, jabłoni i gruszy oraz ogrodzenie sadu. Strona zgłosiła wydatkowanie w terminie do 31 marca 2014 r. pochodzących z pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" środków na:

- zakup nieruchomości rolnej położonej w obrębie G., gmina (...), stanowiącej działkę rolną, oznaczoną nr (...) o powierzchni 1,22 ha, za 22 950 zł,

- poniesienie kosztów w wysokości 42 000 zł, wpłaconych jako cena nieruchomości przy zawarciu w dniu (...) marca 2014 r. umowy przedwstępnej nabycia działki rolnej nr (...) (obręb (...)), gmina (...), we współudziale 816/1000 części, o powierzchni 2,0005 ha,

- zakup siatki ogrodzeniowej (4 428 zł.) i drewna na słupki do ogrodzenia (2 834,58 zł.).

Prezes ARiMR uznał, że nie można stwierdzić prawidłowości wymienionych wydatków, ponieważ:

- wkład własny jaki skarżąca poniosła w wyniku zakupu nieruchomości rolnej położonej w obrębie G. stanowił jedynie kwotę 4 950 zł.; pozostałą kwotę 18 000 zł stanowił koszt poniesiony ze środków kredytu inwestycyjnego z dopłatami ARiMR, a zgodnie z § 18 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 201, dalej: rozporządzenie wykonawcze) koszt ten nie mógł być rozliczony,

- akt notarialny Rep. nr (...) zakupu działki rolnej nr (...) (obręb (...)), podpisano (...) kwietnia 2014 r., tj. po terminie 3 lat od dnia wypłaty pomocy; złożona przedwstępna umowa kupna-sprzedaży nie potwierdza przeniesienia prawa własności na beneficjentkę, a nadto zawarta (...) marca 2014 r. umowa dotyczy kupna udziału 816/1000 w powierzchni działki rolnej nr (...), co z kolei jest sprzeczne z § 2 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, zgodnie z którym pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", jest przyznawana osobie fizycznej, która z zastrzeżeniem § 7 do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 551 Kodeksu cywilnego, zwanym dalej "gospodarstwem", jeżeli w wymaganym okresie gospodarstwo będzie prowadzone samodzielnie, a ponadto budynki i budowle znajdujące się w gospodarstwie, wykorzystywane do produkcji rolnej, oraz użytki rolne w gospodarstwie wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej nie będą stanowiły przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej,

- działka oznaczona nr (...) jest położona wzdłuż drogi gminnej nr (...), a więc w rozumieniu przepisów art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 260 z późn. zm.) jest drogą publiczną; Strona powinna złożyć zgłoszenie (kopię) zamiaru robót budowlanych z zaświadczeniem, że organ nie wniósł sprzeciwu, co wynika wprost z ustawy Prawo budowlane, w związku z czym, nie można stwierdzić prawidłowości poniesionych wydatków dla wykonanego ogrodzenia.

Zdaniem Prezesa ARiMR, znajdujące się w aktach sprawy dokumenty potwierdzają, że skarżąca nie spełniła warunków dotyczących poniesienia wydatków, co najmniej 70% kwoty pomocy i nie mniej niż 52 500 zł na inwestycje, zgodnie z założeniami biznesplanu z zastrzeżeniem dopełnienia, których została jej wydana decyzja nr (...) o przyznaniu pomocy finansowej. Ustalenia organu dowiodły, że skarżąca nie spełnia warunku § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego.

Wyrokiem z dnia 11 września 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 1673/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji błędnie zinterpretowały § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego oczekując i domagając się wykazania przez skarżącą, że w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, tj. do 31 marca 2014 r. zakupi ona przewidziane w biznesplanie nieruchomości, na co łącznie z pozostałymi zakupami wydatkuje co najmniej 70% pomocy.

Zdaniem Sądu, skarżąca zobowiązana była do zrealizowania założeń biznesplanu (w tym nabycia dwóch nieruchomości) w terminie nie dłuższym niż 5 lat od dnia wypłaty pomocy oraz do wydatkowania na inwestycje określone w biznesplanie, w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, nie mniej niż 70% otrzymanych pieniędzy.

