Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723922

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 30 lipca 2019 r.
IV SA/Wr 89/19
„Nienależnie pobrane świadczenie” świadczenie z funduszu alimentacyjnego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.).

Sędziowie WSA: Ewa Kamieniecka, Wanda Wiatkowska-Ilków.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 30 lipca 2019 r., sprawy ze skargi L. H., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., z dnia (...) grudnia 2018 r. nr (...), w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane, i zobowiązanie do ich zwrotu wraz z odsetkami, oddala skargę w całości;, przyznaje adwokat A. S. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt, pięć 20/100) złotych w tym 23% podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.,,

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) grudnia 2018 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej: organ odwoławczy, Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania L. H. (dalej: skarżąca, strona), utrzymało w mocy decyzję działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L. Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia (...) października 2018 r. nr (...) uznającą za świadczenia nienależnie pobrane:

1. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę do 18 lat - K. H. otrzymane w okresie od (...) maja 2018 r. do (...) maja 2018 r. w wysokości (...) zł,

2. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę do 18 lat - J. H. otrzymane w okresie od (...) maja 2018 r. do (...) maja 2018 r. w wysokości (...) zł,

3. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę do 18 lat - K. H. otrzymane w okresie od (...) czerwca 2018 r. do (...) czerwca 2018 r. w wysokości (...) zł,

4. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę do 18 lat - J. H. otrzymane w okresie od (...) czerwca 2018 r. do (...) czerwca 2018 r. w wysokości (...) zł,

5. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę do 18 lat - K. H. otrzymane w okresie od (...) lipca 2018 r. do (...) lipca 2018 r. w wysokości (...) zł,

6. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę do 18 lat - J. H. otrzymane w okresie od (...) lipca 2018 r. do (...) lipca 2018 r. w wysokości (...) zł,

7. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę do 18 lat - K. H. otrzymane w okresie od (...) sierpnia 2018 r. do (...) sierpnia 2018 r. w wysokości (...) zł,

8. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę do 18 lat - J. H. otrzymane w okresie od (...) sierpnia 2018 r. do (...) sierpnia 2018 r. w wysokości (...) zł,

9. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę do 18 lat - K. H. otrzymane w okresie od (...) września 2018 r. do (...) września 2018 r. w wysokości (...) zł,

10. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę do 18 lat - J. H. otrzymane w okresie od (...) września 2018 r. do (...) września 2018 r. w wysokości (...) zł, - i zobowiązującą do zwrotu ww. nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W motywach decyzji ostatecznej organ wyjaśnił, że w świetle art. 2 pkt 7 lit. d w związku z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 z późn. zm., dalej: u.p.o.u.a.) nienależnie pobranym świadczeniem są świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Organ odwoławczy wskazał, że z przepisu art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. wynika, iż w okresie otrzymywania przez osobę uprawnioną świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej przez komornika od dłużnika alimentacyjnego zaspokaja się w pierwszej kolejności należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej. W ocenie Kolegium, osoba uprawniona nie może zatem jednocześnie pobierać świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz świadczeń alimentacyjnych od dłużnika, o czym skarżąca była dwukrotnie pouczona. Tymczasem z okoliczności faktycznych sprawy bezspornie wynika, że:

1) strona była osobą uprawnioną do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji Prezydenta L. z dnia (...) września 2017 r. nr (...);

2) w okresie od (...) maja 2018 r. do (...) września 2018 r. stronie wypłacano comiesięcznie świadczenia z funduszu w łącznej wysokości (...) zł na dwoje dzieci;

3) w okresie od (...) maja 2018 r. do (...) września 2018 r. strona otrzymała od dłużnika alimentacyjnego świadczenia pieniężne na poczet alimentów w łącznej wysokości (...) zł ((...) zł miesięcznie);

4) alimenty, o których mowa w pkt 3 strona otrzymała niezgodnie z kolejnością, o której mowa w art. 28 ustawy.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2016 r. sygn. akt I OSK 445/15 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 195/16 dostępne, podobnie jak wszystkie pozostałe orzeczenia przywołane w tym uzasadnieniu, na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), Kolegium wskazało, że osoba uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może jednocześnie otrzymywać świadczeń od dłużnika alimentacyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, że ustawodawca tworząc fundusz alimentacyjny, miał na celu wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów od osób zobowiązanych do ich płacenia. Nie jest zatem prawnie dopuszczalne powielanie się świadczeń alimentacyjnych, a więc otrzymywanie ich jednocześnie z funduszu oraz od dłużnika alimentacyjnego, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Według Kolegium, osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z treści art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. i dotyczy zarówno alimentów zaległych, jak i bieżących. Wszystkie otrzymane od dłużnika środki wierzyciel alimentacyjny winien przekazać organowi właściwemu wierzyciela.

