Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2766367

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 14 czerwca 2017 r.
IV SA/Wa 2960/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.).

Sędziowie WSA: Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Anita Wielopolska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi V. K. na decyzję Rady do Spraw Polaków na Wschodzie z dnia (...) sierpnia 2016 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wydania Karty Polaka

1. uchyla zaskarżoną decyzję

2. zasądza od Rady do Spraw Polaków na Wschodzie na rzecz skarżącego V. K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia (...) sierpnia 2016 r. nr (...) (dalej "zaskarżoną decyzją") Rada do Spraw Polaków na Wschodzie (dalej także "Rada"), po rozpatrzeniu odwołania V. K. (dalej także "skarżącego" albo "wnioskodawcy") od decyzji Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we (...) (dalej także "Konsula") (...) z dnia (...) czerwca 2016 r. o odmowie przyznania skarżącemu Karty Polaka, utrzymała decyzję Rady w mocy.

II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez Radę zaskarżonej obecnie decyzji z dnia (...) sierpnia 2016 r., przedstawia się następująco:

1. W dniu (...) czerwca 2016 r. skarżący, obywatel Ukrainy złożył w Konsulacie Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej we (...) wniosek o przyznanie Karty Polaka.

2. Decyzją z dnia (...) czerwca 2016 r. nr (...) Konsul RP we (...) odmówił przyznania skarżącemu Karty Polaka, powołując się na art. 19 ust. 2 w związku z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. Nr 180, poz. 1280 z późn. zm.) oraz § 33 i 35 Zarządzenia Ministra Spraw Zagranicznych z dnia 4 listopada 1985 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania przed konsulem (M. P. Nr 35, poz. 233).

Uzasadniając ww. orzeczenie, Konsul wskazał w szczególności, co następuje:

Do wniosku o przyznanie Karty Polaka wnioskodawca dołączył:

1) kopię paszportu wewnętrznego,

2) kopię paszportu zagranicznego,

3) kopię świadectwa urodzenia wnioskodawcy,

4) kopię świadectwa urodzenia ojca wnioskodawcy, z wpisem o ukraińskiej narodowości dziadków wnioskodawcy;

5) kopię listy zawierającej nazwiska i imiona członków rodziny wnioskodawcy, w tym jego ojca i babci, na której polską narodowość wnioskodawca powołuje się we wniosku o przyznanie Karty Polaka. Dokument, wydany przez Archiwum Państwowe w (...) zawiera następujące dane: nazwisko i imię, stosunek do rodziny, miejsce urodzenia, rok urodzenia i miejsce faktycznego zamieszkania. Sygnatura jednostki archiwalnej "(...)" w Starostwie Powiatowym w (...) wskazuje, że jest to lista osób, które objęte były repatriacją z Polski do ZSRR na podstawie umów repatriacyjnych zawartych w latach 1944-1957 przez Polskę m.in. z Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką;

6) niepoświadczoną za zgodność z oryginałem kopię zaświadczenia wydanego przez Państwowe Archiwum Obwodu (...) zawierającego informację o przesiedleniu się w roku 1945 członków rodziny wnioskodawcy, w tym jego ojca i babci z miejscowości (...) (ukr. (...)) do obwodu (...).

Wnioskodawca przedłożył także oświadczenie osób trzecich złożone przed notariuszem dotyczące polskiej narodowości babci wnioskodawcy. Ponieważ art. 13 ust. 3 ustawy o Karcie Polaka nie przewiduje możliwości dokumentowania polskiej narodowości wstępnych za pomocą zeznań świadków, konsul nie włączył ww. dokumentu do akt sprawy.