Sąd stwierdził, że § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego jednoznacznie wskazuje na obowiązek wydatkowania co najmniej 70% pieniędzy z otrzymanej pomocy "na inwestycje" określone w biznesplanie, nie zaś na obowiązek zrealizowania inwestycji określonych w biznesplanie w okresie 3 lat od wypłaty pomocy przy wydatkowaniu co najmniej 70% pieniędzy pochodzących z tej pomocy.

W związku z powyższym, zdaniem Sądu, poniesienie przez skarżącą kosztów w wysokości 42 000 zł, wpłaconych jako cena nieruchomości przy zawarciu w dniu (...) marca 2014 r. umowy przedwstępnej nabycia działki rolnej nr (...) (obręb (...)) należy uznać za wydatek "na inwestycję", jaką miał być zakup tych gruntów, do którego doszło dopiero z dniem podpisania aktu notarialnego - tj. (...) kwietnia 2014 r., a więc po terminie 3 lat od dnia wypłaty pomocy.

Sąd pierwszej instancji uznał, że przyjęta przez organy, błędna interpretacja § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego miała wpływ na rozstrzygnięcie organu, który ustalając kwotę wydatkowaną przez skarżącą na inwestycje określone w biznesplanie w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy pominął zapłaconą przy umowie przedwstępnej 16 marca 2014 r. sumę 42 000 zł.

W ocenie Sąd zasadny był zarzut o braku podstaw do nakazania skarżącej przedstawienia dokumentów wskazujących na uprawnienie do posadowienia ogrodzenia działki, jako warunku do stwierdzenia prawidłowości wydatków poniesionych na ogrodzenie plantacji. Taki wymóg nie został wymieniony w przepisach dotyczących warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Sąd podzielił ustalenia organu, że wkład własny skarżącej na zakup nieruchomości rolnej położonej w obrębie G. stanowił jedynie kwotę 4 950 zł, ponieważ pozostałą kwotę 18 000 zł stanowił koszt poniesiony ze środków kredytu inwestycyjnego z dopłatami ARiMR. Sąd wskazał, że zgodnie z § 18 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r., przy współfinansowaniu inwestycji określonych w biznesplanie z różnych źródeł do kwoty wydatkowanej przez Beneficjenta nie wlicza się kwoty pomocy udzielonej z innych środków publicznych.

Za zasadny uznał Sąd zarzut skargi, naruszenia art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 64, poz. 427 z późn. zm., dalej: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich), poprzez brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego odnoszącego się do kwestii prowadzenia przez skarżącą samodzielnie gospodarstwa rolnego.

Sąd zalecił, by organ rozpoznając sprawę ponownie powinien uwzględnił stanowisko Sądu i ocenił, czy zgodnie z biznesplanem, skarżąca ponosząc wydatki w terminie do 31 marca 2014 r. na udział własny w zakupie nieruchomości rolnej położonej w obrębie G., na zakup nieruchomości stanowiącej działki rolnej nr (...) (obręb (...)) gmina (...) oraz na ogrodzenie M.C. wypełniła zobowiązanie z § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b) rozporządzenia wykonawczego, potwierdzone w decyzji nr (...), z (...) listopada 2010 r. przyznającej jej pomoc finansową w wysokości 75 000 zł w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom".

Prezes ARiMR zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. naruszenie prawa materialnego:

* § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego przez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten obliguje beneficjenta do zrealizowania założeń biznesplanu w terminie nie dłuższym niż 5 lat od dnia wypłaty pomocy oraz do wydatkowania na inwestycje określone w biznesplanie, w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, nie mniej niż 70% otrzymanych pieniędzy z otrzymanej pomocy, a tym samym uznania, że beneficjent nie ma obowiązku zrealizowania inwestycji określonych w biznesplanie w okresie trzech lat od dnia wypłaty pomocy, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu, dokonana w związku z § 19 pkt 2 i pkt 4 rozporządzenia wykonawczego powinna prowadzić do przekonania, że beneficjent powinien zrealizować inwestycje określone w biznesplanie nie później niż do dnia upływu trzech lat od dnia wypłaty pomocy, na co powinien wydatkować 70% kwoty pomocy,

