IV SA/Po 315/20 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3058372

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 sierpnia 2020 r. IV SA/Po 315/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Busz (spr.).

Sędziowie WSA: Izabela Bąk-Marciniak, Asesor sądowy Maria Grzymisławska-Cybulska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi (...) Sp. z o.o. Sp.k. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) stycznia 2020 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika

1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza (...) z dnia (...) listopada 2019 r. nr (...);

2. zasądza na rzecz (...) Sp. z o.o. Sp.k. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwotę (...) zł ((...) złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) stycznia 2020 r. nr (...) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza J. z dnia (...) listopada 2019 r. nr (...) w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia.

Powyższe decyzje wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Pismem z dnia (...) listopada 2019 r. Spółka A (dalej jako: "Skarżąca"), złożyła wniosek o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika - A. B. realizującego w związku z tym obowiązkowe dokształcanie teoretyczne w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr (...) w J. w zawodzie operator obrabiarek skrawających. Skarżąca wskazała we wniosku, że umowa o pracę celem dokształcania młodocianego pracownika została zawarta na okres (...).09.2016 - (...).08.2019, a egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe zakończony z wynikiem pozytywnym, odbył się (...) września 2019 r. przed W. Izbą Rzemieślniczą w P.

Burmistrz J. decyzją z dnia (...) listopada 2019 r. nr (...) odmówił Spółce A przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika - A. B. Organ I instancji podał, że wnioskodawca nie posiada statusu rzemieślnika w rozumieniu ustawy o rzemiośle i z tego względu młodociany pracownik powinien zdać egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe, a nie egzamin przed Komisją powołaną przez Izbę Rzemieślniczą.

Od decyzji Burmistrza odwołanie, w przewidzianym do tego terminie, złożyła Spółka A. podnosząc zarzut naruszenia art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1148 z późn. zm.). W odwołaniu podkreślono, że umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego były zawierane przed dniem (...) września 2019 r., a dokumenty do egzaminu były składane w czerwcu 2019 r. Zaakcentowano też, że uczeń zdał egzamin czeladniczy i uzyskał tytuł zawodowy w zawodzie operator obrabiarek skrawających.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) stycznia 2020 r. nr (...) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza J. z dnia (...) listopada 2019 r. nr (...) w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia.

Uzasadniając wydaną decyzję Kolegium wskazało, że warunki przyznawania pracodawcy dofinansowania kosztów kształcenia pracowników młodocianych zostały uregulowane w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1148). Jak wynika z przepisu art. 122 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2019 r. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:

a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495),

b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy.

Kolegium stwierdziło, że przepisy te przesądzają że w sytuacji gdy pracodawca nie jest rzemieślnikiem wówczas kształci pracownika, który zdaje egzamin zawodowy przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną.

Zdaniem organu II instancji nie budzi wątpliwości, że odwołująca Spółka nie jest rzemieślnikiem w rozumieniu powyższych przepisów. W związku z tym dla takiego podmiotu zastosowanie będą mieć regulacje dotyczące pracodawców niebędących rzemieślnikami. Zatem zgodnie z obowiązującymi przepisami młodociany pracownik winien zdać egzamin przeprowadzony przez Okręgową Komisję Egzaminacyjną, tymczasem młodociany pracownik A. B. zdał egzamin czeladniczy przed W. Izbą Rzemieślniczą w P.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Spółka A domagając się uchylenia zaskarżonych decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucono: naruszenie art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego, art. 101a ust. 1 i 3 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 2245), a także art. 2 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest odmowa przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

Podstawę prawna rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1148 z późn. zm. - dalej również jako: Prawo oświatowe).

Poza sporem w okolicznościach badanej sprawy pozostaje, że od 1 września 2019 r. art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego stanowi, że pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:

a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495),

b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy.

Kwestią bezsporną pozostaje, że jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji Spółki A zatrudnia od (...) września 1995 r. P. S., posiadającego Dyplom Mistrzowski W. Izby Rzemieślniczej w P. w zawodzie operator obrabiarek skrawających (dyplom nr (...)). Nie jest też sporne, że umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego pracownika młodocianego A. B. w zawodzie operator obrabiarek skrawających zawarto (...) sierpnia 2016 r. W Umowie tej zastrzeżono, że przygotowanie zawodowe odbędzie się pod nadzorem P. S. posiadającego kwalifikacje zawodowe, dyplom mistrzowski w zawodzie operator obrabiarek skrawających (Dyplom Mistrzowski (...)) oraz przygotowanie pedagogiczne nr (...) Centrum Rozwoju Kompetencji w P. W umowie też zastrzeżono, że "nauka zawodu kończy się egzaminem czeladniczym składanym przed komisją izby rzemieślniczej". Istota sporu w okolicznościach badanej sprawy sprowadza się do zasadności przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

Badając zasadność złożonej skargi należy podkreślić, że rację mają organy orzekające w sprawie co do tego, że brzmienie art. 122 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe uległo zmianie z dniem 1 września 2019 r., w momencie wejścia w życie ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2245), gdzie nie zawarto przepisów przejściowych. Zaakcentować jednak trzeba, że w tej sytuacji należy zawsze mieć na względzie fakt, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że w sytuacji zmiany przepisów na mniej korzystne dla podmiotu, przy jednoczesnym braku przepisów przejściowych, uwzględniając normę art. 2 Konstytucji RP należy stosować normę względniejszą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1691/12 i z 16 października 2012 r. sygn. akt I FSK 1996/11, CBOSA).

