Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNKW 1974/3/38

Uchwała
Sądu Najwyższego
z dnia 12 grudnia 1973 r.
U 4/73

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Prezes płk B. Dzięcioł. Sędziowie: płk S. Mendyka (sprawozdawca), płk A. Kaszycki, płk Z. Furtak, płk dr W. Sieracki, ppłk H. Kmieciak, sędzia sądu wojsk. (del.) ppłk J. Juszczak.

Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Lisiewicz.

Sentencja

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w trybie art. 29 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 12, poz. 54; zm.: Dz. U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166) wniosku Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego o udzielenie odpowiedzi na pytanie prawne:

"Czy przepis art. 550 § 1 k.p.k. ma zastosowanie do występujących przed sądami wojskowymi obrońców wojskowych nie będących adwokatami i nie należących do zespołów adwokackich?"

i po wysłuchaniu wniosku prokuratora

uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.

Uzasadnienie faktyczne

Przepis art. 550 § 1 k.p.k. stanowi, że w razie wydania wyroku skazującego sąd zasądza od skazanego, któremu wyznaczono obrońcę z urzędu, na rzecz zespołu adwokackiego opłaty przewidziane w odpowiednich przepisach o opłatach za czynności zespołów adwokackich. Literalne brzmienie tego przepisu wskazuje przy tym, że chodzi tu o wynagrodzenie za czynności obrońcy z urzędu, który wykonywał je jako osoba uprawniona do obrony w myśl przepisów ustawy o ustroju adwokatury (art. 72 k.p.k.), a więc będąc członkiem zespołu adwokackiego.

W postępowaniu przed sądami wojskowymi obrońcą może być osoba wpisana na listę obrońców wojskowych stosownie do wymagań art. 61-62 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. Nr 23, poz. 166).

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu przed sądami wojskowymi obowiązki obrońców spełniać mogą osoby nie będące adwokatami i nie należące do zespołów adwokackich. Podkreślenia wymaga przy tym okoliczność, że zgodnie z wymaganiami art. 580 k.p.k. udział obrońcy w rozprawie głównej jest obowiązkowy przed wszystkimi sądami wojskowymi, z wyjątkiem spraw o przestępstwa zagrożone karą nie przekraczającą 2 lat pozbawienia wolności. Jednakże i w tego rodzaju sprawach należy wyznaczyć obrońcę na wniosek żołnierza służby zasadniczej lub wtedy, gdy szef sądu albo sąd uznają to za potrzebne. Uregulowanie to, jeżeli chodzi o postępowanie przed sądami wojskowymi, wykracza znacznie swym zasięgiem i konsekwencjami poza ogólne przepisy kodeksu postępowania karnego odnoszące się do obrony z urzędu i obowiązkowego udziału obrońcy w procesie karnym (por. art. 69-71 k.p.k.).

Ani cytowany wyżej przepis art. 580 k.p.k., ani też wzmiankowana uprzednio ustawa o ustroju sądów wojskowych nie określają praw i obowiązków obrońców wojskowych. Nie ulega jednak wątpliwości, że skoro postępowanie przed sądami wojskowymi i powszechnymi toczy się według jednej ustawy procesowej, wyznaczony z urzędu obrońca wojskowy, choćby nie był adwokatem i nie należał w związku z tym do zespołu adwokackiego, funkcje swe spełniać musi zgodnie z odpowiednimi wymaganiami prawa procesowego (por. art. 75-78 k.p.k.). Nie ma więc ani prawnych, ani faktycznych różnic w zakresie obowiązków ciążących na obrońcach w procesie karnym, i to bez względu na to, czy są oni adwokatami i członkami zespołów adwokackich, czy też warunkom tym nie odpowiadają, funkcje te zaś w postępowaniu przed sądami wojskowymi spełniają na podstawie stosownych, uprzednio już cytowanych, przepisów ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ustroju sądów wojskowych.

Zasada słuszności i poczucie sprawiedliwości wymagają, aby jednakowym obowiązkom odpowiadały identyczne uprawnienia, w tym także prawo do stosownego wynagrodzenia za wkład pracy w razie wykonywania w postępowaniu przed sądami wojskowymi obowiązków obrońcy z urzędu przez osobę wpisaną na listę obrońców wojskowych. Jest rzeczą oczywistą, że art. 550 § 1 k.p.k., zabezpieczając należności zespołu adwokackiego za świadczenie obrony z urzędu, w rzeczy samej zabezpiecza prawo do wynagrodzenia za pracę tego z członków danego zespołu, który zleconą mu funkcję obrońcy z urzędu spełniał. Z kolei obowiązujące przepisy o wynagrodzeniu za spełnianie czynności obrońców dopuszczają możliwość wykonywania tych funkcji także indywidualnie, poza zespołem adwokackim (por. § 31 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 1967 r. w sprawie opłat za czynności zespołów adwokackich - Dz. U. Nr 48, poz. 241). Uznać zatem należy, że zarówno racje społeczne, jak i racje prawne przemawiają za tym, aby w postępowaniu przed sądami wojskowymi art. 550 § 1 k.p.k. stosować odpowiednio także do tych obrońców wojskowych, którzy nie są adwokatami i którzy nie należą do zespołów adwokackich.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy w Izbie Wojskowej w składzie powiększonym uchwalił jak wyżej.