* § 18 ust, 1 pkt 3 lit. b w związku z § 18 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wydatkowanie środków pieniężnych z tytułu umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości zawartej w formie pisemnej jest wydatkowaniem środków na zakup gruntu, podczas gdy wskazane powyżej przepisy należy rozumieć w ten sposób, że przez zakup gruntów rolnych należy rozumieć zawarcie umowy przenoszącej własność gruntu rolnego w formie aktu notarialnego i tylko wydatki poniesione z tego tytułu mogą być uznane za wydatek na zakup gruntów rolnych, a tym samym zawarcie umowy przedwstępnej sprzedaży gruntu nie potwierdza przeniesienia prawa własności gruntu, a zatem nie stanowi jego zakupu co w konsekwencji powoduje, że wydatkowanie środków pieniężnych z tytułu przedwstępnej sprzedaży nieruchomości nie może być uznane za wydatkowanie środków pieniężnych z tytułu zakupu gruntów rolnych,

* § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret trzecie w związku z § 18 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego przez niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu zawartej w nich regulacji z uwagi na którą, budynki i budowle znajdujące się w gospodarstwie, wykorzystywane do produkcji rolnej, oraz użytki rolne w gospodarstwie wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej przez beneficjenta programu młody rolnik "nie mogą stanowić przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej", a tym samym brak jest możliwości ujmowania biznesplanach inwestycji polegających na zakupie udziału w gruntach rolnych, a zatem oczywiste jest, że za wydatki na inwestycje określone w biznesplanie nie mogą być uznane koszty nabycia udziału w gruntach.

Ponadto na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Prezes ARiMR zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. § 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz w związku z art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich i § 2 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, polegające na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym poprzez wyciągniecie błędnych wniosków z treści decyzji polegających na uznaniu, że powodem ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności był brak samodzielnego prowadzenia przez beneficjentkę gospodarstwa, co zdaniem Sądu, wynikało dla organu z faktu, że beneficjentka nabyła udziały w gruncie, stanowiącym użytek rolny, w konsekwencji czego WSA przyjął bezpodstawnie, że organ nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, podczas gdy podstawą ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności było ustalenie beneficjentka nie dopełniła obowiązku wydatkowania kwoty 52 500 zł okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie (§ 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego), co organ bezsprzecznie ustalił biorąc pod uwagę całość materiału dowodowego.

Skarżąca w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Wyrokiem z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 3716/15 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W ocenie NSA w rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie ma ocena przyjętej przez Sąd pierwszej instancji wykładni przepisów prawa materialnego, a mianowicie § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego.

W krajowym porządku prawnym wsparcie na podejmowanie działalności przez młodych rolników zostało określone jako działanie "Ułatwienie startu młodym rolnikom" - art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, a szczegółowe warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej na to działanie regulują przepisy rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r., wydanego w oparciu o upoważnienie ustawowe zawarte w art. 29 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego beneficjent powinien wydatkować, w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie. Z kolei § 19 pkt 2 stanowi, że beneficjent powinien przedłożyć w Agencji potwierdzone za zgodność z oryginałem przez pracownika Agencji lub notariusza kopie faktur, dokumentów księgowych o równoważnej wartości dowodowej lub innych dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje zgodne z założeniami biznesplanu - po zrealizowaniu każdej z inwestycji i nie później niż do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy. Pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1, lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19, co wynika z § 20 rozporządzenia wykonawczego. Natomiast w myśl § 21 rozporządzenia beneficjent może wystąpić do dyrektora oddziału regionalnego Agencji z wnioskiem o wyrażenie zgody na zmianę założeń biznesplanu, w tym wydłużenie okresu jego realizacji, jeżeli spełni warunki określone w § 2 ust. 1 pkt 3 lit. b i c), czyli jeżeli m.in. plan rozwoju gospodarstwa przewiduje inwestycje na kwotę co najmniej 70% pomocy, z zastrzeżeniem § 18 ust. 3.

Powołane przepisy określają zobowiązania jakie beneficjent musi spełnić, aby mógł skorzystać z otrzymanej pomocy, bez konieczności jej zwrotu. Do spełnienia tych warunków skarżąca zobowiązała się już we wniosku o przyznanie pomocy zaznaczając odpowiednie rubryki w XIII punkcie wniosku. Również w decyzji z (...) listopada 2010 r. przyznająca skarżącej pomoc z tytułu "Ułatwianie startu młodym rolnikom", wymieniono te zobowiązania, zaznaczając, że beneficjent jest zobligowany do wywiązania się z nich.

