Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 11 grudnia 2006 r.
IV SA/Wr 660/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA-Małgorzata Masternak-Kubiak.

Sędziowie: NSA-Tadeusz Kuczyński, WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie nienależnie pobranych dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla decyzję I i II instancji.

Uzasadnienie faktyczne

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-G. decyzją z dnia (...) r. Nr (...) w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Nr (...) z dnia (...) r., na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) uznał, że kwoty wypłacone J. P. od dnia (...) r. do dnia (...) r. w wysokości (...) zł w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko A. P. były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi ponieważ w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przebywała ona na zasiłku macierzyńskim.

W uzasadnieniu decyzji organ orzekający wskazał, że na podstawie art. 10 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek nie przysługuje osobie, która w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego. Tak więc stwierdził, że wyżej wskazane wypłacone świadczenia były nienależnie pobranymi.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem decyzji pierwszoinstancyjnej J. P. wniosła od niej odwołanie. Wskazała, że w okresie przebywania na urlopie wychowawczym urodziła dwoje dzieci - A. ur. (...) r. i M. ur. (...) r. oraz zwróciła się o wyjaśnienie, czy pobierając zasiłek macierzyński nie ma prawa do pobierania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego.

Po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną decyzją z dnia (...) r. Nr (...), na podstawie art. 138 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w dniu (...) r. J. P. poinformowała Ośrodek Pomocy Społecznej w B. G., iż pobiera zasiłek macierzyński wypłacany przez zakład ubezpieczeń społecznych. Do pisma dołączyła zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia (...) r., z którego wynika, iż pobiera zasiłek macierzyński od dnia (...) r. i zasiłek ten będzie wypłacany do dnia (...) r.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż wnioskodawczyni na podstawie decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia (...) r. nr (...) pobiera na córkę A. P. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki na dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Dodatek ten został przyznany na okres od dnia (...) r. do dnia (...) r.

Nadto organ odwoławczy podał, że w dniu (...) r. wnioskodawczyni urodziła syna M. P. i z dniem urodzenia dziecka nabyła prawa do zasiłku macierzyńskiego.

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka.

Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje:

1)

rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka;

2)

opiekunowi faktycznemu dziecka;

3)

osobie uczącej się.

Zasiłek rodzinny przysługuje osobom uprawnionym, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł.

Osobie uprawnionej do zasiłku rodzinnego przysługują również dodatki do tego świadczenia.

Zgodnie z art. 8 ustawy do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z tytułu:

1)

urodzenia dziecka;

2)

opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego;

3)

samotnego wychowywania dziecka;

4)

wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej;

5)

kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego;

6)

rozpoczęcia roku szkolnego;

7)

podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania.

W myśl art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres:

1) 24 miesięcy kalendarzowych;

2) 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu;

3) 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dodatek ten przysługuje w wysokości 400,00 zł miesięcznie. Świadczenie z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie przysługuje jeżeli osoba uprawniona do dodatku:

1)

bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w zatrudnieniu przez okres krótszy niż 6 miesięcy;

2)

podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w okresie korzystania z urlopu wychowawczego;

3)

dziecko przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, w żłobku albo w przedszkolu, z wyjątkiem:

a)

dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności przebywającego w żłobku albo w przedszkolu z powodów terapeutycznych;

b)

dziecka przebywającego w zakładzie opieki zdrowotnej oraz w innych przypadkach zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem;

4)

w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło, że zebrany przez organ I instancji materiał dowodowy w sposób nie budzący wątpliwości potwierdza, iż wnioskodawczyni korzysta z zasiłku macierzyńskiego.

W tym stanie rzeczy prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego jest świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu J. P. wskazała, iż dotyczy ona naruszenia interesu prawnego w postaci roszczeń związanych z zabraniem jej zasiłku wychowawczego w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego na dzieci.

Podniosła, że zaznajomiła się z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 stycznia 2006 r., z którego dowiedziała się, że przysługuje jej zasiłek wychowawczy oraz zasiłek macierzyński. Tak więc, poczynione przez organy działania są niezgodne z Konstytucją.

Dodała także, iż jest to sprzeczne z konstytucyjnym prawem matki do szczególnej pomocy władz publicznych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Nadto dodało, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego, na który powołuje się skarżąca dotyczy stwierdzenia niekonstytucyjności § 12 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 2 sierpnia 1999 r. w sprawie określenia wzorów i innych dowodów niezbędnych do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego, pielęgnacyjnego i wychowawczego oraz szczegółowych zasad i trybu wypłaty tych zasiłków. Rozporządzenie to było aktem wykonawczym do ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych (Dz. U. z 1998 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.). Natomiast przedmiotem skargi jest decyzja wydana na podstawie obecnie obowiązującego stanu prawnego, tj ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność zaskarżonych aktów administracyjnych z prawem materialnym, a także badanie zgodności tych aktów z przepisami procedury administracyjnej. W razie stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, sąd uchyla zaskarżony akt w całości lub w części.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.).

Kwestię nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych reguluje art. 30 wyżej wskazanej ustawy. W ust. 1 stanowi on, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Z kolei w ust. 2 mówi, iż za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1)

świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2)

świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

Tak więc, artykuł 30 ust. 2 jako świadczenia nienależnie pobrane traktuje te, które zostały pobrane przez świadczeniobiorcę, mimo niespełnienia przez niego przesłanek podmiotowych lub przedmiotowych warunkujących zachowanie prawa do świadczeń rodzinnych.

Niewątpliwie wskazać należy, że odpowiedzialność strony za nienależnie pobrane świadczenie będzie uzależniona od tego, czy była ona świadoma, że fakty, które zaistniały i które spowodowały, iż świadczenie stało się nienależne, były istotne dla sprawy. Nie można bowiem mówić o świadomym wprowadzeniu w błąd, gdy strona nie była świadoma prawnego znaczenia określonych faktów. Z tego punktu widzenia, w praktyce warunkiem ustalenia, że strona pobrała świadczenie nienależne, będzie stwierdzenie, iż miała możliwość zapoznania się z przepisami regulującymi przesłanki nabywania świadczeń rodzinnych. Stąd tak istotnym jest pouczanie strony w tej materii.

W decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-G. z dnia (...) r. Nr (...) skarżąca została właściwie pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie przyznanych świadczeń, niemniej jednak tak sformułowane pouczenie nie zwalniało organów od dokonania, w motywach rozstrzygnięcia, oceny stanu faktycznego sprawy na tle art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Tymczasem w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji znajdują się jedynie lapidarne stwierdzenia, które sprowadzają się do wskazania, że skarżąca korzystała w okresie urlopu wychowawczego z zasiłku macierzyńskiego, co było powodem zapadłych rozstrzygnięć. Nie wyjaśniono skarżącej dlaczego pobrane przez nią świadczenia stały się nienależne, nie odniesiono się też w żadnym stopniu do tego, czy miała świadomość, że świadczenie jej się nie należy. Nie można, jak to uczynił organ odwoławczy, ograniczyć uzasadnienia decyzji do zacytowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez należytego umotywowania kwestii zasadniczych.

Co prawda skarżąca niewątpliwie zalicza się do kręgu podmiotów, które mogą zostać zobowiązane do zwrotu nienależnych świadczeń, jednakże decyzja o dokonaniu zwrotu świadczenia powinna wyjaśniać, zgodnie z obowiązującymi regułami Kodeksu postępowania administracyjnego, szczegółowe motywy podjętego rozstrzygnięcia. Tymczasem takiego działania organów w niniejszej sprawie zabrakło.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie mogą pozostać w obrocie prawnym.

Z tych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji