IV SA/Wa 46/10 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - OpenLEX

IV SA/Wa 46/10 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 592940

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2010 r. IV SA/Wa 46/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marian Wolanin.

Sędziowie WSA: Alina Balicka (spr.), Małgorzata Małaszewska-Litwiniec.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2010 r. sprawy ze skargi T. B. i M. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) maja 2008 r. nr (...) w przedmiocie reformy rolnej

I.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody (...) z dnia (...) czerwca 2003 r. nr (...);

II.

zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących T. B. i M. M. solidarnie kwotę 474 (czterysta siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) maja 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Wojewody (...) z dnia (...) czerwca 2003 r. stwierdzającą, że zespół pałacowo-parkowy obecnie położony na działce ew. nr (...) o pow. 2,5172 ha oraz sąsiadujących działkach: nr (...) o pow. 0,4799 ha, nr (...) o pow. 0,5438 ha, nr (...) o pow. 0,3663, nr (...) o pow. 0,3604 ha oraz nr (...) o pow. 0,0253 ha, wchodzący w skład majątku ziemskiego (...) obręb N., gmina P., podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.). Jako podstawę orzekania organ przywołał § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.).

W zaskarżonej decyzji wskazano, że powierzchnia majątku (...) przekraczała normatyw określony w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, tj. pow. 100 ha (z treści przywołanego przez organ pierwszej instancji protokołu wynikało, iż ogólna powierzchnia nieruchomości wynosiła 250,9569 ha w tym 239,7270 ha użytków rolnych, natomiast zgodnie z zapisem w księdze wieczystej (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla K. Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w P. powierzchnia ogólna majątku wynosiła 247,9673 ha). Właścicielem majątku był L. B., syn I.

Majątek (...) został oddany w dzierżawę. Z dzierżawy wyłączone było całe otoczenie dworu z parkiem, ogród warzywny, sad, ogród kwiatowy oraz 14 ha gruntów, na których przed wojną został założony sad. Ustalono ponadto, iż pałac był obiektem, w którym mieszkał właściciel majątku wraz z rodziną. Zabudowania gospodarcze oraz zabudowania mieszkalne przeznaczone dla służby znajdowały się w bezpośrednim sąsiedztwie pałacu otoczonego parkiem, sadem z drzewami owocowymi, ogrodem kwiatowo-warzywnym oraz gruntami rolnymi. Piwnice tych budynków były wykorzystywane gospodarczo, natomiast strych

murowanej oficyny służył do przechowywania tytoniu. W bezpośrednim sąsiedztwie dworu znajdowały się również dwie stajnie, w tym jedna z wozownią służącą potrzebom dworu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał również na istnienie powiązań finansowych polegających na utrzymywaniu pałacu z dochodów pochodzących z dzierżawy gospodarstwa rolnego. Bez znaczenia w ocenie organu pozostawała natomiast kwestia czy pałac był położony w środku nieruchomości ziemskiej, czy na jej obrzeżu, czy odgradzała go od reszty granica naturalna lub sztuczna. Dlatego zdaniem Ministra wydzielenie zespołu pałacowo-parkowego przez jego częściowe ogrodzenie nie może być uznane za prawne wydzielenie i skutkować utratą funkcjonalnej łączności z resztą majątku. Wskazano także, że pałac wraz z pozostałą częścią zespołu dworsko-parkowego był ujawniony w jednej księdze wieczystej, nie był wyodrębniony jako osobna nieruchomość. Powyższe ustalenia w ocenie organu świadczą o tym, iż pomiędzy nieruchomością ziemską a zespołem pałacowo-parkowym istniał ścisły i nierozerwalny związek.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) maja 2008 r. wnieśli T. B. oraz M. M., będący spadkobiercami byłego właściciela znacjonalizowanej nieruchomości ziemskiej L. B. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej edycji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody (...) z dnia (...) czerwca 2003 r.

Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucili:

-

naruszenie art. 1, art. 2 ust. 1 lit. e i art. 6 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomości ziemskie" i "związek funkcjonalny" oraz niedozwoloną rozszerzającą wykładnię celów reformy rolnej, w sposób sprzeczny z uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. W 3/89, uchwałą Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt OPS 2/06 (opubl. ONSAiWSA 2006/5/123), oraz dalszym aktualnym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego,

-

naruszenie treści Preambuły i przepisów Konstytucji RP, przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolnościach oraz innych ustaw przez wprowadzenie pozaprawnego pojęcia "związku funkcjonalnego",

-

naruszenie art. 6, 7 i art. 8, art. 28, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez obrazę zasad prawa i wykładni, w tym błędną wykładnię przepisów dekretu PKWN i rozporządzenia, nierozpoznanie całości materiału dowodowego przy dowolności jego

oceny, a także § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przez orzeczenie ponad wniosek.

W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, iż zastosowana rozszerzająca wykładnia przepisów dekretu pozostaje w sprzeczności z przyjętą i utrwaloną w orzecznictwie wykładnią tych przepisów. Przywołując szereg orzeczeń sądów potwierdzających taki pogląd wskazali, że zastosowanie rozszerzającej interpretacji jak również wprowadzenie pozaprawnej dodatkowej przesłanki "związku funkcjonalnego" stanowi naruszenie nie tylko prawa ale także podstawowych zasad konstytucyjnych. Podkreślając cele i rolę dekretu PKWN w ówczesnych warunkach podali, iż obecnie akty normatywne stanowione przez niesuwerennego prawodawcę w latach 1944-1989 winny być pozbawione mocy prawnej, bowiem godzą i naruszają podstawowe prawa i wolności człowieka. Takie stanowisko, w ocenie skarżących, znajduje odzwierciedlenie w Preambule do Konstytucji RP. Prawidłowe odczytanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej powinno oznaczać, że na własność Skarbu Państwa w całości przechodzą tylko nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym mogące być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 część druga dekretu. Zdaniem skarżących, z materiału dowodowego w niniejszej sprawie wynika, że przedmiot postępowania nie podpadał z wyżej wymienionych względów pod działanie dekretu.

W ocenie skarżących nie do przyjęcia jest stanowisko, że istnienie powiązań finansowych w postaci utrzymywania pałacu z czynszu dzierżawnego przesądzało o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym, a pozostałą częścią majątku. Natomiast o braku takiego związku przemawia fakt wieloletniego wydzierżawienia rolniczej części majątku.

Ponadto, skarżący wskazali na jednoznaczne znaczenie w języku polskim wyrazu "teren", który nie obejmuje budynków. Przejmowanie zatem pałaców, dworów, czy też budynków mieszkalnych tylko rzekomo odpowiada celom określonym w dekrecie.

Skarżący przywołując różne orzeczenia wydane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwrócili uwagę na niejednolitą wykładnię stosowaną przez ten organ. Narusza to wyrażoną w art. 32 Konstytucji konstytucyjną zasadę równości wszystkich obywateli wobec prawa.

W konsekwencji skarżący stwierdzili, że w świetle powyższych ustaleń, przepisów i przyjętej interpretacji, orzecznictwa, przedmiotowy zespół pałacowo- parkowy, wpisany do rejestru zabytków, nie stanowił nieruchomości ziemskiej w rozumieniu dekretu i nie był przydatny do realizacji celów wyczerpująco wymienionych w dekrecie, a jego przejęcie było sprzeczne z prawem.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 października 2008 r. wydanym w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 1120/08 oddalił skargę.

