KR 457/27 - Orzeczenie Sądu Najwyższego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1631169

Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1928 r. KR 457/27

UZASADNIENIE

Sentencja

Sąd najwyższy odrzucił zażalenie nieważności prokuratora przy sądzie okręgowym w Kolomyji przeciw wyrokowi tego sądu Vr. VII 928/27 i 956/27/9, o ile nim uznano oskarżoną M. B. winną tylko przestępstwa z art. 1 L. 4 i 103 uks. a nie także przestępstwa z art. 25 i 98 uks.

Uzasadnienie faktyczne

Powody:

Prokurator zarzuca wyrokowi nieważność z przyczyn, wymienionych w § 281 L. 9 lit. a i 10 pk. na tej podstawie, że sąd I instancji skazał oskarżoną tylko za przestępstwo z art. 103 uks., a nie za przestępstwo z art. 98 uks.

- Zażalenie nieważności prokuratora jest nieuzasadnione.

Ustawa karna skarbowa postanawia w art. 1 I. 4, że według jej zasad ulegają ukaraniu przestępstwa polegające na naruszeniu przepisów o monopolu solnym, w art. zaś 98 do 103 ustanawia kary za naruszenie przepisów o monopolu soli.

Ustawa karna skarbowa nie wymienia szczegółowo tych przepisów. Przepisy o monopolu solnym nie są jednolite na całym obszarze Rzplitej, gdyż oprócz rozporządzenia Prezydenta Rzplitej z dnia 30 grudnia 1924 r. (Dz. U. z 1924 r. Nr 117, poz. 1043), wprowadzającego monopol sprzedaży soli na całym obszarze, obowiązują jeszcze w byłym zaborze auslrjackim postanowienia ordynacji cłowo-monopolowej z dnia 11 lipca 1835 r. o produkcji soli. Rzeczona Ordynacja normowała pierwotnie nietylko monopol produkcji soli, lecz także monopol sprzedaży soli, te ostatnie jednak przepisy uchyliło wymienione rozp. Prezydenta Rzplitej z 30 grudnia 1924 r., stanowiąc w § 23 I. 4, że z chwilą wejścia w życie rozporządzenia tracą moc obowiązującą, wszelkie przepisy sprzeczne z rozporządzeniem. Według obowiązujących jeszcze przepisów ordynacji cłowo-monopolowej wszelka sól kuchenna, wytworzona przez naturę i znajdująca się na powierzchni ziemi lub pod ziemią, jest wyłączną własnością państwa. Wyrób i przyrządzenie soli wymaga osobnego zezwolenia władz skarbowych i może się odbywać tylko na gruntach do tego przeznaczonych albo we wskazanych miejscach. Władze skarbowe mają prawo zasypać lub w inny sposób uczynić nieużytecznemi źródła solne, które uznają za niezdatne do użytku dla Skarbu Państwa, Wyrób i przyrządzanie soli bez pozwolenia władz skarbowych jest zakazane. Bez zezwolenia władz skarbowych nie wolno czerpać solanki ze źródeł solnych. Ustawa karna skarbowa nie zawiera szczegółowych postanowień karnych, za naruszenie powyższych przepisów ordynacji cłowo-monopolowej, w szczególności nie zawiera szczegółowych postanowień karnych, za niedozwolone czerpanie solanki ze źródeł solnych nieeksploatowanych przez Skarb Państwa i za niedozwolony wyrób soli. Z treści postanowienia karnego art. 98 uks., nakładającego karę na winnych wyprowadzenia soli lub solanki z miejsca produkcji wynika, że postanowienie to odnosi się do naruszenia przepisu § 3 rozp. Prezydenta Rzplitej z 30 grudnia 1924 r. (Dz. U. z 1924 r. Nr 117, poz. 1043) o wprowadzeniu jednolitego monopolu sprzedaży soli, przepis Len bowiem stanowi, że wynoszenie soli jadalnej z miejsca produkcji dozwolone jest tylko w przypadkach określonych przez ministra skarbu. Przemawia za tą wykładnią również treść uchylonego w myśl § 239 uks. postanowienia § 13 rzeczonego rozporządzenia (Dz. U. z 1924 r. Nr 117, poz. 1043), które zagrażało karą temu, kto bez zezwolenia właśc. 'ej władzy skarbowej wynosi lub wydaje sól jada lą lub solankę z miejsca produkcji. Postanowienie karne art. 98 uks, nie odnosi się zatem do naruszenia przepisów o monopolu produkcji soli. Treścią swą odpowiada ono postanowieniom art. 71, 79 i 105 uks., które mówią o wyprowadzeniu innych przedmiotów monopolowych z miejsc produkcji, a w szczególności tytoniu, spirytusu i zapałek z fabryk i gorzelni. Jako miejsca produkcji soli, rozporządzenie wykonawcze ministra skarbu z 19 lutego 1925 r. wykonanie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o wprowadzeniu jednolitego monopolu sprzedaży soli na obszarze całej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1925 r. Nr 19, poz. 142) oznacza kopalnie soli i saliny (§ 2, § 6 i § 12), Natomiast nieeksploatowane na rzecz monopolu źródło solne nie jest w żadnym przepisie prawnym oznaczone, jako miejsce produkcji, a w przepisie § 420 ordynacji cłowo-monopolowej w myśl wyraźnego brzmienia a to przedmioty monopolowe, użyte są przeciw zakazowi przez każdego, kto bez pozwolenia urzędów dochodowych:

