Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1513927

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 10 września 2014 r.
IV SA/Po 893/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Donata Starosta (spr.).

Sędziowie WSA: Ewa Kręcichwost-Durchowska Anna Jarosz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2014 r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) października 2013 r. nr (...) w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Dnia (...) maja 2013 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w (...) wpłynął wniosek D. R. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem, M. R.

Decyzją z dnia (...) sierpnia 2013 r. nr (...) Wójt Gminy (...), wskazując na art. 2, art. 16a, art. 23-24, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., obecnie Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm., dalej u.ś.r.) odmówił przyznania Wnioskodawczyni specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad mężem. Uzasadniając zaznaczył, że decyzją z dnia (...) maja 2013 r. nr (...) odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...), rozpoznając odwołanie Wnioskodawczyni, decyzją z dnia (...) lipca 2013 r. nr (...) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Wójtowi. Uzasadniając ponowną odmowę przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego Wójt wskazał, że z dokumentów zebranych w sprawie wynika, iż Wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej) w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem. Wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. W okresie od (...) kwietnia 2011 r. do 30 kwietnia 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na opiekę nad mężem. Przed uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego była osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. Zgodnie z art. 16a u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, osobom które, między innymi, rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami określonymi w tym przepisie. Mąż Wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS ustalającym niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji do dnia 31 marca 2014 r. - uwaga sądu) z dnia (...) kwietnia 2013 r. nr akt (...). Definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu przepisów u.ś.r. została zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dochód roczny rodziny w 2011 r. wyniósł 15473,58 zł co na osobę w rodzinie wynosi 429, 82 zł.

W odwołaniu Wnioskodawczyni oceniła decyzję jako krzywdzącą. Od 2001 r. zrezygnowała z pracy, ponieważ zajmowała się rodzicami. Do 2005 r. zajmowała się ojcem, który chorował na raka krtani. Od roku 2003 do 2008 r. zajmowała się matką, która choruje na osteoporozę i na skutek upadku złamała rękę i nogę, przez co wymagała całodobowej opieki. Potwierdza to dokumentacja medyczna. W 2008 r. mąż zachorował, otrzymując rok później rentę chorobową. Ze względu na stan zdrowia męża Wnioskodawczyni nie mogła podjąć pracy, ponieważ mąż wymagał całodobowej opieki.

Decyzją z dnia (...) października 2013 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...), wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej k.p.a.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji odnoszące się do niespełnienia przez Wnioskodawczynię przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jako odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia. W przeciwieństwie do świadczenia pielęgnacyjnego nie wystarczy fakt nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu D. R., zastępowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji. Pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 16a u.ś.r. poprzez uznanie, że Skarżąca nie spełnia warunku rezygnacji z aktywności zawodowej podczas gdy Skarżąca zrezygnowała całkowicie z wykonywanego zatrudnienia po to, aby podjąć opiekę nad mężem. Organ I instancji winien dokonać wnikliwej analizy przebiegu zatrudnienia Skarżącej, przyczyn rezygnacji z niego i niemożności dalszego podjęcia pracy. Dalej pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. stwierdzając, że działania organu I instancji nie miały na celu przeprowadzenia zgodnego z przepisami postępowania, a jedynie potwierdzenie z góry przyjętych założeń. SKO ograniczyło się do potwierdzenia ustaleń organu I instancji, bez jakichkolwiek samodzielnych i indywidualnych ustaleń stanu faktycznego. Zarzucił również naruszenie art. 11 i art. 8 k.p.a. poprzez brak ustosunkowania się do twierdzeń uważanych przez stronę za istotne dla sposobu załatwienia sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. W związku z tym wyeliminowanie zaskarżonej do sądu decyzji z obrotu prawnego może nastąpić wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w sposób określony w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja Wójta odmawiająca przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w niczym nie narusza zarówno przepisów prawa materialnego będących podstawą rozstrzygnięcia sprawy, jak i przepisów postępowania administracyjnego.

Wskazać należy, że materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 16a u.ś.r. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji przez Kolegium stanowił, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd podziela wcześniejsze stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu z dnia 27 sierpnia 2014 r., IV SA/Po 336/14 (Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach, dalej CBOSA), że określone w art. 16a ust. 1 u.ś.r. przesłanki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, należy odróżnić od przesłanek ustanowionych w art. 17 ust. 1 tej ustawy, dotyczących innego świadczenia opiekuńczego - świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ale też może zostać przyznane osobie, która zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w ogóle nie podejmuje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się odpowiednim orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność. Przepis ten określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne. Tym samym w art. 16a ust. 1 u.ś.r. ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego wykluczono zatem osoby niepodejmujące zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

