Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2978954

Wyrok
Sądu Okręgowego w Siedlcach
z dnia 21 stycznia 2020 r.
IV U 506/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SO Jerzy Zalasiński.

Sentencja

Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2020 r. w S. odwołania I. D. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z dnia 24 kwietnia 2019 r. Nr (...) w sprawie I. D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S. o wysokość emerytury zmienia zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 2 października 2013 r. w ten sposób, że ustala wysokość emerytury I. D. na dzień 1 września 2013 r. na kwotę 2.161,31 (dwa tysiące sto sześćdziesiąt jeden i 31/100) zł brutto miesięcznie z możliwością wypłaty po dokonaniu waloryzacji od dnia 1 kwietnia 2019 r.

Decyzją z 24 kwietnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. na podstawie art. 151 § 2 w związku z art. 146 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego odmówił I. D. uchylenia decyzji z 2 października 2013 r. (o przyznaniu emerytury) i stwierdził jej wydanie z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 146 § 1 k.p.a. uchylenie decyzji z powodu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, na podstawie którego została wydana decyzja, nie może nastąpić jeżeli od dnia doręczenia decyzji upłynęło pięć lat. W takim przypadku, zgodnie z art. 151 § 2 k.p.a., organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazuje okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Z uwagi na to, że od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji z 2 października 2013 r. upłynęło pięć lat nie jest możliwe jej uchylenie. Dlatego organ rentowy odmówił uchylenia powyższej decyzji i stwierdził jej wydanie z naruszeniem prawa (decyzja z 24 kwietnia 2019 r.k.65 akt emerytalnych za wnioskiem z 6 września 2013 r.).

Odwołanie od ww. decyzji złożyła ubezpieczona I. D. wnosząc o ponowne ustalenie wysokości emerytury (odwołanie k.1 akt sprawy).

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych wskazując na argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (odpowiedź organu rentowego na odwołanie k.2 akt sprawy).

Sąd ustalił, co następuje:

Ubezpieczona I. D. urodziła się w dniu (...) W dniu 26 marca 2008 r. ubezpieczona wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z wnioskiem o emeryturę. Decyzją z 8 kwietnia 2008 r. organ rentowy na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej przyznał ubezpieczonej emeryturę od 7 kwietnia 2008 r.,tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego (wniosek o emeryturę i decyzja z 8 kwietnia 2008 r. o przyznaniu emerytury k.1 i 23-26 akt emerytalnych za wnioskiem z 26 czerwca 2008 r.).

W dniu 6 września 2013 r. ubezpieczona wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym. Decyzją z 2 października 2013 r. organ rentowy przyznał ubezpieczonej od 1 września 2013 r.,tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek emeryturę na podstawie art. 24 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wysokość emerytury ubezpieczonej obliczona została wg zasad określonych w art. 25 i 26 ustawy emerytalnej, w tym zgodnie z ówczesną regulacją art. 25 ust. 1b tej ustawy, na mocy której podstawę obliczenia emerytury pomniejszono o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranej przez ubezpieczoną emerytury przyznanej jej uprzednio na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej. Wysokość świadczenia na dzień 1 września 2013 r. ustalona została na kwotę 1 657,89 złotych brutto miesięcznie (decyzja z 2 października 2013 r.k.10 akt emerytalnych za wnioskiem z 6 września 2013 r.).

W dniu 10 kwietnia 2019 r. wpłynął do organu rentowego wniosek ubezpieczonej o wznowienie postępowania i ponowne ustalenie wysokości emerytury w powszechnym wieku emerytalnym w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. sygnatura akt P 20/16 (wniosek ubezpieczonej z 10 kwietnia 2019 r.k.63 akt emerytalnych za wnioskiem z 6 września 2013 r.).

Po rozpoznaniu powyższego wniosku, postanowieniem z 24 kwietnia 2019 r. na podstawie art. 149 § 1 i 2 k.p.a. organ rentowy wznowił postępowanie w sprawie decyzji z 2 października 2013 r. o przyznaniu emerytury, a następnie zaskarżoną decyzją z 24 kwietnia 2019 r. powołując się na upływ pięciu lat od doręczenia decyzji z 2 października 2013 r. na podstawie art. 151 § 2 w związku z art. 146 § 1 k.p.a. odmówił ubezpieczonej uchylenia decyzji z 2 października 2013 r. i stwierdził jej wydanie z naruszeniem prawa (postanowienie i decyzja z 24 kwietnia 2019 r.k.64-65 akt emerytalnych za wnioskiem z 6 września 2013 r.).

