Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1106681

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 18 listopada 2011 r.
IV SA/Wa 1447/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Michał Sułkowski (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia na rzecz B. z siedzibą w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na rzecz B. z siedzibą w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia (...) czerwca 2011 r. znak: (...) w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

Stowarzyszenie na rzecz B. z siedzibą w B. zaskarżyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie trzy decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia (...) czerwca 2011 r. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegających na budowie elektrowni wiatrowych wraz z infrastrukturą. Sprawy zarejestrowano pod sygnaturami akt IV SA/Wa 1446/11, IV SA/Wa 1447/11 i IV SA/Wa 1448/11. We wszystkich trzech sprawach zarządzeniami Przewodniczącego z dnia 6 października 2011 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisów od skarg w kwotach po 500 zł. Stowarzyszenie zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 3 listopada 2011 r., regulaminu Stowarzyszenia oraz dodatkowych oświadczeń z dnia 15 listopada 2011 r. wynika, że Stowarzyszenie na rzecz B. z siedzibą w B. jest stowarzyszeniem zwykłym, które aktualnie liczy dwudziestu członków. Jego calami jest działalność z zakresu:

1.

nauki, edukacji, oświaty i wychowania,

2.

krajoznawstwa oraz wypoczynku dzieci i młodzieży,

3.

kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury i tradycji,

4.

upowszechniania kultury fizycznej i sportu,

5.

ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego,

6.

upowszechniania i ochrony wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także promocji i popierania inicjatyw wpomagających rozwój demokracji,

7.

upowszechniania ochrony praw konsumentów,

8.

promocji i popierania integracji europejskiej oraz rozwijania kontaktów i współpracy między społeczeństwami,

9.

wspomagania rozwoju gospodarczego, infrastruktury technicznej i społecznej w tym rozwoju przedsiębiorczości,

10.

wspomagania rozwoju zagospodarowania obszarów wiejskich jako atrakcyjnego miejsca do życia,

11.

wspomagania rozwoju wspólnot i społeczności lokalnych (§ 6 regulaminu).

Stowarzyszenie realizuje swoje cele poprzez:

1.

współpracę z samorządem gminnym i oświatowym,

2.

współpracę z osobami i instytucjami o podobnych celach działania,

3.

organizowanie spotkań, prelekcji, wystaw, koncertów oraz innych imprez,

4.

uczestniczenie jako strona w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniach administracyjnych prowadzonych przez organy państwowe i samorządowe, dotyczących mieszkańców i obszaru działania Stowarzyszenia, w szczególności w postępowaniach dotyczących decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu i decyzji o ustalaniu lokalizacji dla inwestycji znacząco oddziałującej na środowisko, w tym elektrowni wiatrowych wraz z infrastrukturą,

5.

a także inne działania, realizujące cele Stowarzyszenia (§ 7 regulaminu).

Skarżący wskazał, że jako stowarzyszenie zwykłe nie przyjmuje darowizn, spadków, nie otrzymuje dotacji, a także nie korzysta z ofiarności publicznej. Nie pobiera także składek członkowskich, a działalność opiera wyłącznie na pracy społecznej członków. Dlatego nie ma żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania.

Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa.

Skarżące Stowarzyszenie, chcąc realizować działalność regulaminową poprzez opisane wyżej formy aktywności, w szczególności w zakresie udziału w postępowaniach administracyjnych kończących się decyzjami o ustaleniu warunków zabudowy, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności, także kosztów udziału w postępowaniach sądowoadministracyjnych, w których dokonywana jest kontrola decyzji wydawanych przez organy administracji. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Jedynie w sytuacji, gdy Stowarzyszenie wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.) lub, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), można przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o przyznanie prawa pomocy osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów procesu, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587).

Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy).

Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Z kolei, realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez ustalenie wysokości składek członkowskich na odpowiednio wysokim poziomie, czy też zwiększenie liczby członków.

Jak wynika z oświadczeń z dnia 15 listopada 2011 r., liczące aktualnie dwudziestu członków Stowarzyszenie nie pobiera składek członkowskich, chociaż takie źródło finansowania założył ustawodawca w art. w art. 42 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach.

Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne.

Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby dopuszczalne w sytuacji, gdyby skarżący zasadniczo, poprzez wprowadzenie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków), zapewnił źródła finansowania swojej działalności. Możliwe jest również przekształcenie Stowarzyszenia na rzecz B. w stowarzyszenie "statutowe", które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową.

Tymczasem argumentacja przedstawiona przez skarżącego wskazuje, że oczekuje on, iż żądanie przyznania prawa pomocy zostanie uwzględnione z uwagi na fakt, że działalność opiera wyłącznie na pracy społecznej członków, co powoduje, że nie dysponuje jakimkolwiek majątkiem. Żądanie strony zmierza w istocie do tego, aby działalność Stowarzyszenia, którego założyciele i członkowie zrezygnowali z ustawowo przewidzianego źródła finansowania tej działalności, realizowana była z budżetu Państwa.

"Przerzucanie" ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 i z dnia 12 stycznia 2009 r. sygn. akt 1364/08. Niepublikowane).

Wobec powyższego wniosek Stowarzyszenia na rzecz B. z siedzibą w B. uznano za niezasadny.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w postanowieniu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.