Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNC 2015/5/65

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 27 listopada 2014 r.
V CSK 487/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca).

Sędziowie: SN Wojciech Katner, SA Elżbieta Fijałkowska.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela Emmanuela L. przy uczestnictwie dłużnika Janusza D. o nadanie klauzuli wykonalności, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 listopada 2014 r. skargi kasacyjnej wierzyciela od postanowienia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 27 maja 2013 r.

postanowił:

na podstawie art. 267 ust. 3 TFUE zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z następującymi pytaniami prawnymi:

1. Czy art. 34 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz. Urz. WE L 12 z dnia 16 stycznia 2001 r., s. 1 ze zm.) należy interpretować w ten sposób, że określona w nim możliwość złożenia środka zaskarżenia obejmuje zarówno sytuację, w której środek taki może być złożony w terminie przewidzianym w prawie krajowym, jak też sytuację, w której termin ten już upłynął, jednak jest możliwe złożenie wniosku o zwolnienie od skutków jego upływu, a następnie - po jego uwzględnieniu - złożenie właściwego środka zaskarżenia;

2. Czy art. 19 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1393/2007 z dnia 13 listopada 2007 r. dotyczącego doręczania w państwach członkowskich dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych i handlowych ("doręczanie dokumentów") oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1348/2000 (Dz.U. UE. L. 2007. 324. 79) należy interpretować w ten sposób, że wyłącza zastosowanie przepisów prawa krajowego, dotyczących możliwości zwolnienia od skutków upływu terminu do wniesienia odwołania, czy też w ten sposób, że pozwany ma wybór albo skorzystać z wniosku przewidzianego w tym przepisie, albo z właściwej instytucji przewidzianej w prawie krajowym.

Uzasadnienie faktyczne

I. Przedmiot postępowania Przedmiotem postępowania w sprawie jest ponowny wniosek o uznanie wykonalności w Polsce wyroku wydanego w dniu 8 kwietnia 2010 r. przez Tribunal de Grande Instance w Paryżu, zasądzającego alimenty w kwocie po 300 euro miesięcznie od uczestnika Janusza D. na rzecz wnioskodawcy Emmanuela L., wówczas 24-letniego studenta. Spór między stronami postępowania zawisłego przed Sądem Najwyższym dotyczy tego, czy pozwany, któremu nie doręczono odpisu pozwu wszczynającego postępowanie przed sądem i który nie wdał się w spór, miał możliwość wniesienia środka zaskarżenia od wydanego przez ten sąd wyroku.

II. Prawo Unii Europejskiej Rozporządzenie Rady (WE) Nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. UE L. 2001.12.1)

Artykuł 34 ust. 2

Orzeczenia nie uznaje się, jeżeli pozwanemu, który nie wdał się w spór, nie doręczono dokumentu wszczynającego postępowanie lub dokumentu równorzędnego w czasie i w sposób umożliwiających mu przygotowanie obrony, chyba że pozwany nie złożył przeciwko orzeczeniu środka zaskarżenia, chociaż miał do tego możliwość;

Artykuł 45

1.

Sąd rozpoznający środek zaskarżenia zgodnie z art. 43 albo 44 może odmówić stwierdzenia wykonalności albo je uchylić tylko z powodu jednej z przyczyn wymienionych w art. 34 i 35. Sąd wydaje orzeczenie niezwłocznie.

2.

Orzeczenie zagraniczne nie może być w żadnym wypadku przedmiotem kontroli merytorycznej.

