Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1564574

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 13 czerwca 2014 r.
IV SA/Wa 716/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Balicka.

Sędziowie WSA: Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Tomasz Wykowski (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia (...) lutego 2014 r. nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia (...) lutego 2014 r. Nr (...) (dalej "zaskarżoną decyzją") Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej "Prezes IPN") utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia (...) maja 2013 r. Nr (...) o odmowie potwierdzenia, że A. F. ur. 4 lutego 1927 r. w miejscowości R. przebywała bez wyroku w Centralnym Obozie w J. w okresie od maja 1947 r. do 5 lutego 1948 r. za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski.

II. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy:

1. Wnioskiem z dnia 30 lipca 2012 r. A. F. wystąpiła do Prezesa IPN o ustalenie przyczyn jej aresztowania zakończonego zwolnieniem w dniu 30 stycznia 1948 r. i stwierdzenie, czy były to okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012 r. poz. 400; dalej jako "ustawy o kombatantach").

2. Prezes IPN potraktował pismo skarżącej jako wniosek dotyczący potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.

3. Decyzją z dnia (...) maja 2013 r. Prezes IPN odmówił potwierdzenia, że A. F. przebywała w Centralnym Obozie w J. w okresie od maja 1947 r. do 5 lutego 1948 r. w związku z prowadzoną działalnością niepodległościową.

4. Pismem z dnia 12 sierpnia A. F. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia (...) maja 2013 r. W uzasadnieniu swojego wniosku wskazała, że nie zgadza się z zarzutami, iż powodem jej aresztowania była przynależność do (...). Podała, że nigdy w trakcie całego pobytu w Centralnym Obozie w J. nie przedstawiono jej takiego zarzutu ani nie wydano wyroku w tej sprawie.

III. Zaskarżoną decyzją Prezes IPN utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) maja 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji organ administracji publicznej wskazał, między innymi, co następuje:

1. W odniesieniu do pierwszej przesłanki, a mianowicie przebywania w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia Prezes IPN stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje podstawę do potwierdzenia, że skarżąca przebywała w Centralnym Obozie Pracy w J. w okresie od 1947 r. do dnia 5 lutego 1948 r.

2. Powodem natomiast wydania przez orzekający organ decyzji odmownej było ustalenie, że brak jest dowodów na to by jednoznacznie stwierdzić, że wnioskodawczyni prowadziła działalność niepodległościową w okresie poprzedzającym jej aresztowanie.

3. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono, że powodem aresztowania skarżącej było podejrzenie, iż wraz z innymi członkami swojej rodziny współpracowała z organizacją (...). Na potwierdzenie tego faktu przytoczono treść pisma Szefa Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego z dnia 18 lutego 1948 r. skierowanego do Naczelnika Wydziału IIO Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w S., w którym podano, że w transporcie osób zwolnionych z COP w J. z dnia 11 lutego 1948 r. znajdowała się m.in. A. F. (sygn. akt (...), k.22). Informację o podejrzewaniu skarżącej o przynależność lub współpracę z bandą (...) zawierała również notatka służbowa z dnia (...) kwietnia 1956 r. (sygn. akt (...), k.237). W aktach o sygn. (...) znajduje się charakterystyka wybranych członków rodziny F., gdzie na stronie 5 podano, że A. F. c. M. "po wyzwoleniu Polski Ludowej nadal przebywała w R. i pracowała na gospodarstwie rolnym. Przy tym należała do bandy (...), z którą współpracowała pełniąc funkcję łącznika". Także zapis z karty E-14 pochodzącej z Kartoteki Ogólnoinformacyjnej b. KWMO/WUSW w S. potwierdza, że A. F. ur. 4 lutego 1927 r. w R. przebywała w Centralnym Obozie Pracy w J. jako podejrzana o współpracę z bandą (...).

4. Podkreślono, że w trakcie prowadzonego postępowania skarżąca nie wykazał, że należała do organizacji niepodległościowej lub w jakikolwiek inny sposób walczyła o niepodległość i suwerenność Polski.

5. Ostatecznie orzekający organ przyjął za udowodniony fakt przebywania skarżącej w Centralnym Obozie Pracy w J. w okresie od dnia 45 lutego 1948 r. pod zarzutem przynależności do organizacji (...). Na tej podstawie uznano, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.

IV. A. F. wniosła skargę do Sądu na decyzję Prezesa IPN z dnia (...) lutego 2014 r., w której nie zgodziła się z twierdzeniem organu, że przynależała do organizacji (...). Skarżąca wskazała, że w okresie od maja 1947 r. do 5 lutego 1948 r. przebywała w Centralnym Obozie Prace w J. bez żadnego wyroku. Podczas pobytu poddana została różnym represjom oraz nękaniu, co w jej ocenie już samo w sobie powinno być podstawą do wszczęcia postępowania wyjaśniającego w tej sprawie.

V. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie, podtrzymując ocenę wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

VI. Na rozprawie, działający w imieniu skarżącej pełnomocnik podniósł, że żaden ze zgromadzonych w niniejszej sprawie dokumentów nie potwierdza, że skarżąca była członkiem organizacji (...).

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VII. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie przez Sąd skargi na orzeczenie organu administracji publicznej jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia naruszeń prawa wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a.

W świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1)

uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a)

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b)

naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c)

inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2)

stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3)

stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie środków, o których mowa powyżej, Sąd nie stwierdził.

Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.

