Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1648643

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 12 lutego 2014 r.
III UK 126/13
Schorzenia i przewlekłe choroby niewpływające na przyznanie renty.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Halina Kiryło.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Aliny P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 lutego 2014 r., na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w R. z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt (...), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. wyrokiem z dnia 14 marca 2013 r. oddalił apelację ubezpieczonej Aliny P. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. z dnia 23 października 2012 r., mocą którego oddalono jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J., którą odmówiono wnioskodawczyni prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy na dalszy okres.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną ubezpieczonej. Skargę oparto na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:

1/

art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze. zm.; zwana dalej: "ustawą emerytalną") w związku z art. 12 w związku z art. 101 pkt 1 tej ustawy; oraz

2/

art. 107 ustawy emerytalnej w związku z jej art. 67 ust. 1 zd. 1 oraz art. 2 Konstytucji RP. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Jako przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych, a także oczywistą zasadność skargi. Istotne zagadnienia prawne sformułowano następująco:

1/

czy orzekając o niezdolności do pracy sąd ubezpieczeń społecznych jest władny procedować jedynie w oparciu o ustalenie samego faktu niezdolności do pracy, czy winien też tę zdolność badać w świetle posiadanych kwalifikacji, możliwości wykonywania dotychczasowej pracy, oceny jej rodzaju i charakteru, tj. w oparciu o wszystkie przesłanki przewidziane w art. 57 ust. 1 w zw. z art. 12 ust. 1 w zw. z art. 101 ustawy emerytalnej?;

2/

czy wobec stwierdzenia przez sąd, iż skarżąca posiada liczne schorzenia oraz przewlekłe choroby, ale mimo wszystko może wykonywać pracę zarobkową, nie naruszono warstwy aksjologicznej, mającej uzasadnienie w przepisach Konstytucji, błędnie odmówiono przyznania powódce prawa do renty, co umożliwiłoby realizację wymienionych wartości oraz zapobiegło pozostawaniu przez powódkę w niedostatku?

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że ustawodawca powiązał prawo do renty z rzeczywistą utratą zdolności do pracy lub znacznym jej ograniczeniem przy uwzględnieniu możliwości i sprawności, niezbędnych do dalszego zaangażowania w procesie pracy. O samej niezdolności do pracy nie decyduje biologiczny stan kalectwa lub choroby, niemający wpływu na zdolność do pracy, lecz koniunkcja niezdolności do pracy z niezdolnością do przekwalifikowania się do innego zawodu. Tym samym dla uznania niezdolności do pracy decydujące nie jest to, czy dana osoba jest z biologicznego punktu widzenia osobą chorą, ale jaki wpływ ta choroba ma na zdolność wykonywania pracy zarobkowej ocenianą przez pryzmat możliwości przekwalifikowania się. Jak podkreśla skarżąca, w niniejszej sprawie Sąd w ogóle nie rozważył aspektu możliwości jej przekwalifikowania zawodowego.

Jak podkreślono dalej, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2007 r. (I UK 299/06), zmiany w organizmie powodujące przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku nie przesądzają o niezdolności do pracy, nawet częściowej, jeżeli została zachowana zdolność do wykonywania pracy zgodnej z kwalifikacjami. Sama analiza schorzeń występujących u skarżącej wskazuje, że niemożliwe jest wykonywanie pracy cukiernika przez osobę ze stwierdzoną łuszczycą oraz grzybicą paznokci. Równocześnie wątpliwe jest świadczenie przez nią pracy na stanowisku pomocy archiwistki, skoro stwierdzono u skarżącej astmę oskrzelową, a jak powszechnie wiadomo, praca ta jest pracą na wysokościach i w warunkach obecności podwyższonego stężenia kurzu. Wobec powyższego w aspekcie posiadanych kwalifikacji, możliwości wykonywania dotychczasowej pracy, oceny jej rodzaju i charakteru, skarżąca nie może wykonywać wyuczonego zawodu cukiernika czy archiwistki.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ubezpieczonej nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna, jako szczególny środek zaskarżenia, służy realizacji interesu publicznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Funkcje postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za interwencją Sądu Najwyższego. Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. i tylko w przypadku przekonania Sądu Najwyższego przez skarżącego, za pomocą jurydycznej argumentacji, że zachodzi publicznoprawna potrzeba rozstrzygnięcia sformułowanego w skardze zagadnienia prawnego przy jej merytorycznym rozpoznawaniu.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające. W przypadku wskazania jako podstawy wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przepisu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne" (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147, z dnia 18 marca 2004 r., I PK 620/03, LEX nr 513011, z dnia 8 lipca 2004 r., II PK 71/04, LEX nr 375715 i z dnia 16 kwietnia 2008 r., I CZ 11/08, LEX nr 393883). Nie spełnia określonego w art. 3989 § 1 k.p.c. wymagania sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w sposób ogólny i nieprecyzyjny, a zwłaszcza ograniczenie się do samego postawienia pytania, bez odniesienia się do problemów interpretacyjnych przepisów (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 332/07, LEX nr 452451 i z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, że o istotności zagadnienia, którego istnienie stanowi przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, powinien decydować brak jego stanowczego rozstrzygnięcia w dotychczasowym orzecznictwie. Tymczasem w zakresie pierwszego ze wskazanych przez skarżącą istotnych zagadnień prawnych przytoczyć należy choćby stanowisko Sądu Najwyższego przedstawione w wyroku z dnia 26 lipca