Rozporządzenie Nr 1393/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 listopada 2007 r. dotyczące doręczenia w państwach członkowskich dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych i handlowych ("doręczenie dokumentów" oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1348/2000 (Dz.U. UE. L 2007.324.79)

Artykuł 19 ust. 4

Niewdanie się w spór przez pozwanego W przypadku gdy konieczne było przekazanie do doręczenia w innym państwie członkowskim, zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia, pozwu lub równoważnego dokumentu, a przeciw pozwanemu, który nie wdał się w spór, wydano orzeczenie, sędzia może zwolnić pozwanego od skutku upływu terminu odwołania, jeżeli spełnione zostały następujące warunki:

a)

pozwany nie z własnej winy nie zapoznał się z dokumentem w czasie umożliwiającym mu podjęcie obrony lub nie dowiedział się o orzeczeniu w czasie umożliwiającym mu złożenie odwołania; oraz

b)

środki pozwanego nie wydają się bezpodstawne.

Wniosek o takie zwolnienie należy złożyć w rozsądnym terminie od chwili zapoznania się przez pozwanego z treścią orzeczenia.

Każde państwo członkowskie może oświadczyć, zgodnie z art. 23 ust. 1, że taki wniosek nie zostanie rozpatrzony, jeżeli złożono go po upływie terminu określonego w zawiadomieniu, przy czym termin ten nie może być w żadnym wypadku krótszy niż jeden rok, licząc od dnia wydania orzeczenia.

Artykuł 23

Przekazywanie informacji i publikacja

1. Państwa członkowskie przekazują Komisji informacje, o których mowa w art. 2, 3, 4, 10, 11, 13, 15 i 19. Państwa członkowskie informują Komisję o tym, czy zgodnie z ich prawem krajowym dokument należy doręczyć w określonym terminie, o czym mowa w art. 8 ust. 3 i w art. 9 ust. 2.

Z informacji przekazanej Państwom Członkowskim w wersji skonsolidowanej, na mocy tego artykułu, wynika, że Francja zgłosiła informację dotyczącą Artykułu 19 rozporządzenia, zgodnie z którą wniosek o zwolnienie od skutku upływu terminu przewidziany w ust. 4 należy złożyć w terminie roku, licząc od dnia wydania orzeczenia.

III. Prawo krajowe Artykuł 540 francuskiego kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu obowiązującym na mocy dekretu z dnia 1 września 2011 r. (...) w tłumaczeniu na język polski ma następujące brzmienie:

"Jeżeli wyrok został wydany zaocznie lub jedynie jest uznawany za kontradyktoryjny, sąd może uchylić w stosunku do pozwanego skutki uchybienia terminu, jeżeli pozwany, który nie ponosi winy, nie uzyskał informacji o orzeczeniu we właściwym czasie umożliwiającym mu wniesienie odwołania lub jeśli był pozbawiony możliwości działania.

O uchylenie skutków uchybienia terminu wnosi się do prezesa sądu właściwego dla wniesienia sprzeciwu lub apelacji.

Wniosek jest dopuszczalny w terminie dwóch miesięcy od dnia powiadomienia o pierwszej czynności, a w razie jego braku, od pierwszej czynności egzekucyjnej skutkującej zajęciem całości lub części majątku dłużnika.

Od orzeczenia prezesa nie przysługuje odwołanie.

W razie uwzględnienia wniosku termin do wniesienia sprzeciwu lub apelacji biegnie od daty orzeczenia w tym przedmiocie, z tym, że prezes może skrócić termin lub zarządzić, że pismo ma zostać złożone do ściśle oznaczonego terminu.

W sprawach, w których ma zastosowanie art. 19 rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych, prawo ponownego rozpoznania sprawy wykonuje się przez wniesienie apelacji."