Jest poza sporem, że Skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem. Organy ustaliły, że kryterium dochodowe (623 zł na osobę w rodzinie) nie zostało przekroczone; z akt sprawy wynika, że miesięczny dochód na osobę wynosi 429,82 zł miesięcznie (k. 50). Poza sporem jest również to, że ostatnie zatrudnienie Wnioskodawczyni ustało w 2001 r. Świadczy o tym argumentacja zawarta w odwołaniu i w uzasadnieniu skargi oraz w oświadczeniu skarżącej z (...) lipca 2013 r. (k. 47), jak i świadectwo pracy załączone do wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (k. 7); Skarżąca była zatrudniona w (...) do 21 kwietnia 2001 r. Mąż Skarżącej legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS ustalającym niezdolność do pracy oraz niezdolnością do samodzielnej egzystencji; zgodnie z art. 3 pkt 21 u.ś.r. oznacza to znaczny stopień niepełnosprawności na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z ww. oświadczenia Skarżącej wynika, że mąż legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 2009 r. (k. 47). Prawidłowo zatem organy administracji uznały, że w tych okolicznościach faktycznych brak jest podstaw do przyjęcia związku przyczynowego między rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Za trafny w tej sytuacji uznać pogląd, że gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, to z pewnością dałby temu wyraz tak, jak uczynił to przy świadczeniu pielęgnacyjnym, a o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przywołany przepis jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane określonym osobom (po spełnieniu innych warunków przewidzianych w tym przepisie), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast niewątpliwe jest w niniejszej sprawie, że w przypadku świadczenia, o które ubiega się Skarżąca, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego, ustawodawca wskazał wyłącznie przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec tego okoliczność, że dana osoba nie podejmuje zatrudnienia, w świetle art. 16a u.ś.r. nie wywołuje skutku w postaci spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia.

Dodać należy, że w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. K 27/13 (Dz. U. z 2013 r. poz. 1557) Trybunał Konstytucyjny uznał, że: "Art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) jest niezgodny z ar. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Okoliczność ta pozostaje jednak w sprawie bez znaczenia albowiem przedmiotem rozpoznania niniejszej sprawy jest ustalenie prawa skarżącej do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy regulacji odnoszących się do świadczenia pielęgnacyjnego.

Problemu prawnego podobnego do występującego w niniejszej sprawie dotyczy natomiast pytanie prawne, z którym do Trybunału Konstytucyjnego zwrócił się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 1026/13. Sąd ten wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z następującym pytaniem prawnym: "Czy art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z: art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ?". Zauważyć należy, że w dniu 17 lipca 2014 r. w sprawie sygn. akt P 1/14 Trybunał Konstytucyjny, po rozpoznaniu ww. pytania prawnego, postanowił na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 z późn. zm.) umorzyć postępowanie. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał, że problem konstytucyjny wynikający z pytania prawnego wiąże się z brakiem unormowania sytuacji osób, które były beneficjentami określonego świadczenia w poprzednim stanie prawnym, a którym świadczenie to już nie przysługuje. Chodzi zatem w pierwszym rzędzie o problem intertemporalny. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zasadniczy problem konstytucyjny dotyczący sytuacji prawnej osób pobierających przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne, które na mocy tej ustawy zostały pozbawione, został już rozstrzygnięty przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13 (OTK ZU nr 9/A/2013, poz. 134). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zaskarżone przepisy nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną otrzymywały już świadczenie pielęgnacyjne. Naruszyły tym samym bezpieczeństwo prawne osób niepełnosprawnych przez odebranie wsparcia osobom opiekującym się nimi.

Umarzając postępowanie Trybunał Konstytucyjny wskazał, że w związku z wejściem w życie wyroku TK o sygn. K 27/13, zasadniczy problem konstytucyjny, przed jakim stanął pytający sąd, został już ostatecznie rozstrzygnięty, zaś norma intertemporalna została uznana za niezgodną z art. 2 Konstytucji. Wykonując wyrok TK o sygn. K 27/13, Sejm uchwalił ustawę regulującą sytuację prawną podmiotów, które utraciły świadczenia rodzinne w związku z wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2012 r.

Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodnie z art. 5 w związku z art. 8 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567) w obecnym stanie prawnym istnieje możliwość złożenia wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekunów, którzy 1 lipca 2013 r. utracili prawo do zasiłku na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej z 2012 r. Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przyznaje jednocześnie prawo do wypłacenia świadczenia pielęgnacyjnego za okres między wygaśnięciem tego prawa a dniem wejścia jej w życie, wraz z odsetkami ustalonymi w wysokości odsetek ustawowych, określonej przepisami prawa cywilnego. Wnioski mogą być składane nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Jeżeli w tym czasie toczy się postępowanie o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności osobie, nad którą sprawowana jest opieka, wniosek może być złożony nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia wydania tego orzeczenia.

Powyższe postanowienie Trybunału Konstytucyjnego, jak wynika z przytoczonego wyżej jego uzasadnienia, także pozostaje bez wpływu na wynik niniejszej sprawy, skoro przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest ustalenie prawa skarżącej do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a problem będący przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt P 1/14 dotyczy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd oceniał zaskarżone decyzje według przepisów obowiązujących w dacie ich wydania. W uznaniu Sądu organy obu instancji, nie naruszyły prawa przy ich wydawaniu. Jednocześnie Sąd informuje, że od 15 maja 2014 r. obowiązuje przepis art. 25 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r. poz. 567),który stanowi, że w przypadku, gdy o specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a ustawy zmienianej w art. 17, ubiegają się osoby, którym w okresie od dnia 31 grudnia 2012 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. wygasły decyzje przyznające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wydane na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2013 r., z powodu upływu terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje tym osobom w okresie od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 31 grudnia 2014 r., na warunkach dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego określonych w ustawie zmienianej w art. 17, również jeżeli osoby te nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tym samym skarżącej przysługuje możliwość złożenia nowego wniosku o wypłatę tego świadczenia. Natomiast od 1 stycznia 2015 r. wchodzi w życie nowa regulacja prawna odnośnie przyznawania specjalnych zasiłków opiekuńczych. Art. 16a:a) ust. 1 otrzyma brzmienie:

1.

"Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1)

nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2)

rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji." Tym samym ustawodawca stworzył nowe możliwości otrzymywania świadczeń.

Skoro zatem zaskarżone w sprawie decyzje w niczym nie naruszają prawa, skarga jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.