Podkreślenia wymaga również, że sądy administracyjne kontrolują legalność działalności administracji publicznej, przy czym, co trzeba zaznaczyć, czynią to w ramach sprawowanego - wymiaru sprawiedliwości - (art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia sądy uprawnione są do wyważenia racji stron procesu w ramach wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych. Nie do pogodzenia - z istotą wymiaru sprawiedliwości - w ocenie Sądu sprawę niniejszą rozpoznającego, byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby do sytuacji w której pracodawca zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przed 1 września 2019 r., poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, który zdał egzamin określony w umowie, a następnie - z uwagi na brak przepisów intertemporalnych - zostałby pozbawiony dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Dlatego też Sąd za zasadne uznał podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego przez organy obu instancji.

Ponadto podkreślić trzeba, że na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Nie ulega wątpliwości, że jakkolwiek pracodawcą w niniejszej sprawie jest Spółka, to zatrudniony w tej Spółce P. S. (rzemieślnik) posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje tym pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o prace w celu przygotowania zawodowego (co niniejszej sprawie jest bezsporne), jeżeli pracodawca "lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo zatrudniona u pracodawcy" posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. W badanej sprawie nie budzi jednak żadnych wątpliwości fakt, że rzemieślnik P. S. jest zatrudniony u pracodawcy i prowadził przygotowanie zawodowe A. B. W niniejszej sprawie bezsporne więc pozostaje, że osoba zatrudniona u pracodawcy posiadała kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania.

Nie budzi również wątpliwości, że na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał "w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495)". Dokonując wykładni tego ostatniego przepisu, w ocenie Sądu, wziąć należało pod uwagę nie tylko jego literalne brzmienie, jak w istocie uczyniły to organy, ale należało również posłużyć się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej. Skoro zatem ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych - pod warunkiem - że kwalifikacje takie posiada osoba przez niego zatrudniona, to nie sposób przyjąć, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit.a Prawa oświatowego mowa wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ustawy o rzemiośle. Należy zresztą zauważyć, że sam ustawodawca nie odsyła wprost do ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267), a jedynie do rozporządzenia określającego warunki powoływania komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych wydanego na podstawie zawartej w art. 3 ust. 4 tej ustawy delegacji ustawowej. Wnioski dotyczące wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego pośrednio potwierdzają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2018 r. poz. 2010 - dalej jako: Rozporządzenie z 1996 r.), gdzie wskazano, że wymóg posiadania kwalifikacji wymaganych od instruktorów praktycznej nauki zawodu nie dotyczy pracodawców, w imieniu których przygotowanie zawodowe młodocianych prowadzą uprawnieni do tego pracownicy 9 § 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 3c rozporządzenia z 1996 r.). Zważywszy przy tym na cel regulacji tych przepisów, które mają w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych poprzez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia przyjąć należało, że dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego nie tylko pracodawcom będącym rzemieślnikami w rozumieniu ustawy o rzemiośle, ale również pracodawcom w imieniu których zakład prowadzi albo u których zatrudniona jest osoba, która jest rzemieślnikiem. Interpretacja przepisów Prawa oświatowego musi następować z uwzględnieniem wytycznych, które zawarte zostały w preambule tej ustawy, a która wskazuje, że oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa; kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wskazaniami zawartymi w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Konwencji o Prawach Dziecka. Nauczanie i wychowanie - respektując chrześcijański system wartości - za podstawę przyjmuje uniwersalne zasady etyki. Kształcenie i wychowanie służy rozwijaniu u młodzieży poczucia odpowiedzialności, miłości Ojczyzny oraz poszanowania dla polskiego dziedzictwa kulturowego, przy jednoczesnym otwarciu się na wartości kultur Europy i świata. Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności.

Mając zatem na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że decyzje obu instancji zapadły z naruszeniem przepisu prawa materialnego art. 122 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a Prawa oświatowego, mającym wpływ na wynik sprawy. Uzasadniało to ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a. o czym Sąd orzekł w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę złożyły się koszty: wpisu sądowego od skargi ((...) zł).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie rozpoznanie wniosku Skarżącej z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.