W przedłożonych dokumentach konsul nie odnalazł informacji, które mogłyby wskazywać na polską narodowość babci wnioskodawcy. Jedynymi dokumentami zawierającymi wpisy o narodowości przodków wnioskodawcy są świadectwo urodzenia wnioskodawcy oraz świadectwo urodzenia ojca wnioskodawcy, w których wpisano ukraińską narodowość jego rodziców i dziadków. Ponadto, mimo, że kopie dokumentów wydanych przez archiwa państwowe w (...) i (...) dotyczą mieszkańców wsi (...), położonej na terytorium Polski, nie określają one jasno przynależności państwowej wymienionych w nich osób i nie mogą być uznane za dowody posiadania obywatelstwa polskiego przez wstępnych wnioskodawcy.

Mimo braku spełnienia warunków wymienionych w art. 2 ustawy o Karcie Polaka ust. 1 pkt 3 dotyczącego udokumentowania polskiej narodowości wnioskodawcy lub jego przodków, albo polskiego obywatelstwa posiadanego (i utraconego) przez wnioskodawcę lub jego wstępnych, konsul przeprowadził rozmowę z wnioskodawcą w celu sprawdzenia znajomości języka polskiego oraz tradycji i zwyczajów polskich.

Wnioskodawca udowodnił, że swobodnie posługuje się językiem polskim, jednak nie odpowiedział na żadne z czterech zadanych mu pytań, które dotyczyły: polskiego święta narodowego obchodzonego w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja, opłatka wigilijnego, tradycyjnie obchodzonych w polskich rodzinach na Kresach tzw. "mikołajek" oraz znaczenia słowa "majówka".

Mając na uwadze powyższe konsul uznał, że wnioskodawca nie wykazał swojego związku z polskością poprzez znajomość i kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów (art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o k.p.). Ponadto wnioskodawca nie udokumentował, że jest narodowości polskiej lub posiadał obywatelstwo polskie, lub co najmniej jedno z jego rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej lub posiadało obywatelstwo polskie (art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o k.p.) i na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka ("Konsul wydaje decyzję o odmowie przyznania Karty Polaka w przypadku, gdy wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w art. 2, z zastrzeżeniem art. 13 ust. 6,") postanowił jak w sentencji.

3. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Rady odwołanie od decyzji Konsula z dnia (...) czerwca 2016 r., zarzucając tej decyzji naruszenie prawa a w szczególności art. 2 ust. 1 pkt 3, art. 2 ust. 1 pkt 1 i art. 4 ust. 1 z ustawy o Karcie Polaka oraz art. 7, 8, 75, 76 i 78 k.p.a., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i uwzględnienie wniosku o wydanie Karty Polaka. Gdyby Rada do Spraw Polaków na Wschodzie, jako właściwy organ administracji publicznej, rozpatrujący niniejsze odwołanie miała wątpliwości co do przedłożonych dowodów z dokumentów, w tym z dokumentów urzędowych, to z ostrożności dodatkowo wnoszę o wyznaczenie rozprawy i przesłuchanie:

1) pana S. S. w charakterze świadka - adres jest podany w jego oświadczeniu

2) wnioskodawcy w charakterze strony - adres jest podany we wniosku obu na wszelkie wątpliwe okoliczności a zwłaszcza na wykazanie narodowości polskiej i obywatelstwa polskiego babci wnioskodawcy, a poza tym wnioskodawcy na okoliczność znajomości i kultywowania polskich tradycji i zwyczajów.

Uzasadniając zarzuty odwołania, skarżący wskazał, co następuje:

Babcia skarżącego M., M. (M.) S. była narodowości polskiej i posiadała polskie obywatelstwo, o czym świadczą następujące dokumenty:

1) Urząd Stanu Cywilnego w (...), województwo (...) jest w posiadaniu oryginalnej księgi Parafii Rzymsko-Katolickiej (...) dla miejscowości (...) z lat 1895-1945 prowadzonej w języku łacińskim. Urząd potwierdził kserokopię pozycji 12 tej księgi z 1913 r., a przysięgły tłumacz dokonał jej przetłumaczenia na język polski.

