IV SA/Gl 1209/17 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2550043

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 września 2018 r. IV SA/Gl 1209/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Szczepan Prax.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu w dniu 24 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie płatności obszarowych w kwestii sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 lipca 2018 r. odnośnie wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 8 lutego 2018 r. tutejszy Sąd odrzucił skargę na decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z dnia (...) r., nr (...) na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - dalej zwane p.p.s.a.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na ww. postanowienie w kwocie 100 zł, skarżąca złożyła na druku urzędowego formularza PPF wiosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu.

Na druku urzędowego formularza PPF, w uzasadnieniu swojego wniosku stwierdziła, że "niekorzystne decyzje i sankcje powodują, że saldo dochodów rolnika jest niewystarczające".

Jedyną informacją podaną przez skarżącą na druku urzędowego formularza PPF było to, że skarżąca jest właścicielką gruntów rolnych o powierzchni 16 ha, a ich wartość wynosi około 91.232 zł.

Ponadto skarżąca oświadczyła, że jest niezamężna oraz oszacowała swoje wydatki w sposób następujący: rata spłaty kredytu studenckiego (308 zł miesięcznie), podatek rolny od gruntów (258 zł na rok) i składki na KRUS (139 zł miesięcznie).

W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 24 kwietnia 2018 r. oraz pismem z dnia 14 czerwca 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę o nadesłanie, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, szeregu dokumentów mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy.

Pismem z dnia 14 czerwca 2018 r. stronę wezwano między innymi o: udokumentowanie tytułu prawnego, który przysługuje jej do gruntów rolnych; zaświadczenie o osobach zameldowanych w miejscu jej zamieszkania; przedłożenie wyciągów z jej rachunków bankowych; wskazanie orientacyjnej wysokości kosztów jej bieżącego utrzymania wraz z udokumentowaniem ich stosownymi dowodami zapłaty oraz wykazanie - wobec deklarowanego braku dochodów - jakie są jej źródła dochodów, z których czerpie środki na pokrycie kosztów swojego utrzymania.

Powyższe wezwanie odebrał osobiście pełnomocnik strony skarżącej (jej ojciec) w dniu 10 lipca 2018 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej wskazane wezwanie.

W odpowiedzi na ww. wezwanie skarżąca nadesłała do akt sprawy: decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego za 2018 r. oraz pismo z dnia 17 marca 2015 r. obrazujące spłatę kredytu studenckiego.

Referendarz sądowy rozpoznając sprawę wziął także pod uwagę pismo przewodnie z dnia 4 maja 2018 r., które zostało nadesłane do sprawy III SA/Gl 503/18. W piśmie tym skarżąca zaznaczyła, że "miała małą ilość czasu i nie udało się jej wyciągnąć wszystkich wymienionych w wezwaniu dokumentów". Krótki czas wyznaczony w wezwaniu nie pozwalał zdaniem strony, na wystąpienie do różnych instytucji o ich wydanie.

W wyżej wymienionym piśmie strona oświadczyła, że nie jest zamężna i nie ma żadnych innych dochodów oprócz swojego gospodarstwa rolnego, które, będąc w fazie inwestowania - pochłania przychody. Strona ponadto określiła swoje wydatki na kwotę 951 zł. Skarżąca wskazała, że w momencie braku gotówki pożycza lub przyjmuje wszelką inną pomoc. Zaznaczyła również, że choruje na tarczycę i nie zbiera faktur, czy innych udokumentowań wydatków, ponieważ nie wiedziała, że będą jej potrzebne.

Do akt sprawy III SA/Gl 503/18 dołączono płytę DVD, na której zamieszczono: kopie nakazów płatniczych, wypisy z rejestrów gruntów z geodezji opłat za KRUS i "spłatę kredytu studenckiego".

Z dokonanej analizy materiałów zamieszczonych na nadesłanej przez skarżącą płycie wynikało, że znajdują się na niej następujące materiały: raty spłaty kredytu studenckiego, kwartalne składki na ubezpieczenia społeczne w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego; decyzje w sprawie wymiaru podatku rolnego i podatku od nieruchomości; oraz szereg wypisów z rejestru gruntów (stanowiących własność wnioskodawcy).

W tym stanie faktycznym referendarz sądowy wydał postanowienie z dnia 26 lipca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu ww. postanowienia zaznaczono, że na podstawie zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto podkreślono, że "przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczących sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródeł, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy".

W odniesieniu do powyższego twierdzenia referendarz sądowy uznał, że strona skarżąca nie przedstawiła materiałów źródłowych, które w sposób wyczerpujący wskazywałyby na jej aktualną kondycję majątkową. Zaznaczono, że materiały dołączone do akt sprawy przedstawiały niepełny obraz sytuacji finansowej skarżącej.

