Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1619212

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 24 kwietnia 2012 r.
V CSK 345/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Wojciech Katner.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminy W. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie D. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 kwietnia 2012 r., na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego we W. z dnia 6 kwietnia 2011 r. (...), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy we W. oddalił powództwo Gminy W. przeciwko Skarbowi Państwa Wojewodzie D. o zapłatę kwoty 217.080,17 złotych z odsetkami ustawowymi tytułem zwrotu nienależnego świadczenia w latach 2000-2004, zapłaconego pozwanemu z tytułu użytkowania wieczystego gruntów posiadanych przez Spółdzielnię Mieszkaniową "M." we W., a będących własnością powodowej Gminy. W sprawie ustalono, że Skarb Państwa uznał roszczenie do kwoty 345.522,18 złotych, a pozostałą kwotę uznał za objętą przedawnieniem roszczeń. Oddalając powództwo Sąd Okręgowy powołał się na art. 411 pkt 1 k.c., zgodnie z którym nie można żądać zwrotu nienależnego świadczenia (art. 410 § 2 w związku z art. 405 k.c.), jeżeli świadczący wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Uzasadnienia tego nie podzielił Sąd drugiej instancji i po rozpoznaniu apelacji powoda zmienił wyrok Sądu Okręgowego i uwzględnił powództwo w dochodzonej kwocie z odsetkami i zasądzeniem kosztów procesu.

W skardze kasacyjnej Skarb Państwa Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 84 § 1 oraz art. 411 pkt 1 k.c. Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa z zasądzeniem kosztów postępowania.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania ze względu na niespełnienie przesłanek określonych w art. 3989 § 1 k.p.c.

Wniosek o przyjęcie skargi został uzasadniony oczywistą jej zasadnością (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie została jednak ta przesłanka we wniosku poprawnie umotywowana, mimo że jest utrwalone i znane stanowisko Sądu Najwyższego w tym względzie. Oczywistość jest rozpatrywana obiektywnie, a więc nie tak dalece wiązana ze stanem faktycznym, jak to jest uczynione w tym wypadku. Zaskarżone orzeczenie winno być niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej wykładni przepisami, albo należy wykazać oczywiście błędną i widoczną bez przeprowadzania pogłębionej analizy prawniczej wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie prawa (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2009 r. II PK 244/2008 LexPolonica nr 3026608; z dnia 25 lutego 2010 r. II PK 357/2009 LexPolonica nr 2230120 i z dnia 21 maja 2008 r. I UK 11/2008 LexPolonica nr 2133264).

Skarżący słusznie powołał się na poglądy doktryny, zgodnie z którymi do spełnienia przesłanki wiedzy o występowaniu długu po stronie osoby prawnej jest wystarczające, aby informacja o tym znalazła się w jej strukturze organizacyjnej. Jednakże skarżący ignoruje jednocześnie szereg szczególnych okoliczności występujących w omawianej sprawie, które należało uwzględnić sporządzając skargę i wniosek o jej przyjęcie. Sporna sprawa dotyczy stosunków między podmiotami publicznymi, których sytuacja prawna z punktu widzenia roszczeń z bezpodstawnego wzbogacenia powinna być traktowana odmiennie, niż w wypadku podmiotów prywatnych. Prawo cywilne nie powinno tym podmiotom stwarzać w każdej sytuacji tytułu do korzystania z wszystkich przepisów mieszczących się w dzisiejszym bezpodstawnym wzbogaceniu i nienależnym świadczeniu, a wiązanych w kodeksie zobowiązań ze świadczeniem, które miało być "niesłuszne." Pozycja stron będących osobami prawnymi - Skarbem Państwa, a więc państwową osobą prawną o szczególnym charakterze oraz Gminą, czyli osobą prawną samorządu terytorialnego (komunalną) przemawia za węższym wobec stosunków między nimi interpretowaniem przesłanki wyłączającej roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia na podstawie art. 411 pkt 1 in principio k.c., niż do stosunków między podmiotami prywatnymi. Wynika to przede wszystkim stąd, że świadczenia spełniane w stosunkach między podmiotami publicznymi realizowane są z zasady przy pełnej świadomości wzbogaconego o tym, że świadczenia takie nie mają podstawy prawnej. Ukażą to już od pierwszego świadczenia niezgodności w dokumentach finansowych wzbogaconego. Jeżeli więc obciąża on bałaganem organizacyjnym, jak w sprawie niniejszej, zubożoną Gminę, która przez parę lat nie zorientowała się, że odprowadza nienależnie świadczenia użytkownika wieczystego jej własnej nieruchomości na rachunek Skarbu Państwa, to można ten zarzut postawić tak samo wzbogaconemu, który zarachowywał należności roczne na poczet nieruchomości, która w ogóle nie powinna figurować w jego majątku. To nie pozwala na egzekwowanie w sprawie art. 411 pkt 1 k.c. tylko odnośnie do powoda, odmawiając mu na gruncie tej podstawy prawnej roszczenia z art. 410 k.c. Sytuacja powstała na tle niniejszej sprawy skłania do postawienia pytania o potrzebę ponownego zastanowienia się, czy jednak, mając na uwadze również historyczne korzenie kondykcji zawartych w art. 410 § 2 k.c. nie powinno się w przypadku osób prawnych uzależniać zastosowania art. 411 pkt 1 in principio k.c. od wykazania posiadania wiedzy o świadczeniu nienależnym przez organ właściwy tej osoby prawnej.

Z powyższych wywodów widać, że z pewnością skarga kasacyjna nie jest oczywista i uzasadnienie wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania oparte tylko na art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie jest przekonujące i wystarczające. Mając to na uwadze należało na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówić przyjęcia skargi do rozpoznania.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.