Z tego dokumentu wynika, że jego babcia urodziła się (...) września 1913 r., ochrzczona została (...) września 1913 r., otrzymała dwa imiona: M. i M., a jej rodzicami byli: ojciec W. S., syn W. i K. K. i matka K. córka A. P. i M. M.

Dowód: tłumaczenie przysięgłe aktu urodzenia.

2) Księga małżeństw ww. Urzędu w pozycji 4 z 1937 r. potwierdza zawarcie w dniu (...) października 1937 r. małżeństwa przez E. K. z M. M. S., córką W. i K. z domu P.

Dowód: tłumaczenie przysięgłe aktu małżeństwa

3) Mąż babci E. K. był Ukraińcem i w 1946 r. z żoną, trzema córkami i synem P. (późniejszym ojcem wnioskodawcy) opuścili Polskę i zamieszkali na Ukrainie.

Archiwum Państwowe w (...) odnalazło wykaz osób ewakuowanych do ZSRR w 1946 r. i pod pozycją (...) -(...) znajduje się rodzina E. K. w tym pod poz. (...) jego babcia.

Dowód: dwa pisma Archiwum Państwowego w (...) z dnia (...) czerwca i (...) października 2015 r.,oraz potwierdzona strona tego wykazu przez archiwum.

4) Kserokopia dokumentu z archiwum we (...) potwierdza ewakuację rodziny E. K. na Ukrainę, z tym, że w dokumencie nastąpiła zmiana nazwiska z "K." na "K.".

Dowód: kserokopia dokumentu

5) Również z ukraińskiego aktu urodzenia ojca wnioskodawcy wynika, że jego matką była moja babcia wnioskodawcy M. K.

Dowód: kserokopia aktu urodzenia ojca wnioskodawcy P. K.

6) Z aktu urodzenia wnioskodawcy V. K. wynika, że jego ojcem jest P. K., czyli syn M. K. z domu S. (babci wnioskodawcy). Dowód: kserokopia aktu urodzenia wnioskodawcy

7) Oświadczenie pana S. S. złożone przed notariuszem, po uprzedzeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oskarżeń, potwierdza i uzupełnia ww. dokumenty na okoliczność, że babcia M. K. z domu S. była polskiej narodowości i posiadała polskie obywatelstwo.

Dowód: oświadczenie z notarialnie poświadczonym podpisem.

Wnioskodawca w pierwszej kolejności dla wykazania, że jego babcia była narodowości polskiej i posiadała obywatelstwo polskie przedłożył dwa dokumenty urzędowe tj. potwierdzoną przez Urząd Stanu Cywilnego w (...) kserokopię z księgi urodzeń z 1913 r., w której proboszcz Parafii Rzymsko Katolickiej w (...) m.in. potwierdził datę urodzin i datę chrztu wnioskodawcy.

Drugi identyczny dokument pochodzi z księgi małżeństw z 1937 r. Oba dokumenty zostały sporządzone w języku łacińskim a tłumaczenie przysięgłe z języka łacińskiego zostało dołączone do potwierdzonych przez USC kserokopii z oryginalnej księgi urodzeń i księgi małżeństw.

Konsul nie wymienia w decyzji tych najważniejszych dokumentów i nie ustosunkowuje się do nich. Stąd też odwołującemu trudno polemizować z zarzutem, że "W przedłożonych dokumentach konsul nie odnalazł informacji, które mogłyby wskazywać na polską narodowość babci wnioskodawcy".

Prawdą jest, że te dokumenty nie zawierają rubryki "narodowość". Ponad sto lat temu (1913 rok) w aktach urodzeń na (...) wpisywano inne dane (wyznanie, łoże) niż czyni się to obecnie. Dla każdego Polaka (także dla urzędników USC w (...)) z tego rejonu nie ulega żadnej wątpliwości, że akty urodzeń i chrztu dla Polaków były sporządzane w kościele rzymsko katolickim a dla Ukraińców w cerkwiach. Również akt ślubu wyraźnie wskazuje na rzymsko katolickie wyznanie babci wnioskodawcy a grekokatolickie jego dziadka.

