Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1547898

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 2 października 2014 r.
IV SA/Po 816/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Donata Starosta.

Sędziowie WSA: Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.), Tomasz Grossmann.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2014 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) czerwca 2013 r. nr (...) w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzja z dnia (...) czerwca 2014 r., nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po rozpoznaniu odwołania G.S.utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta J. z dnia (...) maja 2013 r., nr (...).

W uzasadnieniu organ wskazał, że G. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym mężem - Z. S.

Decyzją z dnia (...) maja 2013 r. Burmistrz Gminy i Miasta J. odmówił przyznania wnioskującej żądanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ jako przyczynę odmowy wskazał niespełnienie przesłanki rezygnacji zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Organ wskazał, że wnioskodawczyni posiada ostatnie świadectwo pracy z (...) listopada 1996 r., zaś świadczenie pielęgnacyjne na męża zostało przyznane decyzją z dnia (...) grudnia 2009 r.

Dalej Kolegium wskazało, że G. S. była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego od (...) listopada 2009 r. do (...) lutego 2013 r. w związku z opieką nad mężem, na podstawie decyzji nr (...) z dnia (...) grudnia 2009 r. Decyzję powyższą podjęto m.in. w oparciu o oświadczenie G. S. o niepodejmowaniu zatrudnienia na rzecz opieki nad chorym małżonkiem.

Kolegium podniosło, że odwołanie od decyzji z dnia (...) maja 2013 r. wniosła G. S., w którym wyraziła brak zgody na takie rozstrzygnięcie. W piśmie swoim wskazała, że mąż jest bardzo chorą osobą po udarze mózgu i połowicznym paraliżu prawej strony. Choruje także na padaczkę pourazową i chorobę Parkinsona i od 5 lat nie mówi. W związku z tym wymaga stałej i całodobowej opieki, którą jedynie ona może mu zapewnić i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia.

W dalszej części uzasadnienia organ wyjaśnił, że zgodnie z obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r. art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego brzmienie zostało nadane ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których, w myśl przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1). Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy (623,00 zł).

Organ podniósł, iż z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że Z. S., orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Z. z dnia (...) kwietnia 2013 r. nr (...), zaliczony został do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym do dnia (...) kwietnia 2016 r. Faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym sprawuje jego żona G. S. i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia. Ponadto na podstawie akt sprawy ustalono, że wnioskująca miała ustalone świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem do dnia 28 lutego 2013 r. Niewątpliwie przedmiotowy wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy jest kontynuacją wcześniejszego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, które wygasło wraz z upływem terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Wnioskująca otrzymując kolejne orzeczenie o niepełnosprawności męża wystąpiła o świadczenie tożsame związane z opieką nad chorym członkiem rodziny jednak w nowym stanie prawnym. Kolejną przesłanką niezbędną do ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest kryterium dochodowe. Dochód rodziny Barbary Grażyny na potrzeby ustalenia prawa do przyznania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego ustalony został zgodnie z ww. przepisami i wynosi miesięcznie na osobę 0,00 zł i nie przekracza kryterium dochodowego określonego na kwotę 623,00 zł miesięcznie na osobę w rodzinie.

Zdaniem organu odwoławczego, w tym stanie faktycznym i prawnym sprawy organ I instancji zasadnie uznał, iż wnioskująca o specjalny zasiłek opiekuńczy nie spełnia koniecznej przesłanki tj. nie zrezygnowała z zatrudnienia.

Zgodnie z cytowanym wyżej art. 16a ust. 1, jednym z warunków koniecznych do nabycia prawa do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osoba legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie art. 3 pkt 22 ustawy, przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Kolegium podniosło, że ocena, czy w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego miała miejsce faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zdefiniowanych w art. 3 pkt 22 ustawy i czy ta rezygnacja pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność lub znaczny stopień niepełnosprawności, należy każdorazowo do kompetencji organu orzekającego. Oceniając tę kwestię należy sięgnąć do akt sprawy dotyczących wcześniejszego okresu, z których wynika, że strona nie podejmowała zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką, a nie że z tego zatrudnienia zrezygnowała.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła G. S. wskazując, że mą z jest bardzo chory i wymaga całodobowej opieki i z tego powodu nie może podjąć zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 5 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 827/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zawiesił postępowanie, które podjęte zostało na mocy postanowienia z dnia 29 lipca 2014 r.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013.1456 z późn. zm.) regulujący zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powyższy zasiłek jest świadczeniem wprowadzonym z dniem 1 stycznia 2013 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Nowelizacja ta jest wynikiem rekonstrukcji zasad przyznawania świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń, wymienionych enumeratywnie w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym uregulowane szczegółowo w art. 16a ustawy.