Organ odwoławczy nie zgodził się z twierdzeniem strony odwołującej się, według której każda wpłata dobrowolna od dłużnika alimentacyjnego winna być księgowana na koszty lub odsetki od powstałej zaległości. W tym zakresie powołał się na ugruntowane stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym w czasie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.a., na poczet zaległości alimentacyjnej kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika (wyroki WSA: w Kielcach z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt II SA/Ke 767/14 oraz we Wrocławiu z dnia 12 lutego 2015 r. sygn. akt IV SA/Wr 554/14).

Wobec tak ustalonych okoliczności, w ocenie organu II instancji, należało orzec o uznaniu świadczeń jako nienależnie pobranych i ich zwrocie wraz z ustawowymi odsetkami, gdyż strona przyjmując od dłużnika alimenty niezgodnie z kolejnością wyznaczoną art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a., wypełniła wskazaną w art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. przesłankę uzasadniającą podjęcie decyzji o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Końcowo Kolegium wskazało na zawarte w decyzji z dnia (...) września 2017 r. przyznającej stronie świadczenie z funduszu alimentacyjnego pouczenie o tym, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a., nienależnie pobranym świadczeniem alimentacyjnym jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie jego pobierania otrzymała alimenty (zaległe lub bieżące) niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.a., do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości, podnosząc, że świadczenia alimentacyjne należą się jej z uwagi na uzyskiwanie niskiego dochodu, bowiem dochód rodziny wynosi (...) zł na osobę. Skarżąca przedstawiła swoją sytuację materialną i rodzinną, wskazując, że młodsza córka jest dzieckiem z orzeczeniem o niepełnosprawności, wymaga cały czas opieki i rehabilitacji, i z tego względu skarżąca nie może podjąć zatrudnienia. Wskazała też, że alimenty ustalone na rzecz dwójki małoletnich dzieci wynoszą (...) euro i szanując "dobrowolność" ojca dzieci, zgłasza każdorazową wpłatę otrzymaną od niego, co nie zmienia faktu, że "czy alimenty, czy koszty jest to dochód". Jednocześnie skarżąca wskazała na okoliczność bezskuteczności egzekucji i brak ustalenia przez właściwe organy miejsca pobytu dłużnika. Końcowo skarżąca podniosła, że poinformowała o fakcie comiesięcznego zgłaszania i "księgowania" dobrowolnych wpłat od ojca dzieci.

Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia (...) lipca 2019 r. skarżąca (reprezentowana przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika) wniosła o uchylenie w decyzji,podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, a to art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a. przez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że świadczenie wypłacone skarżącej z funduszu alimentacyjnego było świadczeniem nienależnym, podczas gdy - w ocenie strony - otrzymywane przez nią świadczenia od ojca dzieci, w czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie stanowiły zapłaty bieżących lub zaległych alimentów, a były zaliczane na poczet należności ubocznych, tj. odsetek ustawowych za opóźnienie w płatności poszczególnych rat alimentacyjnych.

Na poparcie swoich twierdzeń skarżąca przedstawiła szczegółowy wykaz zaległości alimentacyjnych wraz z wyliczoną kwotą odsetek ustawowych za lata 2010-2018 r. Jednocześnie wskazała, że zaliczyła wpłaty dłużnika alimentacyjnego na poczet odsetek ustawowych liczonych w tym okresie. Zdaniem skarżącej, miała ona prawo zaliczyć dokonane od maja 2018 r. do września 2018 r. przez dłużnika alimentacyjnego wpłaty na poczet odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie i uczyniła to na poczet świadczeń ubocznych najdalej wymagalnych. W tym zakresie skarżąca powołała się na art. 451 § 1 zdanie 2 Kodeksu Cywilnego (dalej k.c.), zgodnie z którym wierzyciel może to co przypada na poczet danego długu zaliczyć przede wszystkim na związane z nim zaległe świadczenia uboczne, po to by uniknąć ich przedawnienia. Według skarżącej, z treści art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. wynika, że świadczenie jest nienależne wyłącznie w przypadku wpłat tytułem alimentów zaległych lub bieżących, a nie dotyczy wpłat, które przeznaczone były na poczet spłaty świadczeń ubocznych od alimentów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Spór w niniejszej sprawie nie dotyczy faktów,lecz interpretacji zastosowanych w niej przepisów. Identyfikując występujący w badanej sprawie problem prawny stwierdzić należy, że spór koncentruje się wokół uznania czy w niespornych okolicznościach badanej sprawy organy zasadnie uznały, że mamy do czynienia z przypadkiem nienależenie pobranego świadczenia wypłaconego z funduszu alimentacyjnego.

