IV SA/Gl 283/18, Możliwości finansowe organu jako przesłanka przyznania świadzenia z pomocy społecznej. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2541230

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 sierpnia 2018 r. IV SA/Gl 283/18 Możliwości finansowe organu jako przesłanka przyznania świadzenia z pomocy społecznej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Szczepan Prax.

Sędziowie WSA: Małgorzata Walentek (spr.), Beata Kozicka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia (...) nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) r. nr (...) Prezydent Miasta R. (dalej: organ lub organ I instancji) przyznał E.S. (dalej: strona lub skarżący) zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 300 zł na miesiąc grudzień 2017 r. w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Decyzji tej nadał rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu organ ustalił, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i w jej sytuacji występują okoliczności przewidziane w art. 7 pkt 2-15 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769, dalej: "u.p.s." lub "ustawa") tj. niepełnosprawność, długotrwała choroba. W miesiącu poprzedzającym dzień złożenia wniosku posiadała dochód w łącznej wys. 694,04 zł (w tym renta inwalidzka pomniejszona o bieżące alimenty w wys. 474,65 zł, dodatek mieszkaniowy w wys. 208,17 zł oraz dodatek energetyczny w wys. 11,22 zł), podczas gdy kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. wynosi 634 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Natomiast kryterium uprawniające do pomocy w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wynosi 150% powyższego kryterium, tj. 951 zł - dla osoby samotnie gospodarującej. Ponieważ dochód strony tej kwoty nie przekracza organ I instancji uznał, że strona kwalifikuje się do otrzymania pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

Następnie organ wskazał, że strona zwróciła się z prośbą o przyznanie tej formy pomocy w wysokości 520 zł. W związku z tym wyjaśnił, że z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, iż udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak też uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organ nie może bowiem zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości (wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1464/06, Lex nr 29941), a ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących, co jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 u.p.s. Rolą Ośrodka Pomocy Społecznej jest więc takie dysponowanie środkami publicznymi, by doszło do udzielenia pomocy jak największej ilości osób potrzebujących, nawet jeśli w rozstrzygnięciu postępowania nie uwzględni się w całości ich żądania co do zakresu pomocy.

Organ podał, że budżet Ośrodka Pomocy Społecznej w R. na 2017 rok na realizację programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wynosi 500 000 zł. Wykonanie wydatków na dzień 31 listopada 2017 r. na pomoc rzeczową w formie posiłków wynosi 219 209,49 zł, natomiast na pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wynosi 247 012 zł. W miesiącu listopadzie 2017 r. na realizację pomocy rzeczowej w formie posiłków wydatkowano kwotę 28 333,07 zł, natomiast na pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach ww. programu wydatkowano kwotę 9 920 zł. Organ nadmienił również, że w okresie od stycznia 2017 r. do listopada 2017 r. w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych OPS udzielał świadczeń pieniężnych w kwocie nie większej niż 300 zł w odniesieniu do danego miesiąca. W tym okresie 277 osób uzyskało zasiłek celowy z przeznaczeniem na żywność w ramach programu, a średnia wysokość wypłaconego świadczenia wyniosła 255,71 zł. Ośrodek w IV kwartale 2017 r. posiada środki w kwocie 8000 zł w skali miesiąca.

W konsekwencji powyższego organ I instancji uznał przyznanie stronie zasiłku celowego w kwocie 300 zł za uzasadnione jak również sprawiedliwie społeczne. Przeprowadzona bowiem analiza budżetu strony wykazała, że w miesiącu listopadzie 2017 r. udokumentowane zostały wydatki: czynsz w wys. 358,60 zł (wpłata własna 100 zł, dodatek mieszkaniowy 208,17 zł oraz fundusz remontowy 50,43 zł;); Internet - 19,99 zł; telefon - 17 zł; potrącenia komornicze - 99,65 zł; gaz - 38,60 zł, polisa - 49,64 zł; na łączną kwotę 583,54 zł, Jednocześnie organ podkreślił, że strona objęta jest systematyczną pomocą OPS a łączna kwota pomocy udzielonej w okresie od stycznia 2017 r. do listopada 2017 r. wynosi 4 100 zł.

Dalej organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 39 i art. 3 ust. 1 u.p.s, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Stwierdził, że stronę postanowiono objąć pomocą finansową w formie zasiłku celowego na zakup żywności, gdyż nie jest w stanie zapewnić sobie niezbędnego wyżywienia w ramach własnych środków finansowych, jednocześnie strona jest w stanie własnym staraniem przyrządzić sobie posiłki.

W odwołaniu skarżący wyraził niezadowolenie z wysokości przyznanego świadczenia. Wskazał na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną oraz okoliczność, że pomimo jego wniosku o zwiększenie pomocy z 400 zł na 520 w związku z podwyższeniem kwoty alimentów, przyznane mu świadczenie obniżone zostało o kwotę 100 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: organ odwoławczy lub Kolegium) decyzją z dnia (...) r. nr (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 - w skrócie "k.p.a.") utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Kolegium podzieliło ustalenia faktyczne oraz tezy zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Stwierdziło, że strona spełnia wymogi formalne konieczne do otrzymania świadczenia pieniężnego określone w art. 7 pkt 1-15 oraz 8 ust. 1 pkt 1u.p.s. w zw. z § 1 Uchwały nr XXXVI/499/2014 Rady Miejskiej w R. z dnia 29 stycznia 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnie pomocy w zakresie dożywiania w formie świadczenia na zakup posiłku lub żywności dla osób objętych wieloletnim programem wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020, która podwyższono do 150% kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s.

Kolegium podkreśliło, że ograniczone możliwości finansowe budżetu Państwa, a w ślad za tym ośrodków pomocy społecznej są faktem powszechnie wiadomym, a pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter jedynie subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej jest pomoc osobie lub rodzinie w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie przezwyciężyć wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a nie zaspokajanie wszystkich, choćby najniezbędniejszych, potrzeb życiowych osoby, czy rodziny. Pomoc społeczna nie ma z założenia służyć pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych.

Wobec tego, w ocenie Kolegium, argumenty odwołania nie zasługują na uwzględnienie. Dodatkowo Kolegium odniosło się do załączonej do sprawy skargi skarżącego wskazując na prawidłowość ustalenia dochodu skarżącego oraz brak jakichkolwiek dowodów świadczących o tym, że wysokość przyznanego mu świadczenia była w bezpośredni sposób związana z faktem przyznania wsparcia innej wskazanej przez niego osobie.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zaskarżył powyższą decyzję Kolegium, kwestionując stanowisko tego organu co do braku bezpośredniego związku pomiędzy wysokością przyznanego mu świadczenia a udzielonym wsparciem byłemu funkcjonariuszowi służby bezpieczeństwa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełnym zakresie stanowisko i argumentację prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.

Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik.

Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, którą utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji przyznającą stronie pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości 300 zł na grudzień 2017 r.

Należało zatem wskazać, że wieloletni program dożywiania obecnie realizowany jest w trybie ustawy o pomocy społecznej, stosownie do postanowień uchwały Nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r., która przewiduje pomoc w zakresie dożywiania dla osób spełniających warunki do uzyskania pomocy w trybie ustawy o pomocy społecznej oraz spełniających kryterium dochodowe. Na zasadzie pkt V.1. załącznika do uchwały Nr 221, ze środków przekazywanych w ramach wskazanego w niej Programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki do otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 tej ustawy. Wsparcie przyjmuje formę posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji stanowiły zatem przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769), dalej zwanej ustawą, która określa zasady i warunki przyznawania świadczeń z pomocy społecznej oraz uchwała nr XXXVI/499/2014 Rady Miejskiej w R. z dnia 29 stycznia 2014 r. z dnia 29 stycznia 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnie pomocy w zakresie dożywiania w formie świadczenia na zakup posiłku lub żywności dla osób objętych wieloletnim programem wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020, podjętą w związku z ww. uchwałą Nr 221 Rady Ministrów.