Sąd skargę oddalił, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób upoważniający Sąd do wyeliminowania tego orzeczenia z obrotu prawnego.

VIII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wymaga wzięcia pod uwagę następujących uregulowań:

1. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 4 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o kombatantach.

2. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość (art. 4 ust. 1 pkt 4).

3. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 2 pkt 2a cyt. ustawy na wniosek osoby zainteresowanej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4, w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski.

IX. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji w świetle wskazanych wyżej uregulowań prowadzi do następujących wniosków.

1. Aby represjonowanie danej osoby wyczerpywało znamiona art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, jej osadzenie w więzieniu powinno pozostawać w bezpośrednim związku z prowadzoną przez nią uprzednio działalnością polityczną związaną z walką o niepodległość i suwerenność Państwa Polskiego. Prezes Instytutu Pamięci wydając zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach musi ustalić po pierwsze, że osadzona osoba rzeczywiście prowadziła uprzednio działalność związaną z walką o niepodległość i suwerenność, pod drugie zaś, że zaistniał związek przyczynowy pomiędzy aresztowaniem tej osoby, a jej rzeczywistą działalnością polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

2. Zdaniem Sądu Prezes IPN trafnie przyjął, że w niniejszej sprawie został udowodniony fakt przebywania skarżącej w ośrodku odosobnienia na terenie Polski w latach 1944-1956. Zgormadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził bowiem, że A. F. faktycznie przebywała w Centralnym Obozie Pracy w J. w okresie od 1947 r. do dnia 5 lutego 1948 r. bez wyroku.

3. Trafnie jednocześnie organ uznał, że skarżąca nie spełniła drugiej z przesłanek art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, tj. nie wykazała, że przed aresztowaniem prowadziła działalność niepodległościową, co nie pozwoliło jednocześnie przyjąć, że uwięzienie skarżącej pozostawało w bezpośrednim związku przyczynowym z prowadzoną uprzednio działalnością polityczną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

4. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów archiwalnych wynika, że powodem uwięzienia skarżącej w Centralnym Obozie Pracy w J. było podejrzenie jej o współpracę z organizacją (...). Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie potwierdzał, że podejrzewanymi o podjęcie aktywnej działalności w organizacji (...) byli jedynie członkowie rodziny skarżącej (M. F. s. M. - brat skarżącej oraz M. F. s. T.- kuzyn skarżącej). W zgromadzonych aktach archiwalnych dotyczących rodziny A. F. znajdują się również dokumenty potwierdzające, że sama skarżąca została aresztowana z powodu podejrzenia jej o kontakt z członkami organizacji (...).

5. Słuszne jest zatem stanowisko organu, że w niniejszej sprawie nie został udowodniony fakt, że aresztowanie skarżącej było wynikiem prowadzenia przez nią działalności politycznej związanej z walką o suwerenność i niepodległość. Również sama skarżąca nie wykazała, że przed umieszczeniem jej w ośrodku prowadziła działalność związaną z walką o niepodległość i suwerenność Polski oraz jakiego rodzaju była to działalność. Nie można zatem uznać, że skarżąca została umieszczona w Centralnym Obozie Pracy w J. z powodu prowadzenia działalności niepodległościowej. Wobec tego prawidłowo zastosowano przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, albowiem potwierdzenie przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość może nastąpić jedynie wówczas, gdy wnioskodawca rzeczywiście prowadził działalność opisaną w tym przepisie.

6. Prezes IPN trafnie uznał, że zebrany w postępowaniu materiał dowodowy był wyczerpujący, a jego ocena nie pozwalała na przyjęcie, że skarżąca została aresztowana ze względu na działalność niepodległościową. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zostało wykazane, że uwięzienie skarżącej nastąpiło z innych przyczyn niż wskazane w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Nie można tym samym uznać, że została spełniona druga z przesłanek zawartych w art. 4 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy. Fakt przebywania skarżącej w ośrodku odosobnienia nie dawał podstaw do wydania decyzji potwierdzającej jej represjonowanie, bowiem uwiezienie skarżącej nie nastąpiło w związku z jej działalnością polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

7. W konkluzji niniejszych wywodów stanowczego podkreślenia wymaga fakt, że jakkolwiek rozstrzygnięcie wniosku skarżącej nakładało na Prezesa IPN obowiązek dokonania stosownej kwerendy archiwalnej, a w dalszej kolejności sięgnięcia przez organ i powołania się w uzasadnieniach kwestionowanych przez skarżącą orzeczeń na treść dokumentów wytworzonych przez ówczesne organy ścigania i bezpieczeństwa publicznego (wraz z zamieszczeniem cytatów z tych dokumentów), to wyłącznym celem tych czynności było wyjaśnienie przesłanek, jakimi kierowały się ówcześnie działające organy, umieszczając skarżącą w obozie pracy przymusowej. Ze stwierdzonego przez Prezesa IPN niewątpliwego faktu umotywowania tych działań podejrzewaniem skarżącej o przynależność do (...), nie wynika w najmniejszym stopniu ani potwierdzenie zasadności tych podejrzeń, formułowanych przez organy bezpieczeństwa publicznego, ani aprobata podjętych wobec skarżącej działań. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie stanowi zatem dowodu, czy też potwierdzenia tego, że skarżąca była członkinią, ewentualnie współpracowniczką (...), stanowiąc wyłącznie dowód wyłącznie na to, że pod takim zarzutem (członkostwa, czy też współpracy z (...)) skarżąca została umieszczona w obozie pracy przymusowej.

X. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.