IV SA/Gl 895/18, Prawo organu do wydania decyzji dot. świadczenia nienależnie pobranego i podlegającego zwrotowi. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2605029

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 grudnia 2018 r. IV SA/Gl 895/18 Prawo organu do wydania decyzji dot. świadczenia nienależnie pobranego i podlegającego zwrotowi.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Kozicka.

Sędziowie WSA: Beata Kalaga-Gajewska, Marzanna Sałuda (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta U. z dnia (...) r. nr (...)

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzja z dnia (...) nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej (- dalej "Kolegium", "Sko") nie uwzględniło odwołania M. W.- dalej strona, od decyzji z dnia (...) nr (...) wydanej przez Burmistrza Miasta U. w przedmiocie: uznania zrealizowanego świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko F. W. za okres od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. w kwocie 2000,00 zł za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi.

Stan sprawy jest następujący:

Burmistrz Miasta U. stwierdził, na podstawie analizy dokumentacji, że E. W. od 1 kwietnia 2017 r. uzyskała zatrudnienie na umowę o pracę w B w U. i uzyskała za miesiąc maj 2017 r. dochód w wysokości 1400.03 zł. Organ I instancji ustalił, iż od 1 czerwca 2017 r. stronie nie przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego, ponieważ miesięczny dochód 3 - osobowej rodziny wyniósł 887,74 zł czyli przekraczał kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie w którym nie zgodziła się z rozstrzygnięciem organu I instancji.

Kolegium stwierdziło, iż argumenty odwołania strony są nie zasadne i sporną decyzją z dnia (...) nr (...) utrzymało decyzje w mocy.

Wskazało, iż materialnoprawną podstawę decyzji stanowi przepis art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zwanej dalej ustawą" zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Z kolei w myśl art. 25 ust. ust. 2 pkt 1 za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania Zdaniem Sko z zaskarżonej decyzji wynika, że w stosunku do odwołującej wymóg z art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy został spełniony.

Sko podało, iż z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia (...) nr (...) przyznano stronie prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko F. W. na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 500,00 zł miesięcznie, gdzie do wniosku strona dołączyła niezbędne dokumenty w oparciu, o które organ I instancji wyliczył kryterium dochodowe rodziny, które wyniosło 753,75 zł. Do wyliczenia kryterium dochodowego organ I instancji uwzględnił dochód strony z tytułu zatrudnienia w A spółka z o.o., U. od 1 sierpnia 2015 r. i wysokość dochodu za 09.2015 wyniosła 1.174,91 zł oraz dochód z tytułu zatrudnienia E. W. w A spółka z o.o. U. od 1 stycznia 2016 r. i wysokość dochodu za luty 2016 r. wyniosła 88,29 zł oraz dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez stronę w wysokości 998,05 zł.

Zatem algorytm obliczenie dochodu wynosi 1174,91 + 88,29 + 998,05 = 2.261,25: 3 osoby = 753,75 zł. W oparciu o powyższe organ I instancji decyzją z dnia (...) nr (...) przyznał stronie prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko F. W. na okres od dnia 01.04. 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 500,00 zł miesięcznie.

W dniu 16 października 2017 r. strona przedłożyła do organu I instancji zaświadczenie o uzyskaniu od 1 kwietnia 2017 r. zatrudnienia przez E. W. na podstawie umowy o pracę w B w U. i uzyskała za miesiąc maj 2017 r. dochód w wysokości 1400,03 zł zatem po przeliczeniu kryterium dochodowego rodziny ustalono, że w okresie od 06. 2017 r. do 09.2017 strona odwołująca nie była uprawniona do pobierania przyznanego świadczenia wychowawczego. Przedstawiono algorytm obliczenia dochodu: 11 74,91 zł + 88,29 zł + 1400.03 = 2.663.23 zł: 3 osoby = 887,74 zł w przeliczeniu na osobę.

W konsekwencji Sko za prawidłową uznało decyzję która uznano zrealizowane świadczenia wychowawcze na dziecko F. W. za nienależnie pobrane za okres od 1 czerwca 2017 r. do 30 września 2017 r.

Zdaniem Sko nie ulega wątpliwości iż świadczenie nie należało się odwołującemu, natomiast okoliczność pouczenia wynika z akt sprawy, a mianowicie z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 28 czerwca 2016 r. jak również z decyzji z dnia (...) nr (...) przyznającej stronie świadczenie wychowawcze. Zatem w ocenie Kolegium zasadne było wydanie decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu, gdyż strona nie poinformowała niezwłocznie organu I instancji o zmianie sytuacji rodzinnej, a winna była to uczynić już w kwietniu 2017 r. w momencie podjęcia pracy przez E. W.

Kolegium wskazało, odnosząc się do faktu iż organ I instancji wydał dwie sprzeczne decyzje gdzie w jednej orzekł o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym, a w drugim przyznał świadczenie wychowawcze na okres od 1 września 2017 r. do 30.09.2018, że każda z wymienionych decyzji została wydana z uwzględnieniem określonego w ustawie roku bazowego. Zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy, pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Natomiast ustalając prawo do świadczenia wychowawczego na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. rokiem kalendarzowym którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego jest rok kalendarzowy 2016 i prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu.

W przedmiotowej sprawie okresem, na który było ustalane prawo do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na dwoje dzieci jest okres od 1 kwietnia 2016 r. 30 września 2017 r., zatem do dochodu rodziny należało wliczyć dochody osiągnięte w 2014 r., z uwzględnieniem dochodów utraconych i uzyskanych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organowi zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1, art. 75 § 1, art. 84 § 1 art. 86 k.p.a., mające istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, poprzez naruszenie prawdy obiektywnej i zasady oficjalności postępowania dowodowego, i nie uwzględnienie przy rozpatrywaniu odwołania faktu, że organ I Instancji nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego w sprawie, pomimo że były zgłaszane przeze mnie na odpowiednich etapach postępowania wyjaśniającego wnioski dowodowe, w celu ustalenia wszystkich niezbędnych okoliczności, oraz nie uwzględnienie przez organ II Instancji wyjaśnień złożonych w toku postępowania odwoławczego przez pełnomocnika

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., mające istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, poprzez naruszenie prawdy obiektywnej i zasady oficjalności postępowania dowodowego, i nierozpatrzenie całości zebranego materiału dowodowego, tj. pominięcie faktów stwierdzonych w treści składanych wyjaśnień przeze mnie w toku całego postępowania, w tym w toku postępowania odwoławczego przez mojego pełnomocnika, przy jednoczesnym pominięciu tych wyjaśnień w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji i braku analizy oraz oceny organu w tym zakresie, co czyni nie możliwym przeprowadzenie kontroli procesu decyzyjnego organu przyjętego w orzeczeniu,

3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 104 § 2 k.p.a., mające istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, poprzez naruszenie prawdy obiektywnej, zasady działania organów administracyjnych w oparciu o przepisy praw, zasady rozpatrzenia całości zebranego materiału dowodowego i zasady rozstrzygania decyzją administracyjną całości sprawy a nie wyłącznie wybranych jej fragmentów, a mianowicie przyjęcie przez organ I Instancji i organ II Instancji, tj. argumentację przedstawioną przez Skarżącego i jego pełnomocnika w piśmie wyjaśniającym z dnia 11 czerwca 2018 r. i pominięcie jego wniosków w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji;

4. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 w zw. z art. 107 § 3, w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez przełamanie przez organ II Instancji reguł zasady swobodnej oceny dowodów, a to: obowiązku dokonania wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego i pełnego jego rozpatrzenia, a w konsekwencji niewszechstronną, wybiórczą i naruszającą powyższą zasadę ocenę zebranej w sprawie dokumentacji, w tym w zakresie zatrudnienia i przyjęciu, że zdarzenie z kwietnia 2017 r. miało wpływ na wymiar świadczenia 500+ do podstawy ustalenia prawa do tego świadczenia, tj. dochody za rok kalendarzowy 2014, a na podstawę ustalenia ww. prawa na dalszy okres od 01.10.2017, tj. dochody za rok 2016 nie miało wpływu, pomimo że zdarzenie miało miejsce w 04.2017 r. i trwało na dzień złożenia odwołania.

5. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ I instancji obowiązku wydania rozstrzygnięcia z uwzględnieniem prawidłowo ustalonego stanu faktycznego oraz wszystkich zebranych w sprawie dowodów, co doprowadziło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej i zasady swobodnej oceny dowodów, tj. poprzez dowolną, sprzeczną z wiedzą oraz zasadami logiki ocenę tego materiału dowodowego, a to w związku z faktem, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o tę samą dokumentację, w tym w zakresie zarobków rodziny, co pozytywna decyzja ustalająca prawo do zasiłku wychowawczego 500+ na nowy okres, tj. 2017 - 2018 oraz oceny, że Organ I Instancji naruszył przepisy postępowania, tj. art. 8, art. 9 k.p.a., poprzez zaniechanie organu do udzielenia pouczenia, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz informacji i wyjaśnień o skutkach prawnych, o których mowa w art. 18 ust. 6 ustawy, których znaczenie może mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia;

6. naruszenie art. 107 § 1 w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez brak wskazania i wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, a w szczególności brak wykazania, że w sprawie zaistniały łącznie wszystkie przesłanki uznania świadczenia za nienależne w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy i na podstawie jakich dokumentów ustalono dochód, jaką metodą został on wyliczony, w oparciu o jaką normę prawną i skąd, w oparciu o jakie dokumenty Organy dokonały ustalenia wartości zawartych w decyzji, tj. kwoty 1.400,03 zł, a w szczególności z czego wynika różnica pomiędzy ustalonym łącznych dochodem w wysokości 2.663,23 zł a kwotą 1.400,03 zł, tj. 1.263,20 zł, skoro w tym czasie strona i żona takiego dochodu nie osiągnęli, odniesienia się i oceny argumentacji podniesionej w toku postępowania odwoławczego

7. naruszenie art. 107 § 1, art. 140 k.p.a. poprzez brak wskazania i wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, a w szczególności brak wykazania, że brak w decyzji organu I Instancji wskazania konkretnej podstawy prawnej, która jest elementem niezbędnym decyzji administracyjnej zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. poprzestanie wyłącznie na wskazaniu art. 25 ustawy, co nie miało wpływu na zapadłe rozstrzygnięcie;

8. w konsekwencji powyższych uchybień przepisów postępowania, zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 2 ustawy i wydania zaskarżonej decyzji, pomimo braku spełnienia w niniejszej sprawie kumulatywnie wszystkich przesłanek do uznania świadczenia wychowawczego za nienależne w rozumieniu ww. normy,

9. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie do stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie pomimo zaistnienia przesłanek ustawowych;

10. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 25 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez zobowiązanie do zwrotu świadczeń w kwocie łącznej 2.000,00 zł.

Z ostrożności procesowej zarzucono brak odniesienia się do obliczeń przedstawionych w odwołaniu, w toku postępowania oraz w pismach i wyjaśnieniach kierowanych przez mojego pełnomocnika i nie wyjaśnienie przyczyny rozbieżności pomiędzy tymi obliczeniami, a obliczeniami organu I Instancji.

W konsekwencji wniesiono o: uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Burmistrza Miasta U. z dnia (...) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie chociaż nie z powodów w niej podanych.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tym samym sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Jednocześnie stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z (...) utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta U. z (...) którą uznano zrealizowane świadczenia wychowawcze na pierwsze dziecko F.W.za okres od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. w kwocie 2000,00 zł za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi.

Zgodnie z art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;. (ust. 2).

Sąd po zapoznaniu z aktami sprawy i ustalonym w sprawie stanie faktycznym nie podziela prawidłowości rozstrzygnięcia podjętego w sprawie przez organy administracji. W ocenie Sądu, w sprawie nie została spełniona przesłanka uznania za zasadnego przez organy żądania w zakresie ustalenia, iż strona pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze za okres od 01.06.2017 do 30 września 2017 r. i jest obowiązana do jego zwrotu. W trybie art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dopuszczalne jest bowiem dochodzenie, zwrotu nienależnego świadczenia od strony skarżącej, dopiero w przypadku, gdy organ po pierwotnie przyznanym uprawnieniu do takiego świadczenia, co niewątpliwie miało miejsce gdyż decyzją z dnia (...) nr (...) zostało przyznane świadczenie wychowawcze na syna F. W. na okres od 01.04.2016 do 30.09.2017 organ przeprowadzi postępowanie administracyjne zakończone decyzją ostateczną uchylającą wspomnianą ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego. Innymi słowy, organ ma prawo do wydania decyzji mocą której uznaje iż zrealizowane świadczenia wychowawcze są nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi dopiero wówczas gdy uprzednio wyda decyzję ostateczną uchylającą pierwotną decyzję w sprawie przyznania stronie świadczeń wychowawczych na dane dziecko. Zgodnie z art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Takowej decyzji w aktach brak co powoduje iż obecnie zaskarżona decyzja jest decyzją przedwczesną i jako taka nie może się ostać w obrocie prawnym. A skoro tak, to w sprawie przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, co skutkuje koniecznością jej uchylenia.

W tym stanie rzeczy, gdy zaskarżona decyzja nie jest zgodna z prawem i zachodzą podstawy do uwzględnienia skargi, wynikające z przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.

W ramach ponownie prowadzonego postępowania organy w pierwszym rzędzie ustalą, czy w sytuacji strony zachodzą przesłanki do podjęcia decyzji w trybie art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, a następnie podejmą stosowne do przyjętych ustaleń i wydanych decyzji rozstrzygnięcie w sprawie.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.