1)

wodę słoną ze źródeł solnych bierze, zaś pod 5) przedmioty monopolowe z miejsc produkcji, urządzania lub schowku, "zabiera", a czerpanie solanki ze źródeł solnych odróżniono wyraźnie od zabierania jej z miejsc produkcji. Wobec tego naruszenie przepisów o monopolu produkcji soli, w szczególności niedozwolone czerpanie solanki ze źródeł solnych, nieeksploatowanych przez skarb państwa, oraz niedozwolony wyrób soli, ulegają karom ustanowionym w art. 103 uks., który zawiera ogólne postanowienie karne za naruszenie innych przepisów o monopolu soli, do których nie odnoszą się poprzednie szczegółowe postanowienia art. 98 do 102 uks.

W związku z powyższą kwestją prawną, należy rozstrzygnąć pytanie, czy solanka bezprawnie zabrana ze źródła solnego, nie eksploatowanego na rzecz monopolu, może być przedmiotem kradzieży, według powszechnej ustawy karnej z roku 1852, albowiem ma to znaczenie dla właściwości rzeczowej władz sądowych w tych wypadkach, gdy zachodzą okoliczności obciążające z art. 24 i 25 uks., oraz w przypadku art. 137 I. 1 uks. Postanowienia bowiem art. 24 i 25 uks. nie mają zastosowania do przestępstw, zagrożonych karą pieniężną porządkową (art. 26 uks.), do jakich należy przestępstwo z art. 103 uks. przepis zaś art. 137 I. 1 uks. wchodzi w zastosowanie tylko wówczas, gdy przez jeden i ten sam czyn, naruszono oprócz przepisów określonych w art. 1 ustawy karnej skarbowej, także przepisy powszechnej ustawy karnej. W myśl § 173 powszechnej ustawy karnej 1852 r., obowiązującej w byłym zaborze austrjackim, wartość tego, co zostało skradzione, obliczyć należy nie według korzyści złodzieja, lecz według szkody wyrządzonej okradzionemu. Wartość solanki zabranej ze źródła, nieeksploatowanego na rzecz monopolu, nie da się jednak w ten sposób obliczyć, gdyż źródła takie mają być wogóle uczynione bezużytecznemi. Wskutek tego mnóstwo źródeł marnieje bez żadnego pożytku dla skarbu państwa. Zakaz czerpania solanki oraz zakaz produkcji soli bez zezwolenia władz skarbowych, wskazują jednak na to, że skarb państwa przez naruszenie zakazów ponosi szkodę w swych prawach monopolowych. Szkoda ta jest jednak szkodą wyłącznie fiskalną, której nie można brać w rachubę przy ocenie prawnej czynu ze stanowiska pojęcia kradzieży, określonego w powszechnej ustawie karnej. Również posiadanie przez Skarb Państwa solanki, wydobywającej się z takiego źródła solnego, nie odpowiada posiadaniu w znaczeniu powszechnej ustawy karnej, gdyż posiadanie nie łączy się 2 wolą Skarbu Państwa, by się utrzymać w faktycznem rozporządzaniu solanką, władze skarbowe liczą się bowiem zgóry ze spływaniem jej bezużytecznem poza obręb źródła solnego, a więc poza obręb faktycznej możności rozporządzania solanką, Z tych przyczyn niedozwolone zabieranie solanki ze źródeł solnych, nieeksploatowanych na rzecz monopolu, nie zawiera cech kradzieży, Właściwość rzeczowa władz sądowych co do przestępstwa z art. 103 uks., uzasadniona w przepisie art. 136 lit. a uks., nie zachodzi zatem wówczas, gdy istnieją okoliczności obciążające, wymienione w art. 24 i 25 uks., - nie zachodzi też na zasadzie art. 137 L. 1 uks. Przestępstwo z art. 103 uks. w powyższych przypadkach podlega orzecznictwu władz skarbowych na podstawie art. 136 lit. b uks.

Sąd I instancji, wymierzając karę za przestępstwa z art. 103 uks., zarządził w myśl art. 17 uks, konfiskatę zakwestionowanej solanki. Sąd I instancji w ten sposób przekroczył swą władzę karania na niekorzyść oskarżonej, albowiem art. 103 uks. nie zagraża karą konfiskaty przedmiotu przestępstwa, lecz zagraża tylko karą pieniężną porządkową, Przytoczony w wyroku art. 17 uks., nie upoważnia sądu do nakładania kary konfiskaty w poszczególnych przypadkach, lecz zawiera tylko ogólne postanowienie, co należy rozumieć przez karę konfiskaty przedmiotu przestępstwa. Pytanie, czy należy w danym przypadku orzec karę konfiskaty, rozstrzygają szczegółowe postanowienia ustawy karnej skarbowej. Karę tę można więc orzec tylko wówczas, gdy ustawa karna skarbowa zagraża nią w postanowieniach szczególnych za naruszenie odnośnych przepisów, Z tych przyczyn sąd najwyższy odrzucił to zażalenie nieważności, a zarazem w myśl § 290 pk. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.