Ustawa o obywatelstwie z 1920 r. przyjmowała zasadę jednolitości obywatelstwa w rodzinie. Regulacja prawna była dyskryminująca dla kobiet, ponieważ obywatelstwo kobiety było uzależnione od obywatelstwa męża. Zamążpójście było jednym ze sposobów nabywania obywatelstwa z mocy prawa (art. 4 pkt 3 oraz art. 7 ustawy). Stąd też wszystkie dokumenty babci wnioskodawcy i jej dzieci po repatriacji wskazują na obywatelstwo ukraińskie.

Nie można zgodzić się z Konsulem, że art. 13 ust. 3 ustawy o Karcie Polaka nie przewiduje możliwości dokumentowania polskiej narodowości za pomocą zeznań świadków i Konsul na tej podstawie dokonuje wyłączenia pisemnych oświadczeń osób trzecich złożonych przed notariuszem. Art. 13 ust. 3 wskazuje tylko i wyłącznie niektóre dokumenty i dowodu na potwierdzenie narodowości polskiej. Wynika to z określenia "mogą być w szczególności", to nie znaczy, że tylko i wyłącznie. Natomiast art. 4. ust. 1 ustawy o Karcie Polaka stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Artykuły 75, 76, 78 k.p.a. nakazują jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a w szczególności dokumenty i zeznania świadków.

S. S. znał babcię wnioskodawcy. To była siostra jego ojca, która wielokrotnie przyjeżdżała do rodziny w W. W (...) na cmentarzu rzymsko katolickim są pochowani jej rodzice i brat. Świadek ten złożył oświadczenie przed notariuszem pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych zeznań. Jest to dokument urzędowy i nie może być pominięty jako dowód.

Podobne oświadczenie złożył pełnomocnik wnioskodawcy, który prowadził korespondencję z różnymi urzędami, archiwami i parafiami rzymsko katolickimi. Osobiście był w USC w (...) i innych miejscach w poszukiwaniu dokumentów tej sprawie.

Chybiony jest zarzut, że wnioskodawca "nie wykazał swojego związku z polskością poprzez znajomość i kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów" a w szczególności nie odpowiedział na pytania dotyczące polskiego święta narodowego i opłatka wigilijnego.

Wnioskodawca biegle włada językiem polskim w mowie i piśmie. Ogląda polską telewizję, czyta polskie gazety. Wnioskodawca jest wyznania rzymsko katolickiego i bezpłatnie pomaga przy pracach remontowych kościoła rzymsko katolickiego w miejscu zamieszkania. W ubiegłym roku był kilka miesięcy w (...), w tym również w maju w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja, uczestniczył w rozmowach i dyskusjach na ten temat.

Tradycja opłatka wigilijnego jest pielęgnowana w jego rodzinie. Żona i syn mają Karty Polaka. Syn w przyszłym roku kończy studia magisterskie w (...). Uroczystości opłatka wigilijnego w każdym roku tradycyjnie są obchodzone u teściowej.

III. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia (...) sierpnia 2016 r. Rada rozpatrzyła odwołanie skarżącego o decyzji Konsula, utrzymując tę decyzję w mocy.