IV. Stan faktyczny i przebieg postępowania

1. Pierwszy wniosek o stwierdzenie wykonalności Pierwszy, wniesiony przez Emmanuela L., wniosek o stwierdzenie wykonalności wyroku Tribunal de Grande Instance w Paryżu z dnia 8 kwietnia 2010 r. został oddalony postanowieniem Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 23 listopada 2011 r. na podstawie art. 34 ust. 2 w związku z art. 45 rozporządzenia Rady WE nr 44/2001. W postępowaniu tym, uwzględniając treść zaświadczenia wydanego zgodnie z art. 54 i 58 rozporządzenia nr 44/2001, ustalono, że pozwanemu, który nie wdał się w spór, nie doręczono dokumentu wszczynającego postępowanie. Z ustaleń wynika także, że pozwany Janusz D. od 1996 r. na stałe mieszkał w Polsce i tu znajdowało się centrum jego spraw życiowych. Pozwany nie mógł odbierać korespondencji pod wskazanym przez powoda adresem w Paryżu, nie wiedział o toczącym się postępowaniu i nie mógł podjąć obrony. Pozwany dowiedział się o wydanym przez sąd francuski wyroku w lipcu 2011 r., kiedy Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze doręczył mu odpis wniosku o stwierdzenie wykonalności wraz z dołączonym do tego wniosku odpisem wyroku sądu francuskiego.

Zażalenie wnioskodawcy na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 31 stycznia 2012 r., który uznał, że pozwany nie mógł zaskarżyć orzeczenia sądu francuskiego, gdyż dowiedział się o tym orzeczeniu w czasie uniemożliwiającym mu wniesienie zwykłego środka zaskarżenia.

2. Drugi wniosek o stwierdzenie wykonalności 2a. Postępowanie przed Sądem Okręgowym W ponownie wniesionym wniosku o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu francuskiego wnioskodawca powołał się na nową okoliczność, którą było dwukrotne doręczenie pozwanemu wyroku sądu francuskiego w sposób określony w rozporządzeniu nr 1393/2007. Pierwsze doręczenie zostało dokonane pocztą przez komornika francuskiego w dniu 17 maja 2012 r., a drugie przez Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze w dniu 31 maja 2012 r. w wykonaniu wniosku komornika francuskiego o pomoc prawną. Razem z doręczeniem wyroku doręczono też pozwanemu pouczenie o treści odpowiadającej art. 540 francuskiego kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu nadanym dekretem z dnia 1 września 2011 r. Z pouczenia wynikało, że pozwany mógł wnieść w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia wyroku o uchylenie skutków uchybienia terminowi do wniesienia środka zaskarżenia. Pozwany z tej możliwości nie skorzystał. Pouczenie zawiera także informację dotyczącą art. 19 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych.

Wnioskodawca wywodził, że przez doręczenie pisma komornika wraz z pouczeniem o prawie ubiegania się o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia odpadła przesłanka określona w art. 34 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001, otwarta bowiem została możliwość złożenia odwołania od wyroku, z której pozwany nie skorzystał.

Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze uwzględnił wniosek o stwierdzenie wykonalności wyroku na podstawie przepisów rozporządzenia nr 44/2001, uznając trafność wywodów wnioskodawcy.

2b. Postępowanie przed Sądem Apelacyjnym W zażaleniu dłużnik Janusz D. wniósł o zmianę postanowienia przez odmowę stwierdzenia wykonalności wyroku sądu francuskiego, względnie o uchylenie tego postanowienia. Zarzucił, że postępowanie, w którym zapadł wyrok Tribunal de Grande Instance w Paryżu z dnia 8 kwietnia 2010 r., toczyło się bez jego wiedzy, wszystkie bowiem pisma w tej sprawie doręczane były pod adresem, pod którym nie mieszkał, skoro od 1996 r. na stałe mieszkał w Polsce. Stanowi to, zgodnie z art. 34 ust. 2 rozporządzenia 44/2001, przeszkodę do stwierdzenia wykonalności wyroku.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 27 maja 2013 r. zmienił przytoczone postanowienie i oddalił wniosek o stwierdzenie wykonalności wyroku. Wskazał, że w sprawie nie ma zastosowania rozporządzenie nr 4/2009, o którym mowa w doręczonym dłużnikowi pouczeniu, gdyż rozporządzenie to weszło w życie w dniu 18 czerwca 2011 r. i nie dotyczy orzeczeń wydanych przed tym dniem. Zastosowanie ma zatem rozporządzenie nr 44/2001.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że jest bezsporne, iż dłużnikowi nie doręczono pozwu w czasie i w sposób umożliwiający przygotowanie obrony. Daje to podstawę do odmowy stwierdzenia wykonalności, pod warunkiem jednak, że pozwany nie złożył przeciwko orzeczeniu środka zaskarżenia, chociaż miał do tego możliwość (art. 34 ust. 2 in fine rozporządzenia).

