Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 759156

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 1 grudnia 2010 r.
IV SA/Wr 420/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska.

Sędziowie NSA: Tadeusz Kuczyński (spr.), Mirosława Rozbicka- Ostrowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 1 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi S. i Z.P. na decyzję Wojewody D. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego

I.

oddala skargę;

II.

przyznaje adwokatowi A. Ż. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu) kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych w tym 22% VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu w postępowaniu sądowym.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją Wojewody D. z dnia (...), nr (...) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.) - po rozpatrzeniu odwołania S. i Z. P., od decyzji Prezydenta L. z dnia (...) nr (...) orzekającej o wymeldowaniu ww. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. S. nr (...) w L. - utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach uzasadnienia tego orzeczenia stwierdzono, że postępowanie w sprawie wymeldowania S. i Z. P. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. S. nr (...) w L., w trybie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych wszczęte zostało przez Prezydenta L. w dniu 28 września 2009 r.

Fakt niezamieszkiwania przez zainteresowanych w rzeczonej nieruchomości wskazany został przez T. C. We wniosku o wymeldowanie stron oznajmiła, że zainteresowani nie zamieszkują w rzeczonym mieszkaniu od 1990 r., tj. od zawarcia związku małżeńskiego. Dodała, że obecnie przebywają pod adresem: K. W. nr (...).

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w dniu 16 listopada 2009 r. Prezydent L. orzekł o anulowaniu czynności materialno - technicznej w przedmiocie zameldowania Wymienionych w lokalu przy ul. S. nr (...) w L. Z uwagi na niezebranie przez organ I instancji dostatecznego materiału dowodowego oraz wątpliwość co do klasyfikacji przedmiotowego rozstrzygnięcia (czy postępowanie faktycznie winno być prowadzone o anulowanie czynności materialno - technicznej zameldowania stron, czy może o wymeldowanie), Wojewoda D. decyzją z dnia (...) uchylił niniejszą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Wobec powyższego, organ I instancji wezwał strony do stawiennictwa na rozprawie administracyjnej, zgodnie z art. 89 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Pismem z dnia 15 stycznia 2010 r. Zarządca Nieruchomości Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" powiadomił, iż S. i Z. P. zgłaszani byli do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu przez M. P., będącego wówczas najemcą lokalu. Zgłoszenia dokonano w dniu 6 czerwca 1994 r., z dopiskiem: "czasowo mieszka w K. W.". Następnie zostali wykazani w oświadczeniu z dnia 14 marca 1997 r. jako osoby zamieszkałe, z dopiskiem: "K. W.". Dodano, że w następnym oświadczeniu z dnia 14 stycznia 1998 r. nie podano ich, jako osób zamieszkałych pod wskazanym adresem.

W dniu 26 stycznia 2010 r. zeznania do protokółu złożyła T. C. Oznajmiła, iż nie przypomina sobie, by strony kiedykolwiek zamieszkiwały w przedmiotowym lokalu w sposób stały, przychodzili raczej w odwiedziny. W tym samym dniu protokolarne zeznania złożyła J. P. Stwierdziła, że wymienieni krótko mieszkali w rzeczonej nieruchomości. Następnie przeprowadzili się do K. W.

W toku postępowania oświadczenie do protokołu złożył Z. P. Poinformował, że w lokalu przy ul. S. nr (...) w L. zamieszkiwał do czerwca bądź lipca 1994 r. Później wraz z żoną przeprowadził się do K. W.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych decyzją nr (...) z dnia (...) Prezydent L. orzekł o wymeldowaniu Ś. i Z. P. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. S. nr (...) w L.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli S. i Z. P., twierdząc, że opuszczenie lokalu było tymczasowe, a potem uniemożliwiono im powrót do mieszkania.

Organ II instancji ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, że w myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisem art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać o rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Podstawą materialnoprawną niniejszej decyzji jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych w myśl którego organ gminy wydaje na wniosek strony bądź z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.

Stosownie do art. 10 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z definicji zamieszczonej w tym przepisie wynika zatem, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, należy fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem i mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli koncentracji spraw życiowych. Przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Należy zatem przyjąć, że miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje wizyty gości czy też podejmuje korespondencję (wyrok WSA z dnia 5 lutego 2009 r., nr III SA/Lu 345/08).

