IV SA/Po 1072/19, Dobrowolność opuszczenia lokalu. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2825410

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 lutego 2020 r. IV SA/Po 1072/19 Dobrowolność opuszczenia lokalu.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Donata Starosta (spr.).

Sędziowie WSA: Maciej Busz, Asesor sądowy Maria Grzymisławska-Cybulska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2020 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody z dnia (...) października 2019 r. nr (...) w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego

1. uchyla zaskarżoną decyzję;

2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej M. S. kwotę (...) zł ((...) złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) października 2019 r. nr (...) Wojewoda uchylił decyzję Wójta Gminy (...) z (...) sierpnia 2019 r. nr (...) odmawiającą wymeldowania M. S. (zwanej dalej również "Skarżącą") z pobytu stałego w budynku mieszkalnym nr (...) przy ul. (...) w (...) i orzekł o wymeldowaniu ww. z pobytu stałego w tym budynku.

Zaskarżona decyzja zapadał w następującym stanie faktycznym.

Pismem z dnia (...) maja 2019 r. W. S. zwrócił się do Wójta Gminy (...) o wymeldowanie Skarżącej z pobytu stałego w budynku mieszkalnym nr (...) przy ul. (...) w (...).

Decyzją z dnia (...) sierpnia 2019 r. Wójt Gminy (...) orzekł o odmowie wymeldowania Skarżącej z pobytu stałego. Wójt uznał, że Skarżąca wprawdzie opuściła miejsce dotychczasowego zamieszkania, jednakże opuszczenie to nie miało charakteru trwałego i dobrowolnego. Potwierdzeniem tego jest m.in. interwencja Policji, która doprowadziła do przywrócenia utraconego władztwa. Ponadto samo przebywanie przez Skarżącą w innym lokalu nie świadczy jeszcze o zamiarze trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego zwłaszcza, że uniemożliwiono jej korzystanie ze wspólnej nieruchomości poprzez nieudostępnienie kluczy. Opuszczenie lokalu powinno być dobrowolne, połączone z zabraniem wszystkich swoich rzeczy z zajmowanego lokalu i skoncentrowaniem swojego centrum życiowego poza miejscem pobytu stałego. W przedmiotowej sprawie podczas wizji lokalnej ujawniono rzeczy Skarżącej, w tym jej rzeczy osobiste. Zdaniem Wójta ośrodkiem centrum interesu życiowego Skarżącej jest nieruchomość położona w (...) przy ul. W odwołaniu od decyzji Wójta W. S. podniósł, że Skarżąca przebywa od ponad roku w (...) w mieszkaniu, na które jak twierdzi ma mieć bezterminową umowę użyczenia. W tym czasie nocowała przy ul. (...) zaledwie kilka razy, co było bezpośrednio związane ze złożonym wnioskiem o wymeldowanie. W zeznaniu na przesłuchaniu przez biegłych sądowych psychologów na potrzeby sprawy rozwodowej wyraźnie podała, że przebywa trwale w (...) w mieszkaniu A. D. Zeznała, że mieszka tam nieprzerwanie i nie wraca na noc do domu w (...). O trwałym opuszczeniu miejsca zamieszkania świadczą słowa Skarżącej w toku spławy rozwodowej gdy przyznała, iż od kwietnia 2019 r. mieszka nieprzerwanie w (...), a faktycznie trwa od lipca 2018 r. W. S. zaznaczył, że skarga związana z brakiem możliwości korzystania z mieszkania pojawiła się dopiero po złożeniu wniosku o wymeldowanie. Pomiędzy (...) lipca 2018 r., a (...) czerwca 2019 r. nie wpłynęła ani jedna taka skarga.

Uzasadniając wskazaną na wstępie decyzję z dnia (...) października 2019 r. Wojewoda wyjaśnił, że w świetle art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1397; zwanej dalej "ustawą") obowiązany jest do ustalenia, czy Skarżąca faktycznie opuściła budynek mieszkalny nr (...) przy ul. (...) w (...), bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego w tym lokalu. Zdaniem Wojewody fakt tez został potwierdzony w toku postępowania.

Wojewoda wskazał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu art. 35 ustawy, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. W takim rozumieniu opuszczeniem lokalu jest nie tylko faktyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Jakkolwiek jednak zamiar ten, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności, a nie treści ujętych w oświadczeniach zainteresowanej osoby.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania, przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję.

Zdaniem Wojewody w rozpoznawanej sprawie wystąpiły podstawy do wymeldowania Skarżącej z miejsca pobytu stałego, gdyż jak sama oświadczyła, (...) kwietnia 2019 r. opuściła nieruchomość przy ul. (...) w (...). Fakt niezamieszkiwania Skarżącej pod tym adresem potwierdziła również opinia Sądu Okręgowego w (...) w sprawie o rozwód. Ponadto W. S. składając (...) maja 2019 r. podanie o wymeldowanie poinformował, że Skarżąca od pięciu miesięcy nie mieszka w miejscu pobytu stałego, ale nie ma utrudnionego dostępu do nieruchomości, gdyż posiada do niej klucze. Skarżąca opuszczając dom zabrała wszystkie rzeczy osobiste swoje i małoletniego syna. Nie ponosi kosztów utrzymania nieruchomości. Skarżąca dopiero po wszczęciu postępowania o wymeldowanie pojawiła się w przedmiotowym domu, nocowała w nim tylko kilka razy (od godziny 22 do 7.30), a następnego dnia zabierała syna i powracała do mieszkania w (...), w którym zamieszkuje z obecnym partnerem. Podczas wizji stwierdzono, że w domu znajdują się tylko pojedyncze rzeczy wymienionej takie jak: kurtka, sweter damski, bluza. Rzeczy osobiste Skarżąca miała spakowane w walizce, którą każdorazowo zabierała ze sobą. Żaden z zebranych w postępowaniu dowodów nie wskazuje na to, że Skarżąca została przymuszona do opuszczenia przedmiotowej nieruchomości.

Samo pozostawienie w spornym lokalu rzeczy osobistych, rzeczy codziennego użytku nie ma decydującego znaczenia dla ustalenia spełnienia przesłanek stałego zamieszkiwania. Dowód taki należy oceniać w zestawieniu z innymi i dopiero wówczas można uznać, czy dana okoliczność została udowodniona, czy też nie.

W ocenie Wojewody opuszczenie przez Skarżącą dotychczasowego miejsca pobytu nastąpiło z zamiarem urządzenia centrum spraw życiowych, osobistych i majątkowych w innym miejscu. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdził istnienie woli koncentracji własnych spraw życiowych poza miejscem stałego zameldowania. Wskazany przez Skarżącą zamiar powrotu do domu nr (...) przy ul. (...) w (...) do czasu zakończenia sprawy rozwodowej, nie świadczy jeszcze o przebywaniu. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że Skarżąca nie koncentruje swoich spraw życiowych, a w szczególności nie nocuje i nie stołuje się we wskazanej nieruchomości. Założyła swoje centrum życiowe z nowym partnerem w innej miejscowości i z przedmiotową nieruchomością nie łączy przyszłości, a fakt, że przebywa w związku partnerskim wskazuje, że była to jej suwerenna, dobrowolna decyzja.

W skardze na ww. decyzję Wojewody do wojewódzkiego sądu administracyjnego M. S. zarzuciła decyzji Wojewody naruszenie art. 35 ustawy poprzez przyjęcie, że opuszczenie lokalu było dobrowolne i trwałe, kiedy takie nie było, a wynikało z okoliczności związanych z zachowaniem W. S. Skarżąca zarzuciła również decyzji Wojewody naruszenie art. 7 k.p.a i art. 77 § 1 k.p.a., co skutkowało błędnym ustaleniem okoliczności faktycznych polegającym na przyjęciu, że Skarżąca dobrowolnie opuściła miejsce zameldowania.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia (...) października 2019 r. i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Skarżąca podkreśliła, że pomimo, iż doszło do opuszczenia przez nią mieszkania w (...), to nie miało ono charakteru trwałego i dobrowolnego. Skarżąca wykazywała wolę zamieszkiwania w domu przy ul. (...), ale wobec zachowania W. S., było to niemożliwe i dopiero interwencja policji przywróciła posiadanie. Również fakt, iż Skarżąca wskazała organom administracyjnym i wymiaru sprawiedliwości adres: (...), ul. (...), jako miejsce doręczania korespondencji dowodzi, iż jest to jej aktualne miejsce zamieszkania i centrum w którym koncentruje się jej życie.

Zdaniem Skarżącej opuszczenie lokalu mieszkalnego nie było dobrowolne, a fakt, iż skarżąca przebywała w innym miejscu był skutkiem przymusowej sytuacji do której doprowadził były mąż, który nękał psychicznie Skarżącą oraz pozbył się ze wspólnego domu jej rzeczy. Skarżąca nie miała więc zamiaru opuszczać swojego dotychczasowego centrum życiowego, jednak wobec takich okoliczności i uzasadnionych obaw, wbrew swej woli, zmuszona sytuacją opuściła dom wraz z małoletnim synem.

Organ II instancji dopuścił się uchybienia w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez odmowę przyznania waloru dowodowego notatce policyjnej z dnia (...) lipca 2019 r. nr (...) z góry przesądzając na podstawie nierozpoznanego wniosku o wyłączenie z postępowania posterunku policji w (...), z powodu przekroczenia uprawnień służbowych funkcjonariuszy. Poza wnioskiem o wyłączenie złożonym przez W. S., który jako strona sporu oparł twierdzenia na subiektywnych odczuciach, nie zapadły jakiekolwiek ustalenia i decyzje, że interweniujący policjanci przekroczyli swoje uprawnienia. Ustalenia Wojewody opierają się więc na niedopuszczalnym abstrakcyjnym przypuszczeniu, że notatka policyjna nie może mieć mocy dowodowej. W ocenie skarżącej organ II instancji w zakresie ustaleń stanu faktycznego sprawy powinien pominąć dowód z opinii biegłych sądowych nr ew. (...). Dokument ten w istocie swej treści odnosi się do oceny sytuacji opiekuńczo - wychowawczej dzieci M. S. i W. S. oraz więzi dzieci z rodzicami i kwestii powierzenia opieki. Natomiast zawarte w treści opinii stwierdzenia dotyczące opuszczenia mieszkania przez Skarżącą mogą być oceniane wyłącznie jako kulisy sytuacji panującej między byłymi małżonkami, a nie jako pełnowartościowe fakty rozpoznawane w kontekście trwałego i dobrowolnego opuszczenia nieruchomości w (...).

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego stanowił przepis art. 35 ustawy, który przewiduje, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 4 ustawy, zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała.

Sąd zauważa, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 ustawy, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 851/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). O trwałości opuszczenia lokalu świadczy niewątpliwie fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie danej osoby pod wskazanym adresem związane z zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zamieszkiwania. Dobrowolność opuszczenia miejsca pobytu stałego musi wynikać z własnej woli zainteresowanej osoby, a nie z powodu presji, czy bezprawnego działania innych osób. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym, czy też finansowym osób trzecich. Opuszczenie miejsca pobytu stałego nie oznacza zatem jedynie fizycznego przebywania w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w tym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Ma to ważne znaczenie dla ustalenia, czy doszło do opuszczenia lokalu w rozumieniu analizowanego przepisu. Dla oceny zamiaru istotne jest jednak to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić zarówno w sposób wyraźny - poprzez złożenie oświadczenia woli, jak również w sposób domniemany - poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wyraził trafne stanowisko, iż za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje się sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew swojej woli, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. W ocenie Wojewody Skarżąca takich kroków nie podjęła. Zdaniem Sądu oceny tej Wojewoda dokonał przedwcześnie, bezpodstawnie odmawiając wartości dowodowej informacji Kierownika Posterunku Policji w (...) z (...) lipca 2019 r. (...), z uwagi na oświadczenie W. S. sugerujące bliskie pokrewieństwo zastępcy kierownika posterunku, a Skarżącą.

Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 57 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Z kolei zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Art. 76 § 3 k.p.a. dopuszcza możliwość przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów. Domniemanie zgodności z prawdą dokumentu urzędowego może być obalone wszelkimi środkami dowodowymi, jednakże strona, która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego, powinna tę okoliczność udowodnić.

Obalenie domniemania wynikającego z art. 76 § 1 k.p.a. wymagało od Wojewody zwrócenie się do Komendanta Powiatowego Policji w (...) celem wyjaśniania wiarygodności pisma Kierownika Posterunku w (...), a także wyjaśnienia, czy przeciwko osobie sporządzającej pismo zostało wszczęte postępowanie dyscyplinarne. Tymczasem Wojewoda, nie dokonując jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie, odmówił wiarygodności dokumentu urzędowego opierając się tylko i wyłącznie na gołosłownych, niczym niepopartych twierdzeniach strony postępowania, iż pismo to zawiera kłamliwe informację, co miałoby wynikać z pokrewieństwa Skarżącej i Kierownika Posterunku w (...). W ocenie Sądu w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek materiału dowodowego mogącego pozbawiać wiarygodności pisma Kierownika Posterunku w (...) z dnia (...) lipca 2019 r. W Wojewoda bezpodstawnie odmówił wartości dowodowej omawianego pisma, czym w sposób mogący mieć wpływ na wynika sprawy naruszył art. 7, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. W konsekwencji organ odwoławczy przedwcześnie uznał, że Skarżąca nie podejmowała działań mających umożliwić jej powrót do miejsca pobytu stałego w budynku mieszkalnym nr (...) przy ul. (...) w (...)

Dodatkowo wskazać trzeba, że w toku postępowania odwoławczego Wojewoda dopuścił się mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Przepis ten przewiduje, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zawarte w treści art. 10 § 1 k.p.a. sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji publicznej, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia. Dotyczy to zarówno postępowania przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji. Możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji jest więc dla strony niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska.

Niewątpliwie z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, że dokonując oceny spełnienia przesłanki trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu organ oparł się na załączonej do odwołania złożonego przez W. S. opinii psychologicznej w sprawie o rozwód. O ile Sąd podziela stanowisko Wojewody zaprezentowane w odpowiedzi na skargę, że dokument ten mógł stanowi dowód w sprawie zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., to zauważyć trzeba, że w toku postępowania odwoławczego organ nie umożliwił Skarżącej odniesienia się do tego dowodu, co stanowi naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca została jedynie poinformowana przez organ I instancji o przekazaniu odwołania do organu II instancji. Obowiązkiem organu odwoławczego było przed wydaniem decyzji poinformowanie stron postępowania o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym. Uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem do odwołania została załączona dokumentacja, która została uwzględniona przez Wojewodę przy wydawaniu decyzji. Uwzględniając zatem fakt, że decyzja o wymeldowaniu Skarżącej została wydana dopiero przez organ II instancji, brak zapewnienia Skarżącej możliwości odniesienia się do wskazanego dowodu, mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Reasumując, Sąd uznał, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć wpływ na wynik sprawy. Wojewoda dokonał dowolnej oceny zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego, jednocześnie nie gwarantując Skarżącej możliwości odniesienia się do materiału dowodowego przed wydaniem rozstrzygnięcia. Z uwagi na stwierdzone uchybienia natury procesowej, przedwczesnym byłoby w ocenie Sadu dokonywanie wiążących organ ustaleń co do okoliczności uzasadniających wydanie decyzji o wymeldowaniu.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy mając wątpliwości co do prawdziwości okoliczności przytoczonych w piśmie Kierownika Posterunku w (...) z dnia (...) lipca 2019 r. w zakresie stwierdzonych w nim okoliczności interwencji dotyczących utrudnienia korzystania z lokalu r (...) przy ul. (...) w (...), powinien zwrócić się do Komendanta Powiatowego Policji w (...) o potwierdzenie tych okoliczności. Dopiero po uzyskaniu tych informacji organ na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceni, czy Skarżąca w sposób trwały i dobrowolny opuściła przedmiotowy lokal. Uznając załączoną do odwołania opinię psychologiczną jako istotny dowód w sprawie organ powinien wystąpić do stron o przesłanie kompletnego dokumentu. Do odwołania załączono bowiem wybrane jej strony, co może mieć wpływ na ocenę omawianego dowodu. Przed wydaniem decyzji organ powinien ponadto pamiętać o obowiązku umożliwienia stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ww. ustawy uwzględniając wysokość uiszczonego przez Skarżącą wpisu od skargi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.