Sąd ten nie podzielił oceny wierzyciela, że dokonane w maju 2012 r. doręczenia wyroku z pouczeniem stanowiły podstawę do stwierdzenia wykonalności wyroku. Zdaniem Sądu, wykładni art. 34 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001 należy dokonać w ten sposób, że pozwany ma możliwość złożenia środków zaskarżenia od wydanego wyroku tylko wtedy, gdy faktycznie poznał jego treść i zostało mu doręczone w czasie i w sposób umożliwiającym przygotowanie się do obrony przed sądem państwa pochodzenia. Wymaga to doręczenia uzasadnienia wyroku w celu sformułowania odpowiednich zarzutów, a samo powzięcie wiadomości o istnieniu orzeczenia nie jest wystarczające. Sąd Apelacyjny powołał się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14 grudnia 2006 r., C-283/05, ASML Netherlands BV przeciwko Semiconductor Industry Services GmbH.

Niezależnie od tego Sąd Apelacyjny uznał, że samo uprawnienie do ubiegania się o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie jest tożsame z możliwością złożenia przeciwko orzeczeniu środka zaskarżenia, możliwość bowiem zaskarżenia wyroku jest uzależniona od uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu pod warunkiem, że jest to dopuszczalne w systemie prawnym państwa pochodzenia, stosującym własną procedurę.

Uznając zatem, że możliwość zaskarżenia wyroku istnieje tylko wtedy, gdy pozwanemu doręczono w terminie do wniesienia odwołania wyrok z uzasadnieniem i pouczeniem o przysługujących środkach odwoławczych, Sąd Apelacyjny zmienił postanowienia Sądu pierwszej instancji i oddalił wniosek o stwierdzenie wykonalności.

3. Postępowanie przez Sądem Najwyższym Wnioskodawca zaskarżył postanowienie Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, zarzucając m.in. naruszenie art. 34 ust. 2 w związku z art. 45 rozporządzenia nr 44/2001 przez wadliwą wykładnię pojęcia "środek zaskarżenia" i możliwości jego wniesienia. Skarżący wskazał, że pojęcie to obejmuje przewidzianą w prawie francuskim dwuetapową procedurę zaskarżenia orzeczenia uważanego za wydane w postępowaniu kontradyktoryjnym i wydanego pod nieobecność pozwanego, polegającą na wniesieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia, w którym powinien wykazać, że niezapoznanie się z wyrokiem w czasie pozwalającym na wniesienie środka odwoławczego nie wynikało z jego winy lub było efektem niemożności podjęcia jakiegokolwiek działania, a następnie - po przywróceniu terminu - wniesieniu właściwego środka zaskarżenia.

Uzasadnienie prawne

Janusz D. nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozstrzygnięcie o zasadności skargi kasacyjnej wymaga wyjaśnienia przedstawionych na wstępie problemów prawnych, które uzasadniają wystąpienie z dwoma pytaniami prejudycjalnymi dotyczącymi wykładni przepisów rozporządzeń nr 44/2001 oraz nr 1393/2007.

Pierwsze pytanie Pierwsze pytanie prejudycjalne dotyczy wykładni art. 34 ust. 2 in fine rozporządzenia nr 44/2001, a w szczególności rozumienia użytego w tym przepisie pojęcia "środek zaskarżenia", i wymagania "możliwości" jego złożenia. Zarówno samo pojęcie "środka zaskarżenia", jak i rozumienie wymagania "możliwości" jego złożenia muszą podlegać wykładni autonomicznej, niezależnej od tego, jak rozumiane są w systemach prawnych państw członkowskich. Pojęcia te nie były dotychczas przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w kontekście istotnym w okolicznościach niniejszej sprawy.

