Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 603956

Wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 1 września 2010 r.
V KK 165/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Andrzej Siuchniński.

Sędziowie SN: Małgorzata Gierszon, Roman Sądej (spr.).

Sentencja

Sąd Najwyższy - Izba Karna w sprawie Jerzego C., Mariana G., Bronisława K., Henryka K. oraz Henryka A., skazanych z art. 153 k.k. z 1932 r., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 września 2010 r. kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanych, od prawomocnego wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w P. z dnia 16 lipca 1946 r., uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. postępowanie w sprawie umarza.

Uzasadnienie faktyczne

Prawomocnym wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 16 lipca 1946 r., sygn. R 428/46 Marian Gaertner, Bronisław Kuligowski, Henryk Konieczny oraz Henryk Andrzejewski zostali uznani za winnych tego, że z dnia 24 na 25 marca 1946 r. w Obornikach dopuścili się zniewagi godła państwowego i znaku - pomnika wdzięczności społeczeństwa dla Armii Czerwonej za wyzwolenie od okupacji niemieckiej m. Oborniki. Tak przypisany czyn został zakwalifikowany jako przestępstwo wyczerpujące znamiona art. 153 k.k. z 1932 r. i na podstawie tego przepisu skazano ich na kary aresztu przez 6 miesięcy.

Jerzy Chrempiński wyrokiem tym także został uznany za winnego opisanego powyżej czynu, z tym ustaleniem, że działał jednak bez rozeznania nie rozpoznając znaczenia czynu w chwili jego popełnienia - i na podstawie art. 69 § 4 k.k.w.P. został on zwolniony od kary za przestępstwo z art. 153 k.k.- z 1932 r.

Wyrok ten, bez zaskarżenia, uprawomocnił się po siedmiu dniach.

Kasację od powyższego wyroku w imieniu wszystkich skazanych nim osób wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich. Podniósł w niej zarzuty rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia:

1.

prawa karnego materialnego - art. 153 k.k. z 1932 r. - polegającego na przypisaniu wszystkim oskarżonym tego występku, m.in. w oparciu o ustalenie, że elementem sprawczym była zniewaga znaku - pomnika wdzięczności społeczeństwa dla Armii Czerwonej za wyzwolenie od okupacji niemieckiej m. Oborniki, pomimo iż element ten nie stanowił znamiona przestępstwa opisanego w tym przepisie;

2.

prawa karnego procesowego - art. 2 § 1 Kodeksu wojskowego postępowania karnego (Dz. U. z 1945 r. Nr 36, poz. 216) - polegającego na dokonaniu w opisie przypisanego czynu ustalenia, że oskarżeni dopuścili się m.in. zniewagi godła państwowego, co było jednym z powodów skazania za czyn z art. 153 k.k. z 1932 r., mimo iż o czyn polegający na takim działaniu nie zostali oskarżeni, co było wyjściem poza granice oskarżenia.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania z powodu przedawnienia karalności wobec wszystkich oskarżonych.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy rozważył co następuje.

Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich była zasadna.

Aktem oskarżenia Wojskowej Prokuratury Rejonowej w Poznaniu zarzucono wszystkim oskarżonym popełnienie czynu polegającego na tym, że w nocy z dnia 24 na 25 marca 1946 r. Chrempiński Jerzy nosząc się z zamiarem później wykonanym, namówił swoich kolegów do wzięcia udziału i przy pomocy Gaertnera, który dostarczył farby, tejże nocy zamalowali farbą brązową - lakierem, twarz figurze wyobrażającej żołnierza radzieckiego na pomniku wdzięczności, wystawionym przez społeczeństwo m. Obornik - za oswobodzenie tegoż miasta, oraz wypisując na tymże pomniku "Niech żyje AK.", przez co dopuścili się publicznie czynów skierowanych przeciwko jedności sojuszniczej Państwa Polskiego z państwem z nim sprzymierzonym, to jest o czyn określony w art. 102 § 2 Kodeksu karnego Wojska Polskiego (Dz. U. z 1944 r. Nr 6, poz. 27).

Wskazać w tym miejscu należy, że przepis art. 102 § 2 obowiązującego ówcześnie k.k.w.P. typizował występek polegający na publicznym nawoływaniu do czynów skierowanych przeciwko jedności sojuszniczej Państwa Polskiego z państwem z nim sprzymierzonym (...)-, za co przewidywał karę więzienia.

