Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1918008

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 17 kwietnia 2012 r.
V SA/Wa 1078/11

UZASADNIENIE

Sentencja

Referendarz sądowy Anna Michałowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi kasacyjnej F. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2012 r. w sprawie ze skargi F. w W. na decyzję Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia... marca 2011 r. Nr.. w przedmiocie zwrotu środków dofinansowania ze środków unijnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. wpisu od skargi kasacyjnej

Uzasadnienie faktyczne

F. w W. (dalej: Skarżąca) wnosząc skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 stycznia 2012 r., wystąpiła z wnioskiem (sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z... marca 2012 r.) o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych tj. zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.

Skarżąca wskazała, iż celem jej działania jest organizowanie i wspieranie działalności edukacyjnej służącej przystosowaniu społeczeństwa polskiego i kadr gospodarczych do życia w warunkach gospodarki rynkowej, również pobudzanie zmian gospodarczych i przekształceń własnościowych.

W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Skarżącej wynosi... zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi... zł, natomiast wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła minus... zł.

Skarżąca posiada rachunki bankowe w:

- S. w S. ze stanem konta... zł;

- I. S.A. ze stanem konta... zł oraz

- B. ze stanem konta... zł.

Ponadto posiada rachunki bankowe wyodrębnione na potrzeby projektów współfinansowanych ze środków unijnych - środki przeznaczone wyłącznie na realizację projektów dofinansowanych. Środki na nich zgromadzone nie mogą być wykorzystywane w innych celach, w tym dla bieżącej działalności.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż F. wnosi o zwolnienie z wpisu od skargi kasacyjnej albowiem nie posiada środków finansowych na jego pokrycie. Rachunek zysków i strat za ostatni zatwierdzony rok obrotowy wykazuje stratę netto w kwocie... zł. Skarżąca nie dysponuje wystarczającymi środkami pieniężnymi ani w kasie ani na rachunkach bankowych. Stanowiące własność Skarżącej środki trwałe nie tylko przedstawiają niewielką wartość rynkową, ale też są niezbędne w bieżącej działalności skarżącej i nie mogą być zbyte.

W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu, Skarżąca wskazała, iż zatrudnia... pracowników etatowych (na umowę o pracę) oraz... pracowników na umowy zlecenia. Miesięczne wydatki Skarżącej związane z jej funkcjonowaniem wynoszą... zł, w tym wynagrodzenia -... zł (wynagrodzenia pracownicze, ZUS, US -... zł, wynagrodzenia z umowy zlecenia -... zł, czynsz -... zł, telefony (stacjonarne i komórkowe) plus Internet -...zł, energia elektryczna -... zł, parking -... zł, woda -... zł, ochrona plus serwis techniczny systemu alarmowego -... zł, kolokacja sprzętu IT w projekcie PO.IG 8.3 (zapewnienie trwałości projektu) -... zł, odsetki/raty od umowy pożyczki z T.-... zł, księgowość... zł. Ponadto skarżąca wskazała, iż prowadzi działalność gospodarczą, z której dochody są przeznaczane na działalność statutową (non for profit). W ciągu ostatnich trzech miesięcy skarżąca osiągnęła dochody z działalności statutowej poza dotacjami w kwocie... zł (dochód z prowadzonych szkoleń komercyjnych). Wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika finansowane jest z prywatnych środków Prezesa Skarżącej, przy czym skarżąca od wielu miesięcy zalega z płatnościami (aktualna wysokość zaległości wynosi... zł). Skarżąca nie posiada lokat bankowych. Ponadto skarżąca nadesłała m.in. wyciągi z posiadanych rachunków bankowych oraz kopie deklaracji podatkowych.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).

Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskującą stronę udowodnione, bowiem użyte w przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa w określonym w ustawie zakresie.

Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy jest rozpatrywana w dwóch aspektach: z jednej strony uwzględniana jest wysokość obciążeń finansowych, jakie strona będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu sądowym z drugiej zaś brane są pod uwagę jej możliwości majątkowe i finansowe. Dodać trzeba, iż w odniesieniu do drugiego z przedstawionych aspektów rozpatrywania wniosku, istotnym jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również to jakie są przyczyny takiego stanu rzeczy.

Wskazać należy, iż na obecnym etapie postępowania F. zobowiązana będzie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości... zł.

Analiza podanych przez nią okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej dokonana w związku z przepisami ustawy przy jednoczesnym uwzględnieniu wysokości kosztów sądowych, do których poniesienia będzie zobowiązana w toku postępowania sądowego uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. Skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Zaznaczyć należy, iż F. oprócz wpływów z dotacji, uzyskuje również dochody z prowadzonej - w dużych rozmiarach - działalności gospodarczej (szkolenia komercyjne), posiada majątek oraz środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym (z nadesłanego wyciągu z rachunku w Banku I. wynika, iż na dzień... marca 2012 r. saldo rachunku wynosiło... zł). F. zatrudnia pracowników (etatowych i na umowę zlecenie), nie jest wobec niej prowadzone postępowanie układowe, upadłościowe bądź naprawcze (v. odpis z KRS). Z nadesłanych dokumentów wynika, iż F. nie jest wyłącznie organizacją działającą non-profit, reguluje zobowiązania cywilnoprawne wobec swoich kontrahentów, opłaca rachunki za prąd, telefon i inne oraz reguluje zobowiązania podatkowe i wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z oświadczeniem miesięczne koszty funkcjonowania F. wynoszą... zł. Jako podmiot tego rodzaju - korzystający dodatkowo z pomocy profesjonalnego pełnomocnika - powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel.

Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32).

W tym miejscu wskazać należy, iż wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Pokrywanie strat z bieżącej działalności nie jest argumentem przemawiającym za zwolnieniem od kosztów sądowych.

Skarżąca winna zatem, jeżeli dysponuje jakimikolwiek środkami majątkowymi, partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

Rozmiary działalności prowadzonej przez Skarżącą potwierdza również nadesłane zeznanie podatkowe za rok 2011 r. (CIT-8), z którego wynika, iż przychody skarżącej w 2011 r. wyniosły... zł. Za zwolnieniem Skarżącej od kosztów sądowych we wskazanym zakresie nie przemawiają argumenty, iż skarżąca ponosi straty podatkowe. Strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych.

Mając powyższe na uwadze nie sposób jest przyjąć, biorąc pod uwagę wykazany stan majątkowy Skarżącej, gdy uzyskuje ona środki pieniężne z prowadzonej działalności, co potwierdzają również wyciągi z rachunków bankowych, by przeznaczenie omawianej kwoty... zł na koszty sądowe przekraczało jej możliwości finansowe. Dokonanej wyżej oceny w żaden sposób nie może zmienić to, że F. jako podmiot uczestniczący w obrocie gospodarczym jest zobowiązana z innych tytułów, jak na przykład z tytułu obowiązku wypłaty wynagrodzeń dla pracowników, opłacania rachunków za prąd, telefony, parking, najem, wodę, ochronę, księgowość itd.

Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, wydanym wprawdzie w sprawie osoby fizycznej, lecz znajdującym tym bardziej zastosowanie w sprawie osoby prawnej, bądź jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji - w razie nie wykazania omawianego uprawnienia - próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.

Z wyłożonych wyżej względów, na podstawie art. 258 § 1, art. 258 § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.