Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1681428

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Toruniu
z dnia 13 stycznia 1926 r.
T 243/25

UZASADNIENIE

Uzasadnienie faktyczne

I. Sąd okręgowy w Grudziądzu.

Z powodów;

Artykuł 18 ustawy z dnia 2 lipca 1920 r. o zwalczaniu lichwy wojennej; Dz. U. z 1920 r. Nr 67, poz. 449, w brzmieniu ustawy z dnia 5 sierpnia 1922 r. Dz. U. z 1922 r. Nr 68, poz. 618 postanawia, iż ulega karze osoba, która celem dalszego zarobkowego pozbycia przedmioty powszedniego użytku wykupuje po drodze od ludzi zdążających na targ lub na targu przed urzędownie oznaczoną godziną jego rozpoczęcia. Sąd pierwszej instancji ustalił, iż targ w Ś. rozpoczyna się zwykle o godzinie 9-ej rano, tudzież, że oskarżeni wykupywali masło i jaja celem dalszego zarobkowego ich pozbycia między godziną 11 a 12 w południe, twierdzoną zaś okoliczność, że istnieje przepis policyjny zakazujący handlarzom zakupna artykułów spożywczych na targu przed godziną 12, uznał sąd wyrokujący za obojętną, gdyż wyszedł z założenia, iż artykuł 18 ustawy o zwalczaniu lichwy ma na celu wyłącznie zapobieganie wykupieniu przez handlarzy artykułów spożywczych, zanim te dojdą do rąk konsumentów, tj. przed rozpoczęciem przeznaczonego do ich sprzedaży targu, a pozostawił zresztą w czasie samego targu obu tym sferom kupujących w równych warunkach wolną konkurencję. Z tego powodu uwolnił sąd pierwszej instancji A. B. i F. S. od oskarżenia, które brzmiało w kierunku występku z art. 18 ustawy o zwalczaniu lichwy wojennej.

Wniesioną przeciw temu wyrokowi rewizję ze strony prokuratora przy sądzie okręgowym, zarzucającą mylną interpretację względnie mylne zastosowanie przepisów materjalnego prawa karnego, uznał sąd rewizyjny za słuszną.

§ 69 niem. ustawy procederowej postanawia, iż w granicach przepisów § 65 do 68 tejże ustawy tj. przy zachowaniu ich postanowień może miejscowa władza policyjna w porozumieniu z władzą gminną ustanowić stosownie do miejscowych potrzeb regulamin targowy. W konsekwencji tego postanowienia przysługuje miejscowej władzy policyjnej prawo oznaczenia miejsca targu, początku i końca tegoż, tudzież przedmiotów, które mają być na targu sprzedawane i kupowane. Czy do regulaminu targowego może też należeć oznaczenie chwili, od której wogóle wolno towary sprzedawać i kupować, było kwestją sporną, jak również pewne trudności nasuwała kwestja wykupywania przedmiotów przed targiem na drogach (por, Landmanna - Rohmera Kommentar zur Gewerbeordnung wyd. z 1917 uwagi do § 64, 69). Rozporządzenie wojenne z 2 marca 1915 (str. 125 dzu. Rz.) pozwalało wyraźnie już, iżby regulamin targowy zawierał pewne ograniczenia w możności zarobkowego zakupywania przedmiotów obrotu targowego na placu targowym, i handlowania w czasie targu temi przedmiotami poza placem targowym. Jako karę za przewinienia przeciw postanowieniom regulaminu targowego przewiduje § 149 ustawy przemysłowej grzywnę do 30 mk., a w razie niemożności jej złożenia areszt do 8 dni.