Stwierdzić zatem trzeba, że opisany w akcie oskarżenia zarzut w pełni korespondował ze wskazywaną w nim kwalifikacja prawną.

Zupełnie inny występek przewidywał natomiast art. 153 k.k. z 1932 r., stanowiąc, że to znieważa godło, chorągiew, banderę, flagę, sztandar lub inny polski znak państwowy, albo znak taki wystawiony publicznie uszkadza lub usuwa, podlega karze więzienia do lat 2 lub aresztu do lat 2.

Porównanie opisu czynu zarzuconego oskarżonym w akcie oskarżenia, z opisem czynu im przypisanego zaskarżonym wyrokiem, w sposób jednoznaczny wykazuje, że zachodzą między nimi bardzo istotne różnice, uniemożliwiające przyjęcie tożsamości czynu, o który zostali oni oskarżeni z czynem, za który zostali skazani. Prokurator w ogóle nie zarzucił oskarżonym, aby znieważyli jakikolwiek polski znak czy godło, a tylko takie zachowanie uprawniało do kwalifikacji z art. 153 k.k. z 1932 r. Rzeczą oczywistą jest, że w znamionach przedmiotowych tego przepisu żadną miarą nie mieściło się znieważenie pomnika żołnierza radzieckiego. Zatem ten element opisu czynu zawartego w akcie oskarżenia nie dawał podstaw do kwalifikacji z art. 153 k.k. z 1932 r., a jego ujecie w opisie czynu przypisanego wyrokiem, jako wchodzącego w skład znamion tego występku, niewątpliwie rażąco ten przepis prawa materialnego naruszało.

Wojskowy Sąd Rejonowy, w przyjętym przez siebie opisie czynu dodał element zniewagi godła państwowego-, odpowiadający wprawdzie dyspozycji art. 153 k.k. z 1932 r., ale o taki czyn prokurator w tej sprawie nie oskarżał. Tymczasem obowiązujący wówczas przepis art. 2 § 1 Kodeksu wojskowego postępowania karnego wprost przewidywał zasadę skargowości: sąd wojskowy wszczyna postępowanie na żądania uprawnionego oskarżyciela publicznego. W tej sytuacji zaskarżony wyrok dotknięty był również wskazanym w drugim zarzucie kasacji, rażącym naruszeniem prawa procesowego.

Przypisanie oskarżonym zachowania polegającego na znieważeniu godła państwowegoniewątpliwie przekraczało ramy oskarżenia, jednoznacznie przecież zakreślone zarówno w samym zarzucie, jak i wskazanej kwalifikacji prawnej. Niczego w tym zakresie nie może zmienić fakt, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojskowy Sąd Rejonowy dokonał ustalenia, iż przed zamalowaniem pomnika, oskarżeni zamalowali także godło państwowe na tablicy Zarządu Gminy Oborniki, (podobnie jak i ustalenie, że oskarżeni namalowali także swastykę hitlerowską). O taki czyn prokurator nie oskarżał, a zgodnie z zasadą skargowości, Wojskowy Sąd Rejonowy nie był uprawniony do przypisania im w tym zakresie przestępnych zachowań.

W tym stanie rzeczy należy uznać zasadność obu zarzutów kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich.

Trany był również wniosek kasacji o umorzenie postępowania, wobec przedawnienia karalności czynów przypisanych oskarżonym i to również w stosunku do Jerzego Chrempińskiego. To, że ten oskarżony został uwolniony od kary na podstawie art. 69 § 4 k.k.w.P. (nieletni działający bez rozeznania) nie zmienia faktu, że bezpodstawnie uznano go za winnego popełnienia występku z art. 153 k.k. z 1932 r.

Opis czynu wskazany w zaskarżonym wyroku i to w zakresie nie przekraczającym granic oskarżenia, dawał podstawy do odmiennej oceny prawnokarnej takiego zachowania na gruncie ówczesnego porządku prawnego, a zatem, pomimo wskazanych powyżej rażących naruszeń prawa karnego materialnego i procesowego, nie było podstaw do uznania tego skazania za oczywiście niesłuszne w rozumieniu art. 537 § 2 k.p.k., co implikowało orzeczenie o uchyleniu zaskarżonego wyroku i umorzeniu postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.

W tej sytuacji koszty postępowania w sprawie obciążają Skarb Państwa - art. 632 pkt 2 k.p.k.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.