Realizacja założeń biznesplanu w zakresie planowanej inwestycji na kwotę co najmniej 70% pomocy, w określonym przez rozporządzenie czasie, jest jednym z takich zobowiązań. Już biznesplan na etapie składania wniosku musi przewidywać określone inwestycje na kwotę co najmniej 70% pomocy. Jest to warunek otrzymania pomocy zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 lit. c rozporządzenia wykonawczego, który stanowi, że pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem, jest przyznawana osobie fizycznej jeżeli plan rozwoju gospodarstwa (biznesplan) przewiduje inwestycje na kwotę co najmniej 70% pomocy, z zastrzeżeniem § 18 ust. 3. Wobec powyższego stwierdzić należy, że aby wywiązać się z zobowiązań wynikających z § 18 i § 19 rozporządzenia wykonawczego i nie narazić się na konieczność zwrotu pomocy na podstawie § 20 rozporządzenia, to należy w ciągu 3 lat od otrzymania pomocy wydatkować co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie i przedłożyć w określonym czasie dokumenty potwierdzające ten fakt. Jeżeli beneficjent chce przeznaczyć uzyskaną kwotę na inną inwestycję, niż wskazana w biznesplanie załączonym do wniosku, to najpierw musi zwrócić się do organu o wyrażenie zgody, gdyż jest to zmiana warunków na jakich pomoc została udzielona. Beneficjent może wystąpić o wyrażenie zgody w okresie 3 lat, gdyż w wciągu 3 lat musi wydatkować co najmniej 70% pomocy.

W związku z tym NSA stwierdził, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego uznając, że z powołanego przepisu wynika obowiązek wydatkowania co najmniej 70% kwoty pomocy "na inwestycje" określone w biznesplanie, nie zaś obowiązek zrealizowania inwestycji określonych w biznesplanie w okresie 3 lat od wypłaty pomocy przy wydatkowaniu co najmniej 70% kwoty pomocy. Sąd interpretując powołany przepis pominął treść § 19 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego, który reguluje sposób i termin dokumentowania wydatków co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje zgodne z założeniami biznesplanu i potwierdza, że każda z inwestycji przewidzianych w biznesplanie powinna być zrealizowana nie później niż do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy.

W ocenie NSA taki obowiązek wynikał również z biznesplanu, który miała realizować skarżąca. Przyjęto w nim bowiem, że wydatki o charakterze inwestycyjnym - zakup nieruchomości i ogrodzenie sadu będą dokonywane w latach 2011-2013, co oznacza, że w tym okresie realizacja biznesplanu będzie polegała przede wszystkim na inwestowaniu. Wobec tego nie sposób przyjąć, jak uczynił to WSA, że biznesplan miał być realizowany w tym zakresie przez 5 lat. Dodać należy, że sama skarżąca musiała mieć świadomość ciążących na niej obowiązków skoro zwracała się o wyrażenie zgody na zmianę biznesplanu w zakresie zakupu w 2014 r. gruntów rolnych oraz drzewek jabłoni i gruszy.

Sąd pierwszej instancji, na skutek błędnej wykładni art. § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego uznał, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Sąd stanął bowiem na stanowisku, że wydatkowanie sumy 42.000 przy zawarciu umowy przedwstępnej nabycia działki rolnej nr (...) (obręb (...)), stanowiło wydatek "na inwestycję" i w związku z tym powinno być uwzględnione przez organ przy ocenie spełnienia przez skarżącą warunku określonego w § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b) rozporządzenia wykonawczego. Przyjęcie, że do zrealizowania inwestycji doszło dopiero z chwilą zawarcia umowy kupna-sprzedaży, a więc po upływie 3 lat od dnia wypłaty pomocy było, zdaniem WSA, nieprawidłowe. Stanowisko Sądu niezależnie od tego, że oparte jest na błędnej wykładni § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego, nie uwzględnia, że umowa z (...) kwietnia 2014 r. dotyczyła nabycia udziału wynoszącego 816/1000 części niezabudowanej działki rolnej nr (...), a tym samym nie spełniała warunku wynikającego z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret trzecie rozporządzenia wykonawczego. Ponadto Sąd nie wziął pod uwagę, że stosownie do § 18 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego wydatki na inwestycje mogą obejmować zakup gruntów rolnych, które do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy beneficjent będzie wykorzystywał do działalności rolniczej w gospodarstwie. Zakup gruntów rolnych następuje z chwilą zawarcia umowy przenoszącej własność gruntu rolnego w formie aktu notarialnego i tylko wydatki z tego tytułu, a nie z tytułu zawarcia umowy przedwstępnej, mogą być traktowane jako wydatki na inwestycje.