W uzasadnieniu postanowienia zostało wskazane, że na wezwanie referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2018 r. skarżąca nie ustosunkowała się do wskazania z kim prowadzi gospodarstwo domowe; skarżąca nie nadesłała do akt sprawy wyciągów i wykazów ze swoich rachunków bankowych; ponadto skarżąca nie określiła szacunkowo co wchodzi w skład jej miesięcznych wydatków.

Wyżej wymienione postanowienie wraz z uzasadnieniem zostało doręczone stronie dnia 21 sierpnia 2018 r. wraz z pouczeniem o przysługującym sprzeciwie w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia.

Strona skarżąca pismem z dnia 23 sierpnia 2018 r. wniosła w wskazanym terminie sprzeciw od postanowienia z dnia 26 lipca 2018 r.

W powyższym piśmie skarżąca wskazała, że ww. postanowienie "podważa prawdziwość złożonego wniosku, w którym rolnik oświadcza pod rygorem kary o swoim stanie majątkowym".

Ponadto skarżąca zaznaczyła, że przedstawiła skromne, ale wyczerpujące informacje dotyczące sytuacji materialnej, które zawierają dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i ponoszonych wydatków, które w ocenie skarżącej, umożliwiają ocenę jej sytuacji finansowej.

Strona wskazała również, że do złożenia wymaganych dokumentów urzędowych nie wyznaczono wystarczającego terminu, w którym mogłaby zwrócić się do różnych instytucji w celu uzyskania wymaganych dokumentów, a termin 7 dni był terminem zbyt krótkim.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Artykuł 245 § 1 p.p.s.a. wskazuje, że prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.).

Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmujących tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Jak wynika z wniosku o prawie pomocy, skarżąca zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od poniesienia kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu.

Jak podkreśla się w orzecznictwie przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem (...), powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 kwietnia 2015 r., III SA/Kr 1353/14, Lexnr 1661549).

Mając powyższe na uwadze, odnosząc się do wniosku A. W., należy podkreślić, że na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponosić jakichkolwiek kosztów postępowania.

Jak podkreśla się w doktrynie, o przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale formułuje także obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120). Zgodnie z tym twierdzeniem na etapie rozpatrywania wniosku Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, lecz jedynie dokonuje oceny oświadczeń strony (B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjni. Komentarz, wyd. VII., Wolter Kluwer 2018 r., Legalis).

Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczących sytuacji materialnej strony, zawierających przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Pogląd ten znajduje uzasadnienie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wskazuje, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki zawarte w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2015 r., II OZ 43/15, Lex nr 1640593).

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie zdołała wykazać w sposób dostateczny, że spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jej wniosku.

W ocenie Sądu skarżąca nie przedstawiła materiałów źródłowych, które w sposób wyczerpujący wskazywałyby na jej aktualną sytuację majątkową. Materiały dostarczone przez skarżącą obrazują jedynie częściowy obraz jej sytuacji finansowej.

Rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi być poprzedzone wnikliwą analizą przedłożonego materiału źródłowego. Wynika z tego, że materiał ten musi obrazować w sposób jasny i przejrzysty całokształt sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Materiał ten powinien uprawdopodabniać oświadczenia zawarte na druku urzędowego formularza PPF.

W ocenie Sądu skarżąca nadesłała tylko częściową dokumentację pomimo zawezwania jej przez referendarza sądowego pismem z dnia 24 kwietnia 2018 r. oraz pismem z dnia 14 czerwca 2018 r. do uzupełnienia wskazanych tam dokumentów.

W pierwszej kolejności skarżąca nie wskazała z kim prowadzi gospodarstwo domowe. Ze zgromadzonych materiałów wynika jedynie, że skarżąca nie jest osobą pozostającą w związku małżeńskim. Sąd daje wiarę skarżącej co do jej stanu cywilnego. Jednakże jak wynika z postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego istotne znaczenie ma jej stan majątkowy, dochody oraz sytuacja rodzinna. Oznacza to, że gdy strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów strony skarżącej, ale należy uwzględnić również sytuację majątkową i dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów sądowych jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony skarżącej i jej rodziny (Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2015 r., I SA/Kr 411/14, Lex nr 1786968).

Oświadczenie o stanie cywilnym skarżącej nie przesądza czy prowadzi ona jednoosobowe, samodzielne gospodarstwo domowe, czy też pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami (np. rodzicami, czy też konkubentem). Ponadto istnieje prawdopodobieństwo, że skarżąca mieszka razem z rodzicami - pełnomocnikiem strony jest jej ojciec który mieszka najprawdopodobniej razem ze skarżącą (adres - miejsce zamieszkania pełnomocnika na dokumencie pełnomocnictwa - k. 37 akt sprawy).