Zgodnie z art. 16a ust. 1 cyt. powyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Specjalny zasiłek opiekuńczy jest uzależniony od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy tj. kwoty 623 zł.

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoim mężem, który - zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia (...) kwietnia 2013 r. zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności, a niepełnosprawność datuje się od 2008 r. Wymaga on wsparcia w samodzielnej egzystencji. Rodzina spełnia kryterium dochodowe.

W rozpatrywanej sprawie okolicznością bezsporną jest również to, że skarżąca miała ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia (...) listopada 2009 r. do dnia (...) utego 2013 r. Z powyższych względów zgodzić należy się z organem, iż przedmiotowy wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy jest kontynuacją wcześniejszego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, które wygasło wraz z upływem terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Wnioskująca otrzymując kolejne orzeczenie o niepełnosprawności męża wystąpiła o świadczenie tożsame związane z opieką nad chorym członkiem rodziny jednak w nowym stanie prawnym. Wobec powyższego złożenie wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego musi być rozpatrywane nie jako oddzielne zdarzenia, ale jako ciąg logicznych działań skarżącej, pozostających w związku przyczynowo - skutkowym.

W przedmiotowej sprawie spór dotyczy niespełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organów skarżąca, ubiegając o przyznanie wnioskowanego świadczenia, nie zrezygnowała w rozumieniu art. 16a wskazanej ustawy z zatrudnienia.

Zatem w przedmiotowej sprawie obowiązkiem organu było zbadanie czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia i czy rezygnacja miała bezpośredni związek z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem.

W tym miejscu wskazać należy, iż celem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest udzielenie rekompensaty osobom, które rezygnują z zatrudnienia dla sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami najbliższej rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby wywiązać się z obowiązku opieki nad swymi niepełnosprawnymi obywatelami. Wobec powyższego, jeśli w realiach niniejszej sprawy skarżąca podniosła okoliczności wskazujące na istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy jej rezygnacją z zatrudnienia tylko po to, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem, a w konsekwencji by pobierać wnioskowane świadczenie, to rolą organów było wnikliwe zweryfikowanie powyższych okoliczności. Dopiero ocena powyższych faktów w całokształcie okoliczności sprawy umożliwiała prawidłowe zastosowanie art. 16a wskazanej ustawy.

Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym w aktualnym stanie prawnym osoba ubiegająca się o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru, a przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 668/13, publ. w internetowej CBOSA).

Trafny jest tym samym pogląd, że gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, to z pewnością dałby temu wyraz tak, jak uczynił to przy świadczeniu pielęgnacyjnym, a o którym jest mowa w art. 17 ust. 1 omawianej ustawy. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane określonym osobom (po spełnieniu innych warunków przewidzianych w tym przepisie), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast niewątpliwe jest w niniejszej sprawie, że w przypadku świadczenia, o które ubiega się skarżąca, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca wskazał wyłącznie przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec tego okoliczność, że dana osoba nie podejmuje zatrudnienia, w świetle dyspozycji cyt. wyżej art. 16a ustawy nie wywołuje skutku w postaci spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia.

W art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawarta jest definicja pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", które jest równoznaczne z wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywaniem pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej.

Powyższa regulacja oznacza, że zrezygnowanie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a do którego to pojęcia odwołuje się omawiany przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ściśle wiąże się z wcześniejszym zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 123/10, LEX nr 594975).

Rezygnacja z zatrudnienia musi być również powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są więc okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 585/13, publ. w internetowej CBOSA).

Odnosząc powyższe rozważania do ustaleń stanu faktycznego w niniejszej sprawie należy zgodzić się ze stwierdzeniem organu, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Na gruncie niniejszej sprawy zauważyć należy, że z orzeczenia niepełnosprawności wynika, iż niepełnosprawność męża skarżącej datuje się od 2008 r. Również sama skarżąca we wniesionych środkach zaskarżenia (szczególnie w odwołaniu) wskazuje, iż jej mąż choruje od 5 lat. W przedmiotowej sprawie należy również podkreślić, iż z akt sprawy wynika, że ostatnim miejscem zatrudnienia skarżącej była spółka "(...)", gdzie skarżąca pracowała do (...) listopada 1996 r. Natomiast w aktach brak jest jakiegokolwiek dokumenty wskazującego, iż skarżąca w późniejszym okresie, w szczególności w 2008 r., pracowała. Przy czym zaznaczyć należy, że we wniesionej skardze czy też odwołaniu skarżąca nie kwestionuje okoliczności, że ostatnie świadectwo pracy jest z (...) listopada 1996 r.

Ponadto należy mieć na uwadze, iż ze świadectwa pracy wynika, że rozwiązanie ostatniego stosunku pracy nastąpiło przez zakład pracy z przyczyn ekonomicznych. Zatem również powyższe może podważać stanowisko, iż skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad mężem.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.