Przepis art. 34 ust. 2 w związku z art. 45 rozporządzenia nr 44/2001 dotyczy przeszkody w stwierdzeniu wykonalności orzeczenia wydanego w innym państwie członkowskim, jeżeli pozwanemu, który nie wdał się w spór, nie doręczono dokumentu wszczynającego postępowanie lub dokumentu równorzędnego w czasie i w sposób umożliwiający przygotowanie obrony. Przeszkoda ta wiąże się z koniecznością zapewnienia pozwanemu prawa do obrony w postępowaniu przed sądem państwa pochodzenia orzeczenia. Stwierdzenie wykonalności może jednak nastąpić, pomimo niezapewnienia prawa do obrony, jeżeli pozwany miał możliwość zaskarżenia orzeczenia, lecz z niej nie skorzystał. Określona w art. 34 ust. 2 in fine rozporządzenia możliwość zaskarżenia orzeczenia usuwa zatem przeszkodę odmowy stwierdzenia jego wykonalności.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zajmował się wykładnią art. 34 ust. 2 in fine w sprawach ASML Netherlands BV przeciwko Semiconductor Industry Services GmbH (C-283/05, wyrok z dnia 14 grudnia 2006 r.) oraz Apostolides przeciwko David Charles Orams i Linda Elisabeth Orams (C-420/07, wyrok z dnia 28 kwietnia 2009 r.). W pierwszej sprawie wyjaśnił, że wymaganie, aby pozwany miał "możliwość" złożenia w państwie pochodzenia orzeczenia środka zaskarżenia oznacza sytuację, w której pozwany faktycznie poznał treść orzeczenia, doręczonego mu w odpowiednim terminie, umożliwiającym przygotowanie obrony przed sądem państwa pochodzenia. W drugiej sprawie wskazał, że nie można odmówić na podstawie tego przepisu uznania i stwierdzenia wykonalności orzeczenia wydanego w trybie zaocznym, jeżeli pozwany mógł zaskarżyć ten wyrok i gdy wniesiony środek zaskarżenia pozwolił mu podnieść, że dokument wszczynający postępowanie nie został mu doręczony w sposób i w czasie umożliwiającym mu przygotowanie obrony.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy sytuacja jest jednak odmienna, pozwany bowiem, któremu nie doręczono pozwu i który nie wdał się w spór, dowiedział się o wydanym wobec niego wyroku już po upływie terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Zachodzi zatem pytanie, w jaki sposób należy rozumieć określone w art. 34 ust. 2 in fine rozporządzenia pojęcia "środek zaskarżenia" i wymaganie "możliwości" jego wniesienia, jeżeli bowiem pojęcia te obejmują wyłącznie zwykły środek zaskarżenia i możliwość jego wniesienia w przewidzianym dla tego środka terminie, to należałoby uznać, że - w okolicznościach rozpoznawanej sprawy - pozwany nie miał możliwości wniesienia środka zaskarżenia, co prowadziłoby do odmowy stwierdzenia wykonalności orzeczenia. Odmienne rozstrzygnięcie wymaga oceny, że pojęcie "środek zaskarżenia" i wymaganie "możliwości" jego wniesienia obejmuje także sytuację, w której pozwany ma możliwość wniesienia w państwie pochodzenia orzeczenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia (innymi słowy - o uchylenie skutków uchybienia terminu), a w razie uwzględnienia wniosku - możliwość wniesienia właściwego środka zaskarżenia.

W ocenie Sądu Najwyższego, właściwe jest uznanie, że w sytuacji, w której pozwany miał możliwość wniesienia w państwie pochodzenia orzeczenia wniosku o przywrócenie terminu do jego zaskarżenia, otwierając tym samym drogę do wniesienia środka zaskarżenia, nie może się powoływać na podstawę odmowy stwierdzenia wykonalności tego orzeczenia, określoną w art. 34 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001.

