Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2508873

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 26 czerwca 2018 r.
IV SA/Gl 770/17

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od pisma Komisji Rewizyjnej Miasta C. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy;

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę w niniejszej sprawie.

Następnie, w dniu 26 marca 2018 r. skarżący nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zażądał zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W treści tego formularza skarżący oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, uskarża się na poważne problemy zdrowotne, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności i nie posiada zasobów finansowych. Zamieszkuje przy tym w lokalu spółdzielczym o powierzchni 45,80 m2, a nadto posiada działkę o powierzchni 0,1272 ha wraz z budynkiem gospodarczym, samochód osobowy marki Fiat Doblo (zakupiony w roku 2005) oraz stoisko handlowe o powierzchni 15,86 m2 ("bez prawa własności").

Miesięczny dochód netto przypadający na gospodarstwo domowe wnioskodawcy zadeklarowany został w kwocie 4.994,45 zł, na którą składają się emerytury pobierane przezeń (2.124,08 zł) oraz jego małżonkę (1.486,29 zł), a także dochód małżonki z prowadzonej działalności gospodarczej (kwota 1.289,83 zł stanowiąca przeciętny miesięczny dochód z roku 2017 r. - co wynika z nadesłanego zestawienia obrotów za ten rok oraz zwrot z podatku - średnio na miesiąc przypada 94,25 zł). Równocześnie skarżący wyszczególnił obciążające go koszty utrzymania deklarując ich kwotę na 3.925,86 zł, do czego dochodzą potrzeby "żywieniowe i bytowe", w kwocie 1.068,59 zł.

Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 18 maja 2018 r.), skarżący nadesłał pismo procesowe datowane na 4 czerwca 2018 r., zawierające szczegółowe zestawienie dochodów uzyskiwanych przez siebie i małżonkę jak również kosztów obciążających ich wspólne gospodarstwo domowe oraz przedstawił bogatą dokumentację obrazującą te dochody i wydatki. Równocześnie wyjaśnił, że należąca do niego działka ma charakter budowlany i jest ona przeznaczona dla jego syna, który nie ma własnego mieszkania i dokonuje adaptacji znajdującego się tam budynku gospodarczego na cele mieszkalne. Nadto wnioskujący nadesłał między innymi zawiadomienie o zmianie w ewidencji gruntów oraz odpis z księgi wieczystej dotyczący tej nieruchomości, zeznania podatkowe swojej małżonki za 2017 rok oraz orzeczenie o zaliczeniu go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Uzasadnienie prawne

Rozpoznając wniosek zważono, co następuje.

Zgodnie z zasadami sformułowanymi w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli po myśli art. 245 § 2 cytowanej regulacji, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że powyższy wymóg nie został przezeń zachowany albowiem jego sytuacja materialna nie jest tak trudna, aby uznać, iż spełnia on kryterium warunkujące przyznanie prawa pomocy.

W tym miejscu przyjdzie podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (wynikającej z art. 199 p.p.s.a.) i dlatego jego zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do osób ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku w elementarnych potrzebach życiowych jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane tylko takiej osobie, która wykaże, że pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA).

Zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy.

Średni miesięczny dochód netto jego gospodarstwa domowego wynosi 4.635,60 zł, na co składa się pobierana przezeń emerytura (2.185,84 zł), emerytura jego małżonki (1.483,29 zł) oraz jej dochód z prowadzonej działalności gospodarczej (jak wynika z księgi przychodów i rozchodów za 2018 r. wyniósł on za pierwszych 5 miesięcy tego roku 4.361,11 zł, co daje średnio na miesiąc 872,22 zł), a nadto otrzymany przez nią zwrot z podatku (1.131 zł, co daje średnio na miesiąc 94,25 zł). Nie budzi wątpliwości, że dochód w takim rozmiarze, w odniesieniu do dwuosobowego gospodarstwa domowego nie jest na tyle niski, aby można było mówić o ubóstwie. Chociaż przy tym skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i bezspornie uskarża się na poważne problemy zdrowotne ponosząc w związku z tym relatywnie znaczne koszty, to jednak nie wywodził, aby w przypadku jego lub małżonki miały miejsce wyjątkowe okoliczności (jak np. choroba obłożna, niezdolność do samodzielnej egzystencji, straty poniesione wskutek nieprzewidzianych zdarzeń losowych), które mogłyby świadczyć o szczególnie trudnym położeniu życiowym.

Równocześnie suma kosztów bieżącego utrzymania rodziny wnioskodawcy, które można zaliczyć do wydatków koniecznych, przeznaczonych na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych jego i małżonki, wynosi ogółem 2.452,44 zł. Na kwotę tą składają się: czynsz za mieszkanie (514,12 zł), opłata za gaz (65,65 zł), opłata za energię elektryczną (128,67 zł), opłaty za telefony (76,79 zł), opłata za Internet (75,95 zł), ubezpieczenie skarżącego i żony (84,70 zł), eksploatacja samochodu (250 zł), wydatki na ubezpieczenie, naprawy i badania okresowe tego pojazdu (zgodnie z wnioskiem ogółem 214,58 zł), zakup urządzenia leczniczego dokonany w roku 2018 (wpłata własna wynosząca 310 zł, co daje w przeliczeniu na miesiąc 62 zł), dojazdy na wizyty lekarskie (60 zł), składka żony na ubezpieczenie zdrowotne (319,94 zł), zaliczka na podatek odprowadzana przez żonę w zakresie działalności gospodarczej (228,96 zł - jak wynika z dopisku na nadesłanej kopii księgi przychodów i rozchodów) oraz koszty zakupu leków (wydatki poniesione w roku 2018 r. wynoszące 1.716,42 zł + 139 zł, co daje ogółem 1855,42 zł, zaś w przeliczeniu na miesiąc 371,08 zł)

Nie uwzględniono tu czynszu za stoisko handlowe oraz opłaty za usługi księgowe przekazywanej na rzecz biura rachunkowego albowiem wydatki te są ściśle związane z prowadzoną przez małżonkę wnioskodawcy działalnością gospodarczą i jako takie podlegają uwzględnieniu już przy ustalaniu dochodu z rzeczonej działalności (dochód ten stanowi wszak różnicę pomiędzy przychodem a kosztami jego uzyskania, do których należą wspomniane wydatki).

Nie uwzględniono także kosztów ponoszonych w zakresie spłaty kredytu, obciążających małżonkę strony w ramach powyższej działalności. Trzeba bowiem zaakcentować, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, należności cywilnoprawne, jakimi są kredyty i pożyczki nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). W rezultacie, konieczność regulowania przez żonę skarżącego tego rodzaju zobowiązań nie może powodować przerzucenia kosztów sądowych oraz należności związanych z udziałem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika na Skarb Państwa.

Nie uwzględniono wreszcie wykazanych przez wnioskodawcę wydatków (podatek od nieruchomości i opłaty za energię elektryczną oraz wodę) ponoszonych przezeń za posiadaną działkę budowlaną albowiem koszty te nie wiążą się zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych jego i małżonki.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić przyjdzie, że różnica pomiędzy miesięcznym dochodem gospodarstwa domowego strony a sumą niezbędnych kosztów utrzymania tej rodziny wynosi prawie 2.200 zł. Nawet więc uwzględniwszy, że kwotę tą należy jeszcze powiększyć o konieczne wydatki jakie wiążą się zazwyczaj z zakupem podstawowej żywności i środków czystości dla dwóch osób, nie budzi wątpliwości, że wspomniany dochód pozwala na wygenerowanie oszczędności wystarczających na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi zaledwie 100 zł, jak również na opłacenie radcy prawnego z wyboru, bez uszczerbku w jego koniecznych potrzebach.

Drugim argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącemu prawa pomocy jest fakt, że chociaż zamieszkuje wraz z żoną w lokalu położonym w C. przy ul. (...) (zajmowanym na podstawie "przydziału lokalu mieszkalnego typu własnościowego" z dnia 17 listopada 1989 r.), to równocześnie są oni współwłaścicielami działki budowlanej o powierzchni 1.272 m2 położonej na terenie gminy M., zaś wnioskodawca nie podnosił, aby nieruchomość ta była obciążona np. hipoteką (nie wynika to również z nadesłanych dokumentów źródłowych). Przedmiotowa działka - jako grunt budowlany - przedstawia niewątpliwie znaczną wartość (biorąc pod uwagę aktualne ceny rynkowe, kilkadziesiąt tysięcy złotych), a zatem skarżący mógłby pozyskać środki pieniężne w drodze jej zbycia, zaś jeżeli nie chce tego uczynić z uwagi na zamiar przekazania swemu synowi na jego cele mieszkalne - może przecież obciążyć tę nieruchomość celem uzyskania np. pożyczki hipotecznej.

Wnioskujący ma więc możliwości uzyskania znacznych środków wystarczających na pokrycie kosztów sądowych oraz wydatków związanych z udziałem w sprawie fachowego pełnomocnika, a co więcej - na wyraźne polepszenie swojej sytuacji materialnej i powinien mieć świadomość, że udział w postępowaniu sądowym, z którym mogą się wiązać określone koszty, wymaga wykorzystania takich możliwości. Powyższe stanowisko koresponduje z orzecznictwem sądowym, gdzie wielokrotnie podkreślano, że posiadanie majątku, a szczególnie nieruchomości, które nie służą zaspokojeniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych strony w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt II OZ 446/16, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 i z dnia 26 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 24/06 - dostępne w CBOSA).

Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności nie sposób uznać, aby skarżący nie był w stanie wygenerować środków na opłacenie kosztów sądowych oraz radcy prawnego, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej ustawy

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.