Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1663715

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 2 grudnia 2010 r.
III UZ 8/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Kazimierz Jaśkowski.

Sędziowie SN: Halina Kiryło (sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Józefa A. - S. Budownictwo Eksport-Import o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 28 listopada 1996 r., sygn. akt III AUa 15/96 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 grudnia 2010 r., zażaleń wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt III AUa 341/10, i z dnia 20 lipca 2010 r., sygn. akt III AUa 341/10

1.

oddala zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 20 lipca 2010 r.,

2.

zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Lublinie na rzecz adwokata Andrzeja G. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym,

3.

zwraca akta wraz z zażaleniem na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 16 czerwca 2010 r. temu Sądowi celem sprawdzenia dopuszczalności tegoż środka odwoławczego.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 16 czerwca 2010 r. odrzucił zażalenie Józefa A. na postanowienie tegoż Sądu z dnia 14 maja 2010 r., mocą którego odrzucono jego skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 28 listopada 1996 r. sygn. akt III AUa 15/96.

W motywach postanowienia wskazano, że doręczając postanowienie z dnia 14 maja 2010 r. wraz z uzasadnieniem, Sąd Apelacyjny pouczył skarżącego o możliwości złożenia zażalenia do Sądu Najwyższego w siedmiodniowym terminie oraz o obowiązującym przymusie adwokacko - radcowskim odnośnie do sporządzenia i wniesienia tegoż środka zaskarżenia. W dniu 11 czerwca 2010 r. Józef A. nadał w urzędzie pocztowym sporządzone osobiście zażalenie na powyższe postanowienie. Wobec uchybienia przez stronę wymaganiom wynikającym z art. 871 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 2 k.p.c., orzeczono o odrzuceniu zażalenia stosownie do art. 370 w związku z art. 397 § 2 k.p.c.

Kolejnym postanowieniem z dnia 20 lipca 2010 r. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie odrzucił zażalenie Józefa A. na postanowienie z dnia 16 czerwca, również z uwagi na niedopełnienie przez żalącego się określonego w art. 871 § 1 k.p.c. obowiązku sporządzenia i wniesienia tego środka zaskarżenia przez adwokata lub radcę prawnego.

Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem pełnomocnika Józefa A.. Żalący się zarzucił Sądowi drugiej instancji niewłaściwą wykładnię art. 370 w związku z art. 309 § 2 i art. 871 § 1 k.p.c. oraz niezastosowanie art. 45 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP i wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień oraz przyznanie stronie zwrotu kosztów nieopłacone pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, iż przepis art. 871 § 1 k.p.c. nie może być interpretowany w oderwaniu od zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu. Przepis ten ustanawia przymus adwokacko - radcowski w postępowaniu przed Sądem Najwyższym oraz w zakresie czynności procesowych związanych z tym postępowaniem, ale podejmowanych przed sądem niższej instancji. Tymczasem postępowanie przed Sądem Najwyższym nie jest zdefiniowane w Kodeksie postępowania cywilnego jako specyficzny typ postępowania. Definicji takiej nie zawiera też ustawa o Sądzie Najwyższym. Kodeksowe określenie "czynności procesowe związane z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowane przed sądem niższej instancji" jest zbyt ogólnikowe, nieprecyzyjne i niezgodne z konstytucyjną regułą przyzwoitej legislacji. Nie zawsze złożenie zażalenia jest związane z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, skoro odrzucenie tego środka zaskarżenia niweczy możliwość prowadzenia takiego postępowania. Skutki niewłaściwej legislacji nie powinny jednak obciążać strony.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw.

Analizę prawidłowości zaskarżonego postanowienia rozpocząć wypada od przypomnienia, że zgodnie z art. 871 § 1 k.p.c. w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych. Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, a podejmowanych przed sądem niższej instancji. W myśl art. 871 § 2 k.p.c. powyższego przepisu nie stosuje się w postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata lub radcę prawnego oraz gdy stroną, jej organem, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, a także, gdy stroną, jej organem lub jej przedstawicielem ustawowym jest adwokat, radca prawny lub radca prawny Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Wynikające z § 1 omawianego artykułu ograniczenie zdolności postulacyjnej stron w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, w tym - w odniesieniu do czynności procesowych, które wymagają uprzedniego podjęcia działań przed sądem niższej instancji, oznacza, iż środek zaskarżenia może sporządzić i wnieść do Sądu Najwyższego tylko pełnomocnik procesowy strony, będący adwokatem lub radcą prawnym, natomiast nie może tego uczynię sama strona, chyba że jest jedną z osób wymienionych w art. 871 § 2 k.p.c. Przyczyny niewniesienia środka zaskarżenia przez nieuprawniony podmiot są, z punktu widzenia jego dopuszczalności, obojętne (postanowienie Sądu Najwyższego a dnia 17 listopada 2005 r., IV CZ 124/05, LEX nr 186713). Zażalenie na wymienione w art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. postanowienia sądu drugiej instancji jest szczególnym środkiem zaskarżenia, gdyż inicjuje postępowanie przed Sądem Najwyższym. Powinno zatem zostać sporządzone i wniesiona przez adwokata lub radcę prawnego, jeśli strona nie posiada kwalifikacji przewidzianych w ostatnim z cytowanych przepisów. Skutek związany z niezachowaniem tego wymagania został określony w art. 373 w związku z art. 39821 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., bez możliwości uzupełnienia braku. Nie spełnia też ustawowego wymagania związanego z przymusem adwokacko-radcowskim "poparcie" przez profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego z urzędu, dla skargi wcześniej wniesionej przez stronę nieuprawnioną do dokonania tego osobiście (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2006 r., I BU 2/06, LEX nr 489027 i z dnia 20 stycznia 2009 r., II CZ 89/08, LEX nr 527186).

W rozpoznawanej sprawie zażalenie na postanowienia Sądu drugiej instancji z dnia 20 lipca 2010 r. wniósł osobiście Józef A., a nie ustanowiony przez niego lub dla niego pełnomocnik w osobie adwokata bądź radcy prawnego. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że wnoszący zażalenie nie należy do kręgu podmiotów, o których mowa w art. 871 § 2 k.p.c. Zażalenie wniesione bez zachowania wymagania przewidzianego w art. 871 § 1 k.p.c. jest zaś niedopuszczalne i jako takie podlega odrzuceniu z mocy powołanych wyżej przepisów (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2000 r., II UZ 98/00 OSNP - wkł. 2001 Nr 4, poz. 4 i z dnia 21 listopada 2000 r., II UZ 101/00, PPiPS 2002 nr 5, s. 72).

Odnosząc się do zawartego w zażaleniu zarzutu niezgodności art. 871 § 1 k.p.c. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej warto przytoczyć pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 10 września 1998 r., III CZ 114/98 (OSNC 1999, Nr 2, poz. 42), w świetle którego jeżeli strona korzysta nieprawidłowo z przysługującego jej prawa do zaskarżenia orzeczenia sądowego i w związku z tym spotyka się z zasadnym odrzuceniem wniesionego przez nią środka, to nie może skutecznie odwoływać się do art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ani do art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r. w celu wykazania, że została pozbawiona możliwości sprawiedliwego rozpatrzenia jej sprawy przez sąd wyższej instancji.

Co do zarzutu nieprecyzyjnego określenia w art. 871 § 1 k.p.c. czynności procesowych, których dotyczy przymus adwokacko-radcowski wypada stwierdzić, że w świetle utrwalonego w judykaturze poglądu niewątpliwie czynnością taką jest wniesienie środka zaskarżenia. Jest to bowiem czynność związana z postępowaniem przez Sądem Najwyższym, a wręcz postępowanie to inicjująca, tyle że podejmowana przed sądem drugiej instancji (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1935 r., C III. 361/34, Głos Sądowy 1936, nr 4 s. 339 i uchwała całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1935 r. - zasada prawna - C. Prez. 51/34, RPEiS 1935, nr 1 s. 207; postanowienia z dnia 8 kwietnia 1998 r., III CZ 41/98 niepublikowane, z dnia 24 czerwca 1999 r., III CZ 49/99, LEX nr 110601, z dnia 29 września 1999 r., III CKN 944/99, Monitor Prawniczy 2006 nr 8, s. 432, z dnia 26 kwietnia 2001 r., II CZ 10/01, niepublikowane, z dnia 17 listopada 2005 r., IV CZ 124/05, LEX nr 186713, z dnia 15 grudnia 2005 r., I PZ 22/05, OSNP 2006 nr 21 - 22, poz. 330, z dnia 16 maja 2006 r., III UZ 6/06, OSNP 2007 nr 11 - 12, poz. 174 i z dnia 31 sierpnia 2006 r., I CZ 45/06, LEX nr 395253).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy z mocy art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł o oddaleniu zażalenia. O kosztach postępowania zażaleniowego rozstrzygnięto stosownie do § 12 ust. 2 pkt 2 w związku z § 11 ust. 2 oraz § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.