W kwestji wykupywania towarów po drodze od ludzi zdążających na targ, tudzież w kwestji kupowania towarów na targu przed urzędownie oznaczoną godziną jego rozpoczęcia wypowiedział się odnośnie do kupców artykuł 18 ustawy z dnia 2 lipca 1920 r. o zwalczaniu lichwy wojennej Dz. U. z 1920 r. Nr 67, poz. 449, i ustanowił zakaz zacytowany na wstępie niniejszego wyroku, który to zakaz wprowadzony został na terytorjum byłej dzielnicy pruskiej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1922 r. Dz. U. z 1923 r. poz. 1 jako obowiązujący począwszy od 4 stycznia 1923. W kwestji natomiast tępienia nadużyć handlu pośredniczącego przedmiotami powszedniego użytku podczas samych targów wypowiedziało się rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 stycznia 1923 r. Dz. U. z 1923 r. Nr 5, poz. 36, które postanowiło między innemi w § 1b, iż zakazuje się wykupywania celem dalszej odsprzedaży przedmiotów powszedniego użytku na targach w godzinach przeznaczonych zarządzeniem władz, uprawnionych do wydawania takich zarządzeń, dla bezpośredniego zaopatrywania się spożywców. To ostatnie rozporządzenie, które weszło w życie 18 stycznia 1923, wydane zostało na zasadzie art. 2 ustawy o zwalczaniu lichwy z 2 lipca 1920, a niestosowanie się do niego zagrożone zostało w drodze administracyjnej w artykule 4 tejże ustawy względnie w artykule 3 wspomnianego powyż rozporządzenia aresztem do 3 miesięcy i grzywną do 10.000 zł, lub jedną z tych kar. Aczkolwiek ukaranie powyższe zagrożone jest w samej ustawie względnie rozporządzeniu wobec obowiązywania ich na całem terytorjum Polski, wyraźnie w trybie postępowania administracyjnego, to jednakowoż wykonanie tego postanowienia modyfikuje się na terytorjum byłej dzielnicy pruskiej postanowieniem artykułu 10 ustawy z dnia 23 czerwca 1921 r. Dz. U. z 1921 r. Nr 75, poz. 511, który orzeka między innemi, iż: a) o ile w ustawach i rozporządzeniach rządu przewidziana jest wyłączna właściwość władz administracyjnych do orzekania kar lub konfiskaty, natenczas w b. dzielnicy pruskiej przysługuje to prawo nie tylko władzom administracyjnym, ale także sądom, atoli władze administracyjne upoważnione są do orzekania jedynie kary aresztu do 14 dni, do orzekania kary grzywny, tudzież do orzekania konfiskaty, b) w miejsce zagrożonej kary aresztu, o ile ta przekracza 6 tygodni, wchodzi kara więzienia aż do wysokości zagrożonej kary aresztu, o ile jednak wymierzona kara wolnościowa nie przekracza 6 tygodni, może opiewać na więzienie lub areszt. Na okoliczność, iż przy zastosowywaniu ustawy o lichwie na terytorjum b. dzielnicy pruskiej należy stosować także przepisy artykułu 10 ustawy z dnia 23 czerwca 1921 r. Dz. U. z 1921 r. Nr 75, poz. 511, zwróciło wyraźnie uwagę rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 grudnia 1921 r. Dz. U. z 1921 r. Nr 102, poz. 736, które wprowadziło na terytorjum b. dzielnicy pruskiej w życie moc obowiązującą artykułów 2 i 4 ustawy o zwalczaniu lichwy już począwszy od 20 grudnia 1921, a niema żadnej podstawy tudzież powodów praktycznych ani prawnych, aby po wprowadzeniu całej ustawy o zwalczaniu lichwy w miejsce poprzedniego częściowego jej obowiązywania można było lub wskazanem by było uznać moc artykułu 10 ustawy z 23 czerwca 1921 w odniesieniu do ustawy o zwalczaniu lichwy na terytorjum b. dzielnicy pruskiej za zgasłą, i to tem więcej, że postanowienia karne ustawy o lichwie stanęłyby w takim razie w sprzeczności z zasadniczemi postanowieniami tutejszego ustawodawstwa np. postanowieniami § 18 uk. i § 453 upk. Paragraf 10 ustawy z 23 czerwca 1921 jest więc przepisem uzgadniającym przepisy ustawodawstwa przewidzianego dla stosunków prawnych w innych dzielnicach z zasadami prawnemi obowiązującemi na terytorjum b. dzielnicy pruskiej, i jako taki ma trwałe zastosowanie do tych ustaw, które specjalnych postanowień odnoszących się do b. dzielnicy pruskiej nie zawierają.

Z przedstawionego powyż stanu rzeczy wynika, iż § 1b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 stycznia 1923 r. Dz. U. z 1923 r. Nr 5, poz. 36, zakazując wykupywania celem dalszej odsprzedaży przedmiotów powszedniego użytku na targach w godzinach przeznaczonych dla bezpośredniego zaopatrywania się spożywców, uznaje, iż regulamin targowy może ograniczyć bezwzględną swobodę i konkurencję przy nabywaniu przedmiotów powszedniego użytku na targach na niekorzyść handlarzy, wobec czego stwierdzenia, czy pewne godziny targowe w Ś. były miejscowym regulaminem targowym zastrzeżone do bezpośredniego zaopatrywania się spożywców, czy też takich zastrzeżeń nie było, nie można uznać za obojętne dla oceny postąpienia oskarżonych ze stanowiska ustawy karnej, gdyż aczkolwiek nie wszedłby w razie stwierdzenia takich postanowień regulaminu targowego w Ś. w zastosowanie przepis § 18 ustawy o zwalczaniu lichwy, który ogranicza się do ustanowienia pewnych zakazów w czasie jedynie przed rozpoczęciem targu, to jednakowoż znalazłby zastosowanie przepis § 1b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 stycznia 1923 r. Dz. U. z 1923 r. Nr 5, poz. 36, a obowiązkiem sądu jest rozpatrzenie zarzuconych oskarżonemu czynów ze stanowiska wszystkich przepisów prawnych, a nie tylko tych, które w akcie oskarżenia zostały zacytowane (§ 263 i 264 upk.).

Ponieważ wyrok uwalniający sądu pierwszej instancji opiera się w niniejszym wypadku na mylnej interpretacji i naruszeniu ustawy, należało go wraz z ustaleniami faktycznemi uchylić, i sprawę przekazać sądowi pierwszej instancji do ponownej rozprawy i rozstrzygnięcia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.