Za taką wykładnią przemawia okoliczność, że przepis ten nie określa, kiedy ma istnieć możliwość wniesienia środka zaskarżenia, co może wskazywać, że możliwość taka może istnieć nawet w czasie rozpoznawania wniosku o stwierdzenie wykonalności orzeczenia. Przepis nie określa ponadto, jaka to ma być możliwość, co może wskazywać, że chodzi zarówno o możliwość wniesienia środka zaskarżenia w przewidzianym dla niego terminie, jak i po jego upływie, gdy możliwe jest jeszcze złożenie wniosku o jego przywrócenie (uchylenie skutków jego upływu), co może otworzyć drogę do wniesienia środka zaskarżenia.

Szeroka wykładnia przepisu wynika, zdaniem Sądu Najwyższego, także z tego, że przepis ten nie określa również, czy chodzi o zwyczajne czy nadzwyczajne środki zaskarżenia. Przemawia za nią także ratio legis rozwiązania przyjętego w art. 34 ust. 2 rozporządzenia, jest nią bowiem ochrona pozwanego w sytuacji, w której wydany został wobec niego wyrok, pomimo niedoręczenia mu dokumentu wszczynającego postępowanie i niewdania się w spór wobec braku wiedzy o tym postępowaniu i o wydanym wyroku. Zasadne wydaje się zatem uznanie, że ochrona taka jest zapewniona także wtedy, gdy możliwe jest złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia.

Drugie pytanie Drugie pytanie prejudycjalne dotyczy wykładni art. 19 ust. 4 rozporządzenia nr 1393/2007 i wyjaśnienia, czy przepis ten wyłącza zastosowanie przepisów prawa krajowego dotyczących możliwości zwolnienia od skutków upływu terminu do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia wydanego w państwie pochodzenia. Kwestia ta ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy z następujących przyczyn.

W okolicznościach sprawy jest bezsporne, że w chwili wszczęcia postępowania przed sądem francuskim pozwany Janusz D. miał stałe miejsce zamieszkania w Polsce, a wskazany przez powoda adres pozwanego w Paryżu okazał się nieprawidłowy. Nie zachodzi zatem sytuacja, o której mowa w art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 1393/2007, gdyż z okoliczności ustalonych w sprawie wynika, że adres pozwanego był znany, jednak okazał się nieprawdziwy, a pozwanemu należało doręczyć dokument wszczynający postępowanie na podstawie przepisów tego rozporządzenia.

Z art. 19 ust. 4 rozporządzenia wynika, że gdy konieczne było przekazanie do doręczenia w innym państwie członkowskim, zgodnie z przepisami tego rozporządzenia, pozwu lub równoważnego dokumentu, a przeciw pozwanemu, który nie wdał się w spór, wydano orzeczenie, sędzia może zwolnić pozwanego ze skutku upływu terminu odwołania, jeżeli zostały spełnione określone w tym przepisie warunki. Jednocześnie jednak przepis ten w ostatnim zdaniu ust. 4 daje każdemu państwu członkowskiemu prawo oświadczenia, zgodnie z art. 23 ust. 1, że taki wniosek nie zostanie rozpatrzony, jeżeli złożono go po upływie terminu określonego w zawiadomieniu, przy czym termin ten nie może być w żadnym wypadku krótszy niż jeden rok, licząc od dnia wydania orzeczenia.

Francja złożyła, zgodnie z art. 23 ust. 1 rozporządzenia, zawiadomienie, że wniosek o zwolnienie ze skutku upływu terminu do odwołania nie zostanie rozpatrzony, jeżeli złożono go po upływie roku, licząc od dnia wydania orzeczenia.