Uzasadniając orzeczenie odwoławcze, Rada wskazała w szczególności, co następuje:

Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i uwzględnienie wniosku o wydanie Karty Polaka. W uzasadnieniu odwołania wskazano na szereg dokumentów, które potwierdzają w opinii Rady tylko i wyłącznie tożsamość dziadków wnioskodawcy, w tym fakt ich zamieszkiwania przez rokiem 1945 na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tym obszarze ustalenia konsula nie odbiegają od ustaleń zawartych w odwołaniu. Wskazany przez odwołującego się fakt chrztu babki Wnioskodawcy, M. K. zd. S. odnotowany w księdze parafii rzymskokatolickiej (...) dla miejscowości (...) mógłby stanowić dowód w sprawie jej polskiej narodowości, ale wyłącznie w kontekście innych dowodów wskazujących na zachowanie przez babkę skarżącego związku z polskością poprzez kultywowanie przez jej zstępnych polskich tradycji i zwyczajów. Nie budzące wątpliwości ustalenie konsula, po rozmowie z Wnioskodawcą, co do braku jego elementarnej wiedzy w tym zakresie należy uznać za wystarczający powód nie włączania do materiału dowodowego także oświadczeń osób trzecich co do polskiej narodowości jego babki. Podniesione w odwołaniu argumenty o oglądaniu przez wnioskodawcę polskiej telewizji i czytaniu polskich gazet nie mogą podważyć ustaleń konsula co do spełniania przesłanek z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o Karcie Polaka. Za niewiarygodnie natomiast uznać należy informacje o zaangażowaniu wnioskodawcy na rzecz kościoła rzymskokatolickiego w miejscu zamieszkania: nie wskazano jaki to kościół, gdzie się znajduje (bowiem w miejscu zamieszkania wnioskodawcy w m. (...) nie ma kościoła rzymskokatolickiego), nie przedłożono ani na etapie składania wniosku w konsulacie, ani wraz z odwołaniem żadnego zaświadczenia czy opinii z parafii w tej sprawie.

W opinii Rady do Spraw Polaków na Wschodzie wnioskodawca nie wskazał na żadne okoliczności, które miałyby stanowić podstawę zakwestionowania ustaleń Konsula Generalnego RP we (...) jako organu I instancji w sprawie, nie przedstawił też argumentów, które mogłyby mieć wpływ na zmianę rozstrzygnięcia w sprawie.

IV. Pismem z dnia 4 października 2016 r. skarżący wniósł do tut. Sądu skargę na decyzję Rady do Spraw Polaków z dnia (...) sierpnia 2016 r., zarzucając tej decyzji naruszenie:

1) przepisów postępowania, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 75, 76, 77, 78 i 107 § 1 i 3 k.p.a. przez nie dopuszczenie dowodów z dokumentów, w tym urzędowych, zeznań świadka i skarżącego w charakterze strony (art. 75 i 76 k.p.a.), naruszenie obowiązku zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.), brak spójności wyjątkowo ogólnikowego uzasadnienia faktycznego (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.)

2) przepisów prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 2 ust. 1 pkt 3 i 1 oraz art. 4 ust. 1 ustawy o Karcie Polaka do wątpliwie ustalonego stanu faktycznego.

Skarżący wskazał, iż podstawowym zarzutem, uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji jest naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy błędnie przyjęły i ograniczyły się do dowodów i dokumentów przewidzianych w art. 13 ust. 3 ustawy o Karcie Polaka a całkowicie pominęły art. 4 ust. 1 tej ustawy, który nakazuje stosować przepisy k.p.a. do postępowań uregulowanych w ustawie, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Naruszenie art. 2 ust. 1 pkt 3 i 1 polega na błędnym zastosowaniu tego przepisu do wątpliwego stanu faktycznego sprawy ustalonego z naruszeniem przepisów postępowania.

V. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej odwołanie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VI. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Rady do Sprawa Polaków na Wschodzie z dnia (...) sierpnia 2016 r. z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - zwanej dalej "p.p.s.a.").

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżona decyzja Rady z dnia (...) sierpnia 2016 r. wydana została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art. 15 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tej racji zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego.

VII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Rady z dnia (...) sierpnia 2016 r. prowadzi do następujących wniosków:

1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, prowadzonego w trybie i na zasadach uregulowanych w art. 12 i nast. ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka, było rozstrzygnięcie, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki do przyznania mu Karty Polaka, przewidziane w art. 2 ww. ustawy. Rozpatrując odwołanie skarżącego od decyzji organu I instancji, tj. Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we (...) z dnia (...) czerwca 2016 r., rozpatrującej odmownie stosowny wniosek skarżącego, Rada utrzymała to orzeczenie w mocy. Stwierdzić należy, że ww. odwoławcze zapadło przedwcześnie, albowiem organ odwoławczy, zobowiązany do ponownego (w stosunku do organu I instancji) całościowego rozpatrzenia sprawy, nie wyjaśnił wszystkich wątpliwości związanych z jej okolicznościami faktycznymi, mogącymi istotnie wpłynąć na jej rozstrzygnięcie. Z tej racji zaskarżoną decyzję odwoławczą Rady należało wyeliminować z obrotu prawnego.

2. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy Karta Polaka może być przyznana osobie, która deklaruje przynależność do Narodu Polskiego i spełni łącznie następujące warunki:

1) wykaże swój związek z polskością przez przynajmniej podstawową znajomość języka polskiego, który uważa za język ojczysty, oraz znajomość i kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów;

2) w obecności konsula Rzeczypospolitej Polskiej, zwanego dalej "konsulem", lub upoważnionego pracownika organizacji, o której w przypadku, o którym mowa w art. 15 ust. 1 12 ust. 4 - wojewody, albo wyznaczonego przez niego pracownika, złoży pisemną deklarację przynależności do Narodu Polskiego;

3) wykaże, że jest narodowości polskiej lub posiadała obywatelstwo polskie, lub co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej lub posiadało obywatelstwo polskie, albo przedstawi zaświadczenie organizacji polskiej lub polonijnej działającej na terenie jednego z państw, o których mowa w ust. 2, potwierdzające aktywne zaangażowanie w działalność na rzecz języka i kultury polskiej lub polskiej mniejszości narodowej przez okres co najmniej ostatnich trzech lat;

4) złoży oświadczenie, że ona lub jej wstępni nie repatriowali się lub nie zostali repatriowani z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, na podstawie umów repatriacyjnych zawartych w latach 1944-1957 przez Rzeczpospolitą Polską albo przez Polską Rzeczpospolitą Ludową z Białoruską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Litewską Socjalistyczną Republiką Radziecką i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, do jednego z państw będących stroną tych umów.

W myśl art. 19 ustawy konsul lub w przypadku, o którym mowa w art. 12 ust. 4 - wojewoda, wydaje decyzję o odmowie przyznania Karty Polaka w przypadku, gdy:

1) wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w art. 2, z zastrzeżeniem art. 13 ust. 6;

2) w postępowaniu o przyznanie Karty Polaka wnioskodawca złożył wniosek lub dołączył do niego dokumenty zawierające nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje, jak również gdy oświadczył nieprawdę lub zataił prawdę albo, w celu użycia jako autentycznego, podrobił lub przerobił dokument albo takiego dokumentu jako autentycznego użył;

3) wnioskodawca lub jego wstępni repatriowali się lub zostali repatriowani z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, na podstawie umów repatriacyjnych zawartych w latach 1944-1957 przez Rzeczpospolitą Polską albo przez Polską Rzeczpospolitą Ludową z Białoruską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Litewską Socjalistyczną Republiką Radziecką i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, do jednego z państw będących stroną tych umów;

4) wnioskodawca nabył obywatelstwo polskie albo uzyskał zezwolenie na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

5) przemawiają za tym względy obronności, bezpieczeństwa albo ochrony porządku publicznego Rzeczypospolitej Polskiej;

6) wnioskodawca działał lub działa na szkodę Rzeczypospolitej Polskiej, a zwłaszcza jej niepodległości i suwerenności, lub uczestniczył lub uczestniczy w łamaniu praw człowieka.

Uzasadniając odmowę przyznania skarżącemu Karty Polaka, Konsul uznał, że skarżący nie spełnia dwóch z czterech obligatoryjnych dla uzyskania ww. dokumentu ustawowych przesłanek wskazanych w art. 2 ustawy, tj.:

- przesłanki z ust. 1 pkt 1 (obowiązek wykazania przez wnioskodawcę związku z polskością przez przynajmniej podstawowej znajomości języka polskiego, który wnioskodawca uważa za język ojczysty, oraz znajomości i kultywowania polskich tradycji i zwyczajów) oraz

- przesłanki z ust. 1 pkt 3 (obowiązek wykazania narodowości polskiej lub posiadania obywatelstwa polskiego, lub tego, iż co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków wnioskodawcy było narodowości polskiej lub posiadało obywatelstwo polskie, albo przedstawienia zaświadczenia organizacji polskiej lub polonijnej działającej na terenie jednego z państw, o których mowa w ust. 2, potwierdzające aktywne zaangażowanie w działalność na rzecz języka i kultury polskiej lub polskiej mniejszości narodowej przez okres co najmniej ostatnich trzech lat).

Wykazując niespełnianie przez skarżącego przesłanki z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy, Konsul stwierdził (w oparciu o przeprowadzoną ze skarżącym rozmowę), iż wprawdzie skarżący legitymuje się swobodną znajomością języka polskiego, niemniej jednocześnie nie wykazał swojego związku z polskością, polegającą na znajomości i kultywowaniu polskich tradycji i zwyczajów. Stwierdzając z kolei niespełnienie się w sprawie przesłanki z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy, Konsul wskazał na niewykazanie przez skarżącego polskiej narodowości jego babki (na którą to narodowość skarżący się powołuje).

W odwołaniu od decyzji Konsula skarżący zawarł obszerną argumentację, mającą przemawiać za tym, iż wbrew ocenie organu babka skarżącego, tj. M./M./M. S., urodzona (...) września 1913 r. (ochrzczona w dniu (...) września 1913 r.), córka W. i K. S., żona E. K. (narodowości ukraińskiej) była osobą zarówno narodowości polskiej, jak i posiadającą polskie obywatelstwo, powołując się m.in. na następujące dokumenty: księga Parafii Rzymsko - Katolickiej (...) dla miejscowości (...) z lat 1895 - 1945 (akt urodzenia babki skarżącego), księga małżeństw Urzędu Stanu Cywilnego w (...) pozycja (...) z 1937 r. (akt małżeństwa babki skarżącego), oświadczenie S. S., złożone przed notariuszem, iż babka skarżącego była narodowości polskiej i posiadała polskie obywatelstwo. W odwołaniu podniesiono w szczególności, co następuje:

3. Kontrola legalności przez sąd administracyjny każdego orzeczenia odwoławczego obejmuje w pierwszej kolejności kontrolę poszanowania przez organ odwoławczy zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000 r., poz. Nr 78, poz. 1071 z późn. zm.), dalej "k.p.a.") postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Przepis ten stanowi ustawowy wyraz konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Przypomnieć bowiem należy, że w myśl art. 78 zd. 1 Konstytucji RP, każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji.

Dwukrotne rozpoznanie sprawy oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego. Przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest kontrola decyzji organu pierwszej instancji, lecz ponowne i całościowe rozpoznanie sprawy administracyjnej. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji, z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 2 k.p.a. (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie t ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18). Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Istota administracyjnego toku instancji polega bowiem na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 1996 r., sygn. akt: SAM/r 1996/95, ONSA 1997, Nr 1, poz. 35). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 listopada 1992 r., sygn. akt: V SA 721/92, (ONSA 1992, Nr 3-4, poz. 95), do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Inną konsekwencją dwuinstancyjnego charakteru postępowania administracyjnego jest to, że organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie i merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 sierpnia 1987 r., sygn. akt: IV SA 385/87, por. także B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. C.H. Beck, 2012 r. System Informacji Prawnej Legalis).

Odnosząc powyższe uwarunkowania do niniejszej sprawy, należy stwierdzić iż organ odwoławczy nie wypełnił w wyczerpujący sposób ww. obowiązków wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez pominięcie dowodu z notarialnego oświadczenia S. S. (ewentualnie przesłuchania tej osoby). Co do zasady prawna dopuszczalność przeprowadzenia tego rodzaju dowodu w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie przyznania Karty Polaka nie budzi zastrzeżeń, mając na uwadze art. 4 ust. 1 ustawy (odesłanie do przepisów k.p.a.) w związku z art. 13 ust. 3 ustawy, konstruujący wyłącznie przykładowy (a zatem nie zamknięty) katalog dowodów na okoliczności o których mowa m.in. w art. 2 ust. 1 ustawy. Jednocześnie stwierdzić należy celowość przeprowadzenia ww. dowodu (aczkolwiek Sąd nie przesadza na tym etapie sprawy jego wiarygodności), a to z uwagi na istotnie występujące w sprawie przesłanki, uprawdopodabniające w daleko idący sposób fakt, iż babka skarżącego była osobą narodowości polskiej (w pierwszej kolejności przemawia za tym rzymsko - katolickie wyznanie babki skarżącego).

4. Sąd w całości podziela stanowisko skarżącego, iż (przy niekwestionowanej przez organy biegłości skarżącego w języku polskim) ujawniony w toku postępowania przed Konsulem brak rozeznania skarżącego co do znaczenia kliku pojedynczych, czy też niejednoznacznych pojęć ("majówka", "mikołajki"), odnoszących się do polskiej kultury, czy też obyczajowości, nie może sam w sobie kategorycznie świadczyć o braku związku skarżącego z polskością. Stwierdzenie braku takiego związku wymagałoby przesłuchania skarżącego w szerszym zakresie, aniżeli ograniczający się do zadania jedynie kilku wyrywkowych pytań.

5. Jednocześnie stwierdzić należy, że organ odwoławczy nie ocenił w sposób jednoznaczny (podobnie jak wcześniej Konsul) wpływu na rozstrzygnięcie sprawy dokumentacji, sugerującej repatriowanie się przez babkę skarżącego wraz z rodziną na terytorium ZSRR. Wzmiankę o takiej repatriacji Rada zawarła wprawdzie w części historycznej uzasadnienia swojej decyzji (tj. w części referującej przebieg postępowania administracyjnego), niemniej nie zajęła żadnego stanowiska w tej materii w części rozstrzygającej tego uzasadnienia, w której dokonywała subsumcji przepisów prawa do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, koncentrując się na ocenie innych przesłanek z art. 2 ustawy. Tymczasem należało zająć jednoznaczne stanowisko, czy w ocenie organu odwoławczego zgromadzona w sprawie dokumentacja daje, czy też nie daje podstawy do przyjęcia, że w sprawie zachodzi przeszkoda do przyznania skarżącemu Karty Polaka, przewidziana w art. 19 pkt 3 ustawy, czy też nie. O ile bowiem Rada uznaje, iż przeszkoda z art. 19 pkt 3 ustawy w sprawie występuje (na którą to okoliczność organ ma obowiązek poczynić ustalenia w oparciu o dokumentację sprawy), to w oczywisty sposób zwalnia to organ z obowiązku szczegółowego wyjaśniania poszczególnych przesłanek, uprawniających wnioskodawcę do nabycia Karty Polaka. O ile jednakże stan faktyczny sprawy nie odpowiada hipotezie art. 19 pkt 3 ustawy, to wyjaśnienia te należy poczynić.

6. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Rada do Spraw Polaków na Wschodzie rozpatrzy ponownie odwołanie skarżącego od decyzji Konsula Generalnego we (...), z uwzględnieniem ocen wskazanych powyżej.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c i art. 200 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.