Należy podkreślić, że skarżąca nie nadesłała do akt sprawy wyciągów i wykazów ze swoich rachunków bankowych (czy z rachunku bankowego). Podkreślić należy, że strona w tej kwestii w żaden sposób się nie ustosunkowała - nie stwierdziła także, że takiego rachunku nie posiada.

Skarżąca w swoim oświadczeniu wskazała, że nie ma innych dochodów oprócz dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa. Podkreśliła ponadto, że jest ono w fazie inwestowania i pochłania uzyskane przychody. Z takiego stwierdzenia można wysunąć wniosek, że gospodarstwo rolne przynosi przychody. Skarżąca w żaden sposób nie wykazała jakiego rzędu są to przychody, ani nie określiła jakiego rodzaju inwestycje dokonywane są w jej gospodarstwie rolnym, które pochłania przychody.

Ponadto skarżąca nie określiła nawet szacunkowo, co składa się na jej miesięczne wydatki i wysokości ich części składowych. Strona podkreśliła, że nie zbiera faktur, jednakże powinna ona podać orientacyjne kwoty poszczególnych opłat. Jedynymi wykazanymi przez nią wydatkami jest spłata kredytu studenckiego (około 300 zł miesięcznie) oraz obciążenia publicznoprawne (składki ubezpieczenia społecznego w KRUS i podatki: rolny i od nieruchomości).

Należy zaznaczyć, że skarżąca oświadczyła, że w sytuacji braku pieniędzy "pożycza i przyjmuje wszelką inną pomoc". Ze stwierdzenia tego wynika, że strona korzysta z pomocy innych osób. Jednakże wbrew wezwaniu z dnia 14 czerwca 2018 r. skarżąca nie wskazała tych osób, nie określiła kwot udzielonych jej pożyczek, ani nie nadesłała oświadczeń osób udzielających jej pożyczek pieniężnych i wszelkiej innej pomocy. W ocenie Sądu stanowi to istotny brak w przedłożonym materiale źródłowym.

Artykuł 255 p.p.s.a. wprost upoważnia Sąd do żądania dokumentów pozwalających na zbadanie wniosku o udzielenie pomocy prawnej w przypadku gdy przedłożony materiał źródłowy okazał się niewystarczający. Sąd ma obowiązek wyznaczać określony termin w jakim powinny zostać uzupełnione braki. Jak podkreśla się w doktrynie termin, który należy wskazać w wezwaniu, powinien być adekwatny do zakresu żądania sądu i umożliwić stronie zebranie wskazanych dokumentów. Z uwagi na fakt, że termin ten jest terminem sądowym (art. 82 p.p.s.a.), strona, przed jego upływem, może z ważnej przyczyny wnioskować o jego przedłużenie (art. 84 p.p.s.a.). Ma także możliwość wnioskować o przywrócenie tego terminu, jeśli uprawdopodobni okoliczności wskazujące na brak jej winy w uchybieniu terminowi (art. 86-87 p.p.s.a.) (B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjni. Komentarz, wyd. VII., Wolter Kluwer 2018 r., Legalis).

W ocenie sądu termin wskazany dla strony skarżącej stanowił adekwatny przedział czasu na dostarczenie wymaganych materiałów źródłowych.

Należy podkreślić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, że w przypadku, gdy wnioskodawca nie nadsyła żądanych dokumentów, sąd nie jest obowiązany do formułowania kolejnych wezwań do ich przedstawienia (Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2014 r., I OZ 959/14, Lex nr 1532895). W powyższej sprawie wezwanie do uzupełnia dokumentów zostało skierowane do skarżącej dwa razy tj. pismem z dnia 24 kwietnia 2018 r. oraz pismem z dnia 14 czerwca 2018 r. Mając powyższe na uwadze, stwierdzenie skarżącej dotyczące braku wystarczającego czasu do wystąpienia do właściwych instytucji o potrzebne dokumenty jest bezzasadne.

Strona skarżąca nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia wszelkich i wyczerpujących okoliczności oraz nie przedstawiła wymaganych dokumentów źródłowych, które wskazałyby na jej sytuację materialną, która stanowi przesłankę do przyznania prawa do pomocy. Jak podkreśla Naczelny Sąd Administracyjny "niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2014 r., II FZ 1294/14, Lex nr 1525356). Powoduje to, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy (Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2015 r., II OZ 1394/14, Lex nr 1634830).

Zwrócić w końcu należy uwagę na to, że sam sprzeciw także nie przedstawia okoliczności, o wyjaśnienie których skarżąca była wzywana przez referendarza, lecz ogranicza się do ogólnikowych stwierdzeń, nie mających pokrycia w materiale sprawy. W szczególności nie można podzielić twierdzenia o złożeniu przez skarżącą wyczerpujących informacji dotyczących jej sytuacji materialnej.

Z powyższych względów na podstawie art. 260 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.