W świetle art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast, stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności. leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Przyznanie tego rodzaju pomocy społecznej uzależnione jest zatem m.in. od wystąpienia przesłanki dotyczącej braku możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej związanej z niemożliwością zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Prawo do tego świadczenia przysługuje osobie w przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 7 ustawy, tj.m.in. osobie niepełnosprawnej, długotrwale i ciężko chorej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy. Przy czym dla osoby samotnie gospodarującej kryterium to, na dzień wydania zaskarżonej decyzji, wynosi 634 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1).

Natomiast w związku z ubieganiem się przez skarżącego o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności w ramach ww. programu w zakresie dożywiania, wskazane wyżej kryterium dochodowe uległo podwyższeniu do poziomu 150% kryterium ustawowego i wynosi 951 zł Nie ulega wątpliwości, że skarżący ma prawo do przyznania wnioskowanego świadczenia, spełnia bowiem wymagane kryterium dochodowe, a nadto w przypadku skarżącego występuje dysfunkcja określona w art. 7 ustawy, tj. niepełnosprawność.

Jak wynika z brzmienia art. 39 ustawy decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. W związku z tym organ orzekając w tym przedmiocie ma obowiązek wziąć pod uwagę całokształt sytuacji strony mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb a także wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Zatem jednym z warunków umożliwiających nieuwzględnienie żądania, może być brak wystarczających środków na realizację zgłoszonej przez stronę potrzeby jakimi organ dysponuje w dacie rozstrzygania sprawy, co wynika wprost z treści art. 3 ust. 4 powołanej ustawy. W tym względzie należało zwrócić uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować powierzone im w ustawie cele (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2008 r. o sygn. akt I OSK 624/07, Lex 500091). Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza więc załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06, Lex 299415).

Zatem możliwość zaspokojenie potrzeb osób uprawnionych z ustawy jest zależna nie tylko od spełnienia przez nich przesłanek uprawniających do otrzymania świadczenia, ale także od stanu finansów ośrodka pomocy społecznej. Innymi słowy spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia, w tym także świadczenia w żądanej wysokości.

W rozpoznawanej sprawie podejmując decyzję przyznającą skarżącemu pomoc w wysokości 300 zł organ pierwszej instancji uwzględnił z jednej strony sytuację życiową i materialną skarżącego a z drugiej możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej (OPS). Jednocześnie organ ten wyjaśnił, jakimi środkami dysponuje OPS na realizację świadczeń w ramach realizacji programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", ile środków zostało wydatkowanych, ile osób ubiegało się o przyznanie przedmiotowych świadczeń oraz średnią wysokość świadczeń wypłaconych. Kolegium podzieliło ustalenia i argumentację organu pierwszej instancji wskazując w zaskarżonej decyzji, że ze względu na ograniczone środki finansowe jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej wysokości. Ponadto Kolegium podkreśliło, że celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszelkich zgłaszanych potrzeb, a jedynie pomoc w tym zakresie (art. 2 ust. 1 ustawy).

Zdaniem Sądu organy orzekające miały na względzie zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, rozstrzygnęły sprawę zważając na sytuację skarżącego, ograniczone możliwości finansowe OPS, a tym samym ochronę interesów osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. W toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający na ustalenie sytuacji skarżącego i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Jednocześnie należy wskazać, że strona korzysta z systematycznej pomocy z OPS, a łączna kwota pomocy udzielonej w okresie od stycznia 2017 r. do listopada 2017 r. wyniosła 4 100 zł. Strona nie pozostaje zatem bez wsparcia finansowego udzielonego ze strony organu pomocy społecznej.

Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, podobnie jak i decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, przez co nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego, ani też nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Decyzje te zostały wydane na skutek dostatecznego wyjaśnienia sprawy oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w ich uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.). Nie zachodzą zatem podstawy do podważenia zawartego w nich rozstrzygnięcia, natomiast argumenty wskazane w skardze co do udzielenia pomocy społecznej innej osobie, która to zdaniem skarżącego nie powinna mieć miejsca, pozostają poza granicami niniejszej sprawy.

Mając na uwadze wszystkie wyżej omówione okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.