Wyrok Tribunal de Grande Instance w Paryżu został wydany w dniu 8 kwietnia 2010 r., a jego doręczenie zgodnie z przepisami rozporządzenia nastąpiło w dniach 17 i 30 maja 2012 r. Pozwany ponadto dowiedział się o treści wyroku w lipcu 2011 r. w toku pierwszego postępowania o stwierdzenie jego wykonalności w Polsce. W każdym zatem wypadku upłynął roczny termin do złożenia wniosku o zwolnienie ze skutków upływu terminu do odwołania, gdyż w przypadku Francji termin ten wynosi jeden rok, licząc od dnia wydania orzeczenia.

Gdyby zatem art. 19 ust. 4 rozporządzenia należało rozumieć w taki sposób, że wyłącza on stosowanie krajowych przepisów regulujących kwestię przywrócenia terminu do złożenia środka zaskarżenia, to oznaczałoby, że prawo pozwanego do złożenia wniosku o uchylenie skutków uchybienia terminu odwołania wygasło, a co za tym idzie, pozwany nie miał możliwości złożenia środka zaskarżenia, nawet w razie przyjęcia szerokiej wykładni art. 34 ust. 2 in fine rozporządzenia nr 44/2001, o której mowa w pierwszym pytaniu prejudycjalnym.

W razie natomiast uznania, że art. 19 ust. 4 rozporządzenia nr 1393/2007 nie wyłącza stosowania przepisów krajowych, należałoby przyjąć, że pozwany mógł wnosić o zwolnienie ze skutków upływu terminu do złożenia środka zaskarżenia w terminie określonym w art. 540 ust. 3 francuskiego kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu wynikającym z dekretu z dnia 1 września 2011 r., tj. w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia wyroku, jednak z tej możliwości nie skorzystał.

Zdaniem Sądu Najwyższego, przy wykładni art. 19 ust. 4 rozporządzenia nr 1393/2007 należy mieć na względzie, że z jednej strony zapewnia on ochronę praw pozwanego, któremu nie doręczono pozwu i który nie wdał się w spór, przyznając mu prawo złożenia wniosku o zwolnienie od skutków upływu terminu do wniesienia środka zaskarżenia, nawet jeżeli krajowy porządek prawny takiego uprawnienia nie przewiduje. Z drugiej jednak strony możliwość określenia przez państwo członkowskie terminu, po upływie którego taki wniosek nie zostanie rozpatrzony, ma na celu zagwarantowanie pewności obrotu, nie-wzruszalności wyroków sądowych i tym samym ochronę praw wierzycieli, skoro wyznaczony zostaje termin, po upływie którego możliwość wzruszenia wyroku nie istnieje.

W ocenie Sądu Najwyższego, bardziej przekonujące jest stanowisko, że art. 19 ust. 4 rozporządzenia nr 1393/2007 nie wyłącza stosowania przepisów krajowych regulujących instytucję przywrócenia terminu. Wydaje się, że przepis ten ustanawia jedynie minimalny standard ochrony pozwanego, któremu nie doręczono pozwu i który nie wdał się w spór, pozostawiając państwom członkowskim możliwość stosowania rozwiązań korzystniejszych. W przeciwnym razie ochrona ta byłaby iluzoryczna, gdyby - jak w okolicznościach niniejszej sprawy - doręczenie wyroku nastąpiło po upływie terminu liczonego od dnia jego wydania, wskazanego w zawiadomieniu państwa członkowskiego.

Biorąc pod uwagę, że art. 34 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001 oraz art. 19 ust. 4 rozporządzenia nr 1393/2007 we wskazanym zakresie nie były dotychczas przedmiotem interpretacji Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, oraz że kwestia ta pojawiła się na etapie postępowania przed Sądem Najwyższym, a rozstrzygnięcie jej jest niezbędne do dokonania oceny zasadności skargi kasacyjnej, zwrócenie się przez Sąd Najwyższy do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prejudycjalnymi na podstawie art. 267 ust. 3 TFUE było konieczne i uzasadnione.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.