W świetle dotychczasowych rozważań NSA uznał za trafne wszystkie zarzuty naruszenia prawa materialnego podniesione w skardze kasacyjnej.

NSA odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przepisów postępowania zauważył, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w powołanym przepisie i w związku z tym nie jest możliwa jego kontrola, lub gdy Sąd pierwszej instancji nie zajął stanowiska odnośnie do stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzeczenia. Analiza uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji prowadzi do wniosku, że nie jest ono dotknięte żadną z wymienionych wad i spełnia warunki określone w art. 141 § 4 p.p.s.a.

Zgodzić natomiast należy się z autorem skargi kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji niesłusznie uznał, że organ nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, co wyrażało się w przedwczesnym przyjęciu, że skarżąca nie prowadziła samodzielnie gospodarstwa rolnego. W związku z tym Sąd uznał za konieczne uwzględnienie przez organ instytucji wydzielenia udziału w nieruchomości do samodzielnego użytkowania oraz odniesienie się do wyników kontroli przeprowadzonych w gospodarstwie skarżącej w kontekście samodzielnego prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego. W ocenie NSA, przy uwzględnieniu przyczyny określenia kwoty nienależnie uzyskanej pomocy tj. niedopełnienie obowiązku określonego w § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego, wyjaśnianie okoliczności dotyczących samodzielnego prowadzenia gospodarstwa przez skarżącą, zwłaszcza w sytuacji, gdy spełnienie tego warunku nie było przez organy Agencji kwestionowane, było w rozpoznawanej sprawie zbędne. W konsekwencji należało uznać, że uchylenie zaskarżonej decyzji także z powodu niedostatecznego wyjaśnienia kwestii samodzielnego prowadzenia gospodarstwa przez skarżącą było pozbawione podstaw.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie ze wskazaniem, że Sąd pierwszej instancji badając powtórnie zgodność z prawem zaskarżonej decyzji powinien mieć na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego i w tym kontekście ocenić, czy skarżąca spełniła warunek określony w powołanym przepisie, a w konsekwencji, czy ustalenie kwoty nienależnie uzyskanej pomocy było zasadne.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Niezależnie od wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego, którymi Wojewódzki Sąd Administracyjny jest związany, wskazać należy, że nie zwalnia to Sądu z kontroli akt administracyjnych w kontekście art. 134 p.p.s.a. Uważna analiza akt - co uszło uwadze Organu II instancji, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a także NSA - pozwala wskazać, że odwołanie nie zostało podpisane przez osobę je wnoszącą; niedostrzeżenie tego braku jest istotnym uchybieniem, które - przy prawidłowym procedowaniu w toku postępowania administracyjnego - winno skutkować wezwaniem do usunięcia braków w trybie art. 64 § 2 k.p.a.

W ocenie Sądu utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy - przy pominięciu potrzeby sanacji stwierdzonego uchybienia - stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Tak np. NSA w wyroku z dnia 18 maja 1994 r., sygn. akt SA/Gd 2365/93 - POP 1997, z. 3, poz. 62 wskazał: "Uznanie za odwołanie pisma nie podpisanego przez osobę wnoszącą odwołanie powoduje, że Organ II instancji bez podstawy prawnej wystąpił w charakterze organu II instancji, co oznacza, że wydana decyzja jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.)".

Pogląd ten znalazł akceptację w doktrynie (zob. A. Wróbel, M. Jaśkowska: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz LEX, Warszawa 2013, s. 984).

Mając to na względzie Sąd aprobuje powyższe konstatacje i uznaje je za własne.

Tak więc - w dalszym postępowaniu - należy w trybie art. 64 § 2 k.p.a. wezwać składającą odwołanie do usunięcia braków wniesionego środka zaskarżenia; w przypadku skutecznej sanacji braków przez stronę należy rozpoznać odwołanie biorąc pod uwagę treść uzasadnienia wyroku NSA z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 3716/15, którymi Organy są również związane.

Tak więc w trybie art. 145 § 1 ust. 2 w zw. z art. 200 p.p.s.a. i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. należało orzec jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.