W kontekście wyżej wymienionych regulacji oraz po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, bezsprzecznie wskazać można, iż żadnej z wymienionych czynności strony nie wykonują w miejscu stałego zameldowania. Potwierdzają to zarówno zeznania świadków jak i samych zainteresowanych. Z. P. sam bowiem przyznał, że w rzeczonej nieruchomości mieszkali wraz z żoną do czerwca bądź lipca 1994 r., a następnie przeprowadzili się do K. W. Kontrola meldunkowa przeprowadzona pod tym adresem potwierdziła tę okoliczność; warto zauważyć, że strony zostały wówczas ukarane mandatem za nieuregulowanie spraw meldunkowych. Ś. i Z. P. podnoszą, że J. P., obiecała, iż będą mogli wraz z nią zamieszkiwać w spornej nieruchomości. Z uwagi na fakt, że w mieszkaniu było "tłoczno", tymczasowo wyprowadzili się do K. W. Niestety nie mogli z powrotem zamieszkać w lokalu, ponieważ J. P. zmieniła zdanie.

W ocenie organu odwoławczego powrót do spornego lokalu był jedynie deklaracją gołosłowną, bo nie popartą jakimkolwiek działaniem w tym kierunku. Skoro Zainteresowani nie skorzystali z możliwości ubiegania się o ponowne zamieszkanie w lokalu przez okres ponad 15 lat, opuszczenie to można uznać za dobrowolnie i trwałe, tak więc spełnione zostały przesłanki warunkujące Ich wymeldowanie zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Organ odwoławczy zwraca uwagę, iż w obecnym stanie prawnym instytucja zameldowania służy wyłącznie do rejestracji danych o miejscu pobytu osób i ma charakter porządkowy. Dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelach czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez rozstrzygnięcia własne (decyzje o zameldowaniu i wymeldowaniu) zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy. Skoro Zainteresowani przyznają, że od tak długiego czasu przebywają w K. W., to bez wątpienia w tym właśnie miejscu winni dokonać zameldowania. Art. 10 ustawy meldunkowej jasno wskazuje, iż osoba, która przebywa w określonej miejscowości pod tym samym adresem dłużej niż trzy doby obowiązana jest zameldować się na pobyt stały lub czasowy najpóźniej przed upływem czwartej doby, licząc od dnia przybycia.

Materiał dowodowy zebrany w toku niniejszego postępowania wykazał jednoznacznie, iż Ś. i Z. P. nie mieszkają w lokalu przy ul. S. nr (...) w L. Fakt ten potwierdzili sami Zainteresowani. Wskazali na konflikt z zamieszkałą pod rzeczonym adresem J. P., oraz o niewywiązaniu się przez Nią z "ustnej umowy", która skutkować miała zamieszkaniem Stron w mieszkaniu, lecz dla przedmiotowej sprawy nie mają znaczenia konflikty pomiędzy Zainteresowanymi, lecz jedynie fakt zamieszkiwania (bądź nie) w danym miejscu.

Wymeldowanie jest konsekwencją opuszczenia lokalu. Utrzymywanie zameldowania osoby na pobyt stały w lokalu, w którym nie przebywa byłoby tylko potwierdzeniem fikcji meldunkowej, na co przepisy z zakresu ewidencji ludności i dowodów osobistych nie pozwalają. Przepisy te mają charakter wyłącznie porządkowy. Osoba winna być zameldowana pod adresem, pod którym faktycznie mieszka.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu S. i Z.P. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji, kwestionując prawidłowość rozstrzygnięć obu instancji. Ich zdaniem opuszczenie lokalu nie było dobrowolne.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Odpowiadając na zarzuty skargi zauważył, że jeżeli dana osoba, pomimo usunięcia jej z lokalu wbrew jej woli bądź z uwagi na konflikty między stronami, przez długi czas nie podejmuje kroków prawnych w celu przywrócenia jej posiadania tego lokalu, świadczyć to może o opuszczeniu przez nią miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Gdyby było inaczej, to zainteresowani podjęliby jakiekolwiek działania zaraz po opuszczeniu lokalu lub w krótkim okresie po jej opuszczeniu, albowiem nie jest do pogodzenia z jednej strony chęć zamieszkiwania w dotychczasowym mieszkaniu, które ma być centrum życiowym, a więc w którym mają koncentrować się wszystkie istotne zdarzenia, tak natury bytowej czy emocjonalnej, a z drugiej strony brak jakiejkolwiek inicjatywy w podjęciu realnych działań zmierzających do zamieszkania w nim. Nie sposób w tym miejscu nie wskazać, że zainteresowani opuścili rzeczoną nieruchomość w 1994 r., tj. niemal 16 lat temu. W ocenie zarówno organu I jak i II instancji tak długi okres czasu obligował do wydania stosownej decyzji w sprawie.