W punkcie wyjścia oceny zasadności skargi wypada przytoczyć brzmienie art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a., definiującego - na użytek regulacji,jaką stanowi ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - pojęcie nienależenie pobranego świadczenia, wedle którego za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego uznaje się między innymi świadczenia wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Przy czym określona przez ustawodawcę w art. 28 u.p.o.u.a. kolejność to kolejność zaspokojenia wierzycieli z kwot wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego. Z art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. wynika, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:

1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,

2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia,

3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,

4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia, - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (dalej k.p.c.), a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c.

Wskazana w cytowanym przepisie kolejność zaspokojenia należności od dłużnika alimentacyjnego przyznaje pierwszeństwo zaspokojeniu należności z świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia (pkt 1 ust. 1 art. 28 u.p.o.u.a.). Zaspokojenie należności przypadających osobie uprawnionej znajduje się dopiero na trzecim miejscu (pkt 3 ust. 1 art. 28 u.p.o.u.a.).

Pozostaje poza sporem w badanej sprawie, że skarżąca w okresie od (...) maja 2018 r. do (...) września 2018 r., pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dwójkę dzieci (po (...) zł na każde dziecko miesięcznie). W konsekwencji we wskazanym okresie pobrała świadczenie na łączną kwotę (...) zł. Niespornym jest również fakt, że skarżąca w tym samym okresie otrzymała od dłużnika alimentacyjnego tytułem alimentów łączną kwotę (...) zł, co wynika z oświadczeń skarżącej złożonych organowi pierwszej instancji w dniach: (...) maja 2018 r., (...) czerwca 2018 r., (...) lipca 2018 r., (...) sierpnia 2018 r. i (...) września 2018 r.

O tym, czy powyższy stan faktyczny wypełnia przesłanki świadczenia nienależnego rozstrzygają wprost przepisy art. 2 pkt 7 lit. d w związku z art. 28 u.p.o.u.a. Z powołanych przepisów wynika, że "nienależnie pobranym świadczeniem" jest sytuacja, gdy świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 tej ustawy. Ma zatem rację organ, kiedy wywodzi, że wskazana w art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. kolejność przyznaje pierwszeństwo zaspokojenia należnościom z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej. Jeżeli w okresie otrzymywania przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego nastąpi uzyskanie jakichkolwiek kwot od dłużnika alimentacyjnego, kwoty te mają zaspokoić w pierwszej kolejności należności wobec funduszu alimentacyjnego - do wysokości wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń. Należności przypadające osobie uprawnionej (w tym także z tytułu odsetek ustawowych) znajdują się dopiero na trzecim miejscu. Nie ma przy tym znaczenia, czy kwoty uzyskane od dłużnika stanowią całość, czy też część zobowiązań alimentacyjnych. Nie ma również znaczenia wola dłużnika lub wierzyciela co do tego, czy uzyskana kwota zaspokoić ma zaległe, czy bieżące alimenty, co jednoznacznie wynika z treści cytowanego na wstępie art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a.

Z kolei odnosząc się do argumentacji skarżącej, zawartej w jej piśmie z dnia (...) lipca 2019 r., wskazać należy, że zgodnie z art. 1025 § 3 k.p.c. zdanie pierwsze, co do zasady w równym stopniu z należnością ulegają zaspokojeniu odsetki i koszty postępowania. Z tego też powodu nie mógł odnieść zamierzonego skutku prawnego argument skarżącej podnoszący zarachowanie otrzymanych przez nią kwot tytułem alimentów na poczet spłaty świadczeń ubocznych od alimentów. Przytoczony powyżej art. 28 u.p.o.u.a. w sposób jednoznaczny określa kolejność zaspokajania należności. W konsekwencji skarżąca jednocześnie pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego i otrzymując bezpośrednio od dłużnika kwoty tytułem alimentów znalazła się w sytuacji, którą należy zakwalifikować jako naruszenie kolejności zaspokojenia przez dłużnika alimentacyjnego wierzycieli określonej w art. 28 u.p.o.u.a., bez względu na sposób zarachowania tych kwot.