Na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez T. B. i M. M. od wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 15 października 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 listopada 2009 r. wydanym w sprawie sygn. akt I OSK 108/09 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę temuż sądowi do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, że dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem jego ogłoszenia, co nastąpiło w dniu 13 września 1944 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 17). Z tym też dniem wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem przeszły (ex lege) bez żadnego wynagrodzenia na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 część druga.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanej przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, który stanowił, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale. Zdanie pierwsze ust. 1 art. 2 dekretu, w pierwotnym brzmieniu odwoływało się do "nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym". Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 9), polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Brzmienie art. 2 ust. 1 zd. 1 - zawarte w tekście jednolitym zamieszczonym w Dzienniku Ustaw z 1945 r. Nr 3, poz. 45 - nie obejmowało więc skreślonych nowelą słów "o charakterze rolniczym". Zmiana dekretu o reformie rolnej w 1945 r. nie mogła wywrzeć skutków prawnych w postaci przejścia na własność Państwa w dniu 13 września 1944 r. także innych nieruchomości niż wskazane w dekrecie w jego brzmieniu z tej daty. Zatem dekret o reformie rolnej dotyczył więc pewnych kategorii nieruchomości ziemskich, a mianowicie nieruchomości o charakterze stricte rolniczym.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie definiował pojęcia "nieruchomość ziemska". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro obowiązujące w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej systemy prawne i sam omawiany dekret, nie definiowały określenia "nieruchomość ziemska", to pojęcie to powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustalał, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 (ONSAiWSA 2006/5/123), zgodnie z którym na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 dekretu. Nie odnosiło się to do wszystkich nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a-e dekretu. Cele wymienione w lit. a-c bezspornie odnoszą się do gruntów rolnych przeznaczonych na upełnorolnienie lub utworzenie nowych gospodarstw rolnych. Natomiast wątpliwości mogą budzić dwa ostatnie cele, w których mowa o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie zarezerwowaniu "odpowiednich obiektów". To, że przepisy dekretu w odniesieniu do pałaców, dworów czy też innych obiektów były nadużywane przez ówczesne władze, świadczy jedynie o tym, iż cele tych władz odległe były od celów określonych w art. 1 ust. 2 dekretu.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skoro intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej to, na gruncie omawianych przepisów na cele reformy rolnej przeznaczano tylko te, które posiadały wartość do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie. Poglądu powyższego nie może zmienić art. 7 dekretu po jego nowelizacji w 1945 r. Norma ta stanowi, że delegowani przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych pełnomocnicy po objęciu zarządu (art. 6 dekretu) sporządzają przy współudziale komitetów folwarcznych dokładny spis objętych nieruchomości wraz z inwentarzem, dokonują zabezpieczenia tychże oraz usuwają w terminie trzydniowym dotychczasowych właścicieli Zarówno z treści art. 7 dekretu, jak i pozostałych jego norm nie wynika, aby na cele reformy rolnej przeznaczono nieruchomości niemające charakteru rolniczego. Brak jest również podstaw do dokonania wykładni rozszerzającej art. 7 w zw. z art. 6 dekretu. Dekret nie dawał żadnych podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych, w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Jednoznacznie odnosił się tylko do nieruchomości ziemskich wymienionych w jego art. 2 ust. 1. Zawarte tam wyliczenie jest przy tym pełne, a nie przykładowe i podlegać musi wykładni ścisłej, a nie interpretacji rozszerzającej (wyrok NSA z dnia 1 grudnia 1995 r. sygn. II SA 1499/94, "Wokanda" 1996, z. 3 s. 32).

W ponownym postępowaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny winien uwzględnić, wskazaną wykładnię przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, winien dokonać pełnej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, a następnie ocenić, czy przedmiotowa nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej zwanej p.p.s.a.

Podkreślenia wymaga, że przedmiotowe postępowanie sądowoadministracyjne toczy się na skutek wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2009 r. wydanego w sprawie sygn. akt I OSK 108/09, którym uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1120/08 i sprawę przekazano do ponownego rozpoznania temuż Sądowi. Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody (...) z dnia (...) czerwca 2003 r., jako wydanych z naruszeniem prawa materialnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, który stanowił, że na cele reformy rolnej przejęciu będą podlegały stanowiące własność czy współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale. Zdanie pierwsze ust. 1 art. 2 dekretu, w pierwotnym brzmieniu (opublikowany w Dz. U. RP Nr 4, poz. 17) odwoływało się bezspornie do "nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym". Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 9), polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Brzmienie art. 2 ust. 1 zd. 1 - zawarte w tekście jednolitym zamieszczonym w Dzienniku Ustaw z 1945 r., Nr 3, poz. 13 - nie obejmowało więc skreślonych nowelą słów "o charakterze rolniczym". Jednakże nie oznacza to, że dekret dotyczył wszelkich nieruchomości, a nie jedynie nieruchomości określonego rodzaju, a mianowicie nieruchomości ziemskich mających charakter rolny.

Omawiany dekret PKWN nie definiował pojęcia "nieruchomość ziemska".

W związku z tym pojęcie to powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Zastosowanie w tym zakresie wykładni celowościowej dodatkowo uzasadnia restrykcyjny charakter przepisów dekretu.