Pełnomocnik skarżących w piśmie procesowym, które wpłynęło do Sądu w dniu 20 września 2010 r. również wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji, zarzucając, że organ I, jak i II instancji całkowicie pominęły okoliczności związane z faktem opuszczenia lokalu przez skarżących, mimo, że zgodnie z dawno już ukształtowanym i powszechnie akceptowanym poglądem judykatury: "Opuszczenie miejsca pobytu stałego", stanowiące hipotezę art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym, niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego." Nie ulega wątpliwości, że konieczną przesłanką dla uznania, że skarżący opuścili lokal w L. przy ul. S. nr (...) w rozumieniu art. 15 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest wykazanie, że zrezygnowali oni z dalszego w nim zamieszkiwania i podjęli decyzję o przeniesieniu swojego centrum interesów życiowych.

W przedmiotowej sprawie przesłanka ta nie została spełniona, o czym świadczą podane w piśmie fakty, z których wynika, że skarżący nigdy nie zrezygnowali z zamieszkania w spornym lokalu, lecz ich próby w tym względzie były udaremnione.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który stanowił podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.

Na tle brzmienia cytowanej normy prawnej należy jednocześnie nadmienić, iż źródłem powinności organu administracji dokonania czynności wymeldowania jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu. Nie ma przy tym znaczenia to, czy strona posiadała, czy też nadal posiada uprawnienie do przebywania w tym miejscu (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 października 2004 r., sygn. akt V SA 3089/03, LEX nr 16072; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02, LEX nr 159189).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona w wypadku, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Należy przy tym podkreślić, iż tak rozumianym opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Przedstawiony w ten sposób zamiar, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, powinien być jednakże oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności, a nie treści ujętych w oświadczeniach zainteresowanej osoby.

Wyrazem tego stanowiska jest cała linia orzeczeń sądów administracyjnych, w których wyrażono pogląd, iż za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew jej woli, lecz nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działa dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyroki sądów administracyjnych: z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt II OSK 127/99 - LEX nr 201427; z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00 - LEX nr 78937; z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99 - LEX nr 79243). Środkami prawnymi umożliwiającymi powrót do lokalu są roszczenia cywilnoprawne, takie np. jak o przywrócenie naruszonego posiadania, które zostaną uwzględnione przez sąd przed wydaniem decyzji rozstrzygającej wniosek o wymeldowanie. Nie skorzystanie z tych środków, ewentualnie oddalenie powództwa przez sąd powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej.

Samo werbalne deklarowanie przez skarżących woli zamieszkiwania w spornym lokalu nie daje podstawy do uznania, iż faktycznie lokal ten stanowi ich miejsce pobytu stałego. Wolę wewnętrzną osoby co do miejsca zamieszkania określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności faktycznych. W niniejszej sprawie przeprowadzone postępowanie wykazało bezspornie, że skarżący opuścili przedmiotową nieruchomość w 1994 r. i przeprowadzili się do lokalu położonego w K. W. Od tego momentu nie poczynili żadnych starań, by wrócić do miejsca zameldowania.

Skarżący podnoszą, że właściciele spornego mieszkania, J. i M. P., przepisując dany lokal córce, T. C., nie wywiązali się z "ustnej umowy", która skutkować miała oddaniem lokalu zainteresowanym. W związku z tym stwierdzić należy, że jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie z pobytu stałego jest trwałe i dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca zamieszkania. Organy ewidencyjne nie są wobec tego uprawnione do badania tytułów prawnych do zamieszkiwania pod danym adresem, rozstrzygania sporów o prawo własności, o rozliczenia majątkowe itd.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy Sąd przyjął, że organy meldunkowe wyczerpująco zebrały materiał dowodowy, który następnie oceniony został w granicach prawem przewidzianej swobody, co w efekcie doprowadziło do prawidłowych ustaleń stanu faktycznego przedstawionego w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji. Opierając się na prawidłowo dokonanych ustaleniach uznać należało spełnienie wymaganej prawem przesłanki do wymeldowania skarżących z miejsca stałego zameldowania - w postaci niewątpliwego ustania ich pobytu w spornym lokalu. Zresztą sam fakt opuszczenia lokalu nie był przez skarżących kwestionowany.

Ustosunkowując się do wniosku skarżących o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania zgłoszonych przez nich świadków Sąd wyjaśnia, że zgodnie z przepisem art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U,. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Przepis ten wyklucza zatem przeprowadzenie w postępowaniu przed sądem administracyjnym dowodów uzupełniających z zeznań świadków.

Z podanych wyżej względów - skoro podniesione zarzuty są niezasadne, a zaskarżona decyzja nie uchybia prawu - skarga, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), podlegała oddaleniu o czym orzeczono w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.