Z materiału aktowego analizowanej sprawy wynika, że skarżąca została pouczona w powyższym zakresie zarówno na etapie składania wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak również w decyzji z dnia (...) września 2017 r. przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Nie można zatem przyjąć braku świadomości skarżącej co do tego, że kwoty uzyskane od dłużnika alimentacyjnego tytułem alimentów w okresie pobierania przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie rodzą skutku prawnego w zakresie pobrania z funduszu alimentacyjnego świadczeń nienależnych.

Zważywszy na znany Sądowi z urzędu fakt, że w analogicznych okolicznościach faktycznych i prawnych, dotyczących wcześniejszych okresów świadczeniowych, w których przyznano skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zapadały już rozstrzygnięcia organów o uznaniu tych świadczeń za nienależnie pobrane, które były także przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przed tutejszym Sądem (zob. wyroki WSA we Wrocławiu: z dnia 12 lutego 2015 r. sygn. IV SA/Wr 554/14; z dnia 7 listopada 2017 r. sygn. IV SA/Wr 314/17; z dnia 7 listopada 2017 r. sygn. IV SA/Wr 445/17; z dnia 31 stycznia 2018 r. sygn. IV SA/Wr 615/17; z dnia 27 marca 2018 r. sygn. IV SA/Wr 108/18; z dnia 24 października 2018 r. sygn. IV SA/Wr 297/18; z dnia 24 października 2018 r. sygn. IV SA/Wr 410/18). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko zaprezentowane w tych wyrokach wraz z zasadniczym tokiem rozważań, sprowadzającym się do stwierdzenia, że w czasie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnej, w tym również na poczet odsetek, kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika. Przepisy art. 2 pkt 7 lit. d w związku z art. 28 u.p.o.u.a. stanowią lex specialis w stosunku do powołanego w skardze art. 451 § 1 zdanie 2 k.c. normującego zasady zarachowania zapłaty. W konsekwencji oznacza to, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, sposób zaliczenia wynikający z art. 451 § 1 i § 3 k.c. nie ma zastosowania do środków przekazywanych przez dłużnika alimentacyjnego z tytułu obciążających go rat alimentacyjnych.

Jednocześnie w ślad za wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 31 stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 615/17 powtórzyć należy, że " odrębnym zagadnieniem jest kwestia ekonomicznej opłacalności korzystania ze wsparcia w formie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w przypadku, w którym osoby uprawnione otrzymują od dłużnika alimenty w niepełnej wysokości, jak ma to miejsce w przypadku dzieci skarżącej. W przedmiotowej sprawie wysokość niepełnych alimentów wypłacanych miesięcznie przez dłużnika ((...) zł na dziecko miesięcznie, co stanowi 25% zasądzonej sumy alimentów) pokrywa się z kwotami uzyskiwanych z funduszu alimentacyjnego świadczeń w maksymalnej wysokości ((...) zł na osobę uprawnioną). W praktyce więc skarżąca uzyskując świadczenie z funduszu alimentacyjnego musi zarazem zrezygnować z kwoty uzyskanej dotychczas tytułem alimentów od dłużnika, celem przekazania jej właściwemu organowi dla zaspokojenia mających pierwszeństwo roszczeń funduszu alimentacyjnego. Jeśli zaś kwota wypłacanych przez dłużnika niepełnych alimentów jest równa maksymalnemu świadczeniu z funduszu alimentacyjnego ((...) zł na osobę) lub też od niej wyższa, wówczas w istocie obowiązek przekazywania organowi tych kwot w wysokości odpowiadającej maksymalnym świadczeniom uzyskiwanym z funduszu, czyni pomoc tego rodzaju ekonomicznie neutralną dla osoby uprawnionej. Jedyna korzyść w takim przypadku, to gwarancja ciągłości wypłat w zakresie przyznanego świadczenia jaką daje fundusz alimentacyjny, a jakiej nie daje dłużnik alimentacyjny. Nigdy nie wystąpi tu jednak korzyść ekonomiczna w postaci możliwości zwiększenia (zsumowania) otrzymywanych od dłużnika niepełnych alimentów o wysokość świadczenia z funduszu alimentacyjnego, o ile istnieją niezaspokojone roszczenia funduszu z tytułu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej".