Stanowisko takie wyraził także Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, wskazując, że z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym "w art. 1 część druga". Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu". Sąd stwierdził także, że punkty a-c bezspornie odnoszą się do gruntów rolnych przeznaczonych na upełnorolnienie lub utworzenie nowych gospodarstw rolnych. Wątpliwości budzą jedynie dwa następne punkty, jednak mowa w nich o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie zarezerwowaniu "odpowiednich obiektów".

Powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał zatem, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN przeszły na cele reformy rolnej tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, mogące być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 część druga dekretu, których łączna powierzchnia przekracza wielkości obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Należy podkreślić, iż przestawione w tej uchwale NSA poglądy prawne, mają zastosowanie do wszystkich nieruchomości o charakterze nierolniczym, w tym między innymi do zespołów pałacowo - parkowych czy dworsko - parkowych oraz że na cele reformy rolnej mogły być przejmowane tylko takie nieruchomości (lub ich części), które stanowiły tereny, a nie obiekty rezerwowane dla realizacji celów określonych w art. 1 ust. 2 pkt d i e dekretu PKWN.

Obowiązkiem organów administracji orzekających na podstawie § 5 rozporządzenia wykonawczego z dnia 1 marca 1945 r. do dekretu jest więc zbadanie, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Oznacza to, że muszą one ustalić, że wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały charakter rolniczy, bądź były funkcjonalnie związane z taką nieruchomością ziemską, a jeżeli nie, to czy nieruchomości funkcjonalnie z nimi związane przekraczały normy obszarowe określone w powołanym przepisie (por. wyroki NSA z dnia 22 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 46/04 i z dnia 12 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1236/05). Należy przy tym mieć na uwadze, że związek funkcjonalny to wzajemna zależność, współzależność, zależność funkcjonalna, związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej (Słownik języka polskiego, pod red. J.Karłowicza, A.Kryńskiego, W.Niedźwieckiego t. I str. 783 Warszawa 1998 r). Dlatego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniano, że związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo - parkowego i odwrotnie. Dla istnienia takiego związku nie wystarcza przy tym wyłącznie związek podmiotowy, przez osobę właściciela, ani też same powiązania finansowe i terytorialne (por. NSA z dnia 11 października 2006 r. sygn. akt I OSK 28/2006 oraz z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt IV SA 1593/02, z dnia 19 września 2000 r. sygn. akt IV SA 451/00).

Z przytoczonych względów za trafny trzeba uznać podniesiony w skardze zarzut, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem powołanego przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Organy administracyjne obu instancji błędnie bowiem przyjęły, że nieruchomości objęte wnioskiem następców prawnych L. B. spełniały wymogi przewidziane w powołanym przepisie i podlegały tym samym przejęciu na cele reformy rolnej. Zatem organy obu instancji stwierdzając, że zespół pałacowo-parkowy obecnie położony na działce ew. nr (...) o pow. 2,5172 ha oraz sąsiadujących działkach: nr (...) o pow. 0,4799 ha, nr (...) o pow. 0,5438 ha, nr (...) o pow. 0,3663, nr (...) o pow. 0,3604 ha oraz nr (...) o pow. 0,0253 ha, stanowił integralną część całego majątku ziemskiego (...) kierowały się błędnym rozumieniem przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Błędne rozumienie omawianego przepisu doprowadziło zaś do jego niewłaściwego zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Przede wszystkim należy wskazać, że z zebranego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego nie wynika, aby pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym, a pozostałą nieruchomością ziemską zachodziła zależność funkcjonalna, wskazująca na niemożność funkcjonowania obu tych części majątku ziemskiego (...) niezależnie od siebie. Jak podkreśla się w aktualnym orzecznictwie o związku zespołu z pozostałym majątkiem nie mogą przesądzać powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne. Bez znaczenia też jest, czy zespół pałacowo-parkowy był wyodrębniony prawnie. Decydującego znaczenia nie mogą mieć także źródła dochodów właściciela, ani też fakt zamieszkiwania właściciela nieruchomości ziemskiej w pałacu i korzystanie przez niego z parku. Należy mieć bowiem na względzie fakt, że z reguły polskie pałace (dwory) nie były związane z produkcją rolną, lecz stanowiły integralną część otaczających je parków.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że organy administracyjne obu instancji naruszyły cytowany art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, co prowadzi do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jak też utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy.

Organ pierwszej instancji rozpoznając ponownie sprawę uwzględni wskazaną powyżej ocenę prawną

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.