Uzasadnienie prawne

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie I. D. od decyzji 24 kwietnia 2019 r. odmawiającej uchylenia decyzji z 2 października 2013 r. o przyznaniu emerytury okazało się uzasadnione i skutkowało zmianą decyzji z 24 kwietnia 2019 r. i poprzedzającej ją decyzji z 2 października 2013 r. o przyznaniu emerytury w części dotyczącej wysokości emerytury poprzez ustalenie, że wysokość emerytury ubezpieczonej na dzień nabycia prawa do świadczenia,tj. na dzień 1 września 2013 r. wynosi 2 161,31 złotych brutto miesięcznie z możliwością wypłaty po dokonaniu waloryzacji od dnia 1 kwietnia 2019 r.

Przypomnieć należy, że w chwili nabycia przez ubezpieczoną prawa do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym (w dniu 1 września 2013 r.) obowiązywał przepis art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nakazujący pomniejszenie - w przypadku osób, które uprzednio pobierały emeryturę przyznaną na podstawie art. 46 tejże ustawy - podstawy obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Organ rentowy zastosował wówczas powyższy przepis, co skutkowało ustaleniem wysokości emerytury ubezpieczonej w niższej kwocie. W dniu 6 marca 2019 r. zapadł wyrok Trybunał Konstytucyjnego, w którym Trybunał stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017 r. w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w (...) r. kobiet, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W oparciu o powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. opublikowany w Dzienniku Ustaw Nr 539 z 21 marca 2019 r., ubezpieczona wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o wznowienie postępowania i ponowne ustalenie wysokości jej emerytury w powszechnym wieku emerytalnym z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej (wniosek o wznowienie postępowania k.63 akt emerytalnych za wnioskiem z 6 września 2013 r.). Jak wynika z przedstawionych wyżej ustaleń, organ rentowy po rozpoznaniu wniosku ubezpieczonej, postanowieniem z 24 kwietnia 2019 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z 2 października 2013 r. o przyznaniu emerytury w powszechnym wieku emerytalnym, ale decyzją z 24 kwietnia 2019 r. odmówił jej uchylenia poprzestając na ustaleniu, że decyzja z 2 października 2013 r. została wydana z naruszeniem prawa.

W ocenie Sądu decyzja organu rentowego z 24 kwietnia 2019 r. jest nieprawidłowa. Organ rentowy odmawiając uchylenia decyzji z 2 października 2013 r. w części dotyczącej ustalenia wysokości emerytury ubezpieczonej - gdyż to jest istotą sporu w sprawie - powołał się na regulację art. 146 § 1 k.p.a., zgodnie z którą uchylenie decyzji z przyczyny określonej w art. 145a k.p.a. nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia decyzji upłynęło pięć lat. Zauważyć jednak należy, że organ rentowy nie wskazał w jaki sposób ustalił, że od doręczenia ubezpieczonej decyzji z 2 października 2013 r. upłynęło pięć lat. Analiza akt emerytalnych ubezpieczonej pokazuje, że decyzja z 2 października 2013 r. została przekazana do wysłania do ubezpieczonej w dniu 3 października 2013 r. (vide: adnotacja na decyzji z 2 października 2013 r.k.12v akt emerytalnych). Brak jest natomiast zwrotnego potwierdzenia odbioru przedmiotowej decyzji, które pozwoliłby ustalić datę doręczenia jej adresatce, co powoduje, że nieudowodnione jest twierdzenie organu rentowego, iż od doręczenia ubezpieczonej decyzji z 2 października 2013 r. upłynęło pięć lat. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 71a ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300) Zakład Ubezpieczeń Społecznych może przesyłać pisma i decyzje listem zwykłym, ale w myśl ust. 2 tego przepisu w razie sporu ciężar doręczenia pisma lub decyzji (i co za tym idzie również daty doręczenia) spoczywa na Zakładzie. Dodatkowo wskazać należy, że granica pięciu lat - przewidziana w art. 146 § 1 k.p.a. - od doręczenia decyzji, której dotyczy skarga o wznowienie postępowania oparta na orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, po przekroczeniu której to granicy czasowej nie jest możliwe uchylenie (zmiana) niekorzystnego rozstrzygnięcia, jest dwa razy krótsza od przewidzianej w art. 408 k.p.c., który przewiduje, że nie można żądać wznowienia postępowania (poza określonym w tym przepisie przypadkiem), jeżeli od dnia uprawomocnienia się wyroku upłynęło dziesięć lat. Tak różne regulacje w zakresie granicy czasowej, do której możliwa jest zmiana niekorzystnego rozstrzygnięcia opartego na niekonstytucyjnym przepisie, w sposób niekorzystny kształtuje sytuację ubezpieczonych (kobiet urodzonych w (...) r.), które po ustaleniu prawa do emerytury na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej, nie kwestionowały na drodze sądowej ustalonej wysokości emerytury, w porównaniu do tych ubezpieczonych - kobiet urodzonych w (...) r., które odwoływały się w przeszłości od decyzji o przyznaniu emerytury w części dotyczącej wysokości świadczenia i w stosunku do których zapadły wyroki sądowe oddalające ich odwołania (z uwagi na ówczesny stan prawny).

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że od chwili wpływu do sądu ubezpieczeń społecznych odwołania osoby ubezpieczonej od decyzji organu rentowego, sprawa ma charakter sprawy cywilnej. Sąd ubezpieczeń społecznych zobowiązany jest do stosowania przepisów prawa materialnego z zakresu ubezpieczeń społecznych. Dlatego wniosek ubezpieczonej o wznowienie postępowania i ponowne ustalenie wysokości emerytury w powszechnym wieku emerytalnym winien być oceniony na podstawie art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. I tak, zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 1 powyższej ustawy w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. W ocenie Sądu, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. stwierdzający niezgodność z Konstytucją RP uregulowania ustawy emerytalnej, na podstawie którego ustalono wysokość emerytury ubezpieczonej, może być uznany za nową okoliczność ujawnioną po wydaniu decyzji o przyznaniu emerytury z 2 października 2013 r., ale istniejącą przed wydaniem tej decyzji, gdyż niesporne jest, że zakwestionowany przez Trybunał przepis ustawy emerytalnej był niezgodny z Konstytucją od chwili jego uchwalenia. Z kolei w ust. 1 pkt 6 powyższego przepisu przewidziano, że uchylenie lub zmiana decyzji i ponowne ustalenie wysokości świadczenia następuje, jeżeli nieprawidłowe obliczenie wysokości świadczenia nastąpiło na skutek błędu organu rentowego. W ocenie Sądu błędne ustalenie wysokości świadczenia daje prawo stronie do ponownego ustalenia jego wysokości niezależnie od przyczyny takiego nieprawidłowego (błędnego) obliczenia. Dodać należy, że przepis art. 114 ust. 1e ustawy emerytalnej wprowadza terminy liczone od daty wydania decyzji, po upływie których nie jest możliwe uchylenie lub zmiana tej decyzji. Jednakże w myśl kolejnego ustępu - ust. 1f pkt 1 art. 114 ustawy emerytalnej, przepisu art. 114 ust. 1e tej ustawy nie stosuje się jeżeli w wyniku uchylenia lub zmiany decyzji z przyczyn określonych w ust. 1 osoba zainteresowana nabędzie świadczenie w wyższej wysokości. Tak jest w niniejszej sprawie, gdyż jak wynika z wyliczeń organu rentowego (vide: projekt decyzji k.9 akt sprawy) ustalona na nowo wysokość emerytury ubezpieczonej w powszechnym wieku emerytalnym wynosi 2 161,31 złotych, a zatem jest wyższa od ustalonej pierwotnie w decyzji z 2 października 2013 r.

Mając na uwadze powyższe okoliczności na podstawie art. 47714 § 2 k.p.c. Sąd zmienił zaskarżoną decyzję z 24 kwietnia 2019 r. i poprzedzającą ją decyzję z 2 października 2013 r. i ustalił wysokość emerytury ubezpieczonej na dzień 1 września 2013 r. z możliwością wypłaty po dokonaniu waloryzacji od dnia 1 kwietnia 2019 r., tj. od miesiąca, w którym ubezpieczona złożyła wniosek o wznowienie postępowania. Należy uznać, że mimo wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 6 marca 2019 r. decyzja z 2 października 2013 r. nie utraciła mocy obowiązującej. Wypłata emerytury w prawidłowej wysokości jest możliwa dopiero po wzruszeniu tej decyzji na skutek wniosku o wznowienie postępowania. Zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS podwyższone świadczenie wypłaca się nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednocześnie Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uzasadnieniu postanowienia z 10 stycznia 2014 r. w sprawie III UZP 3/13 (LEX 1455747), że w wypadku zakwestionowania aktu prawnego przez Trybunał Konstytucyjny nie zachodzi błąd organu rentowego.

Kończąc wskazać jeszcze należy, że rozstrzygnięcie Sądu dotyczy zmiany decyzji o przyznaniu ubezpieczonej emerytury w powszechnym wieku emerytalnym poprzez ustalenie wysokości świadczenia - z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu - na datę przyznania tego świadczenia. Rozstrzygnięcie takie jest zdeterminowane zakresem wniosku ubezpieczonej z 10 kwietnia 2019 r. o wznowienie postępowania poprzez ustalenie na nowo wysokości świadczenia emerytalnego i zakresem zaskarżonej decyzji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.