W tym miejscu warto przypomnieć, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest aktem normatywnym zaliczanym do szeroko rozumianej pomocy społecznej, a zatem stanowiącym integralny element systemu wsparcia państwa na rzecz określonych kategorii podmiotów, które na takie wsparcie ze strony państwa zasługują. Należy zauważyć, że obowiązek alimentacyjny rodziców w stosunku do dzieci wynika wprost z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dopiero w sytuacji, gdy rodzic albo osoba zobowiązana w dalszej kolejności nie wywiązuje się z obowiązku alimentacji, środki na utrzymanie dziecka (dzieci) zastępczo wykłada państwo w ramach konstytucyjnego obowiązku wspierania rodziny (art. 71 Konstytucji RP).

Jak stanowi preambuła ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, pomocnicze działanie państwa ogranicza się do tych przypadków, gdy rodzice wychowujący dzieci, pozbawieni alimentów ze strony osób zobowiązanych, nie są w stanie samodzielnie zaspokoić potrzeb w zakresie utrzymania dziecka. Celem ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest zatem pomoc państwa osobom i rodzinom o najniższych dochodach. Pomoc tego rodzaju nie jest adresowana do wszystkich osób uprawnionych, ale wyłącznie do osób uprawnionych spełniających przyjęte przez ustawodawcę kryterium dochodowe, bowiem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie może przekraczać 725 zł (art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a.). Jest to zatem pomoc o charakterze ograniczonym do osób najbardziej potrzebujących (kryterium dochodowe), a nadto limitowana możliwościami budżetowymi (maksymalna wysokość świadczenia). Pomoc tego rodzaju nie służy maksymalizowaniu dochodu, ale zabezpieczeniu i zagwarantowaniu osobie uprawnionej określonego minimum świadczenia.

Natomiast odnosząc się do zarzutu skargi podnoszącego, że nadal zachowane jest kryterium dochodowe (dochód rodziny skarżącej wynosi (...) zł) oraz na stan bezskuteczności egzekucji w rozumieniu ustawy zauważyć należy, że w zaskarżonej decyzji organ nie kwestionuje tych okoliczności. Przedmiotem sprawy jest wyłącznie kwestia nienależnie pobranych świadczeń za wskazane w decyzji miesiące w związku z otrzymanymi przez skarżącą kwotami tytułem alimentów od dłużnika. W zakresie, w jakim istnieje niezaspokojona wierzytelność funduszu alimentacyjnego z tytułu pobranych przez skarżącą świadczeń, wszelkie kwoty otrzymane tytułem alimentów od dłużnika alimentacyjnego przypaść powinny funduszowi. Skoro skarżąca kwot tych nie przekazała organowi, a przeznaczyła je na potrzeby własnej rodziny, tym samym nie należało się jej świadczenie otrzymane z funduszu alimentacyjnego za miesiące wskazane w decyzji organu pierwszej instancji.

Wymaga też zaakcentowania, że będąca przedmiotem sporu decyzja ma charakter związany i przesłanki jej wydania zostały w sposób wyczerpujący określone w art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. Zaistnienie wskazanych przesłanek nie pozwala organowi na podjęcie rozstrzygnięcie w granicach luzu decyzyjnego. W związku z tym podnoszona w skardze argumentacja nakierowana na trudną sytuację rodzinną skarżącej, w realiach niniejszej sprawy pozbawiona jest doniosłości prawnej. Należy powtórzyć za organem, że kwestie te mogą być brane pod uwagę dopiero na etapie ewentualnego postępowania w sprawie udzielenia ulgi w zakresie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a.)

Reasumując stwierdzić należy, że organy obu instancji prawidłowo zinterpretowały i zastosowały art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a., co wyklucza możliwość skutecznego postawienia im zarzutu naruszenia prawa materialnego. Z uwagi na powyższe, Sąd nie stwierdził podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, co obligowało go do oddalenia skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) (pkt. I wyroku).W pkt II wyroku przyznano adwokatowi A. S. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 zł brutto tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, mając na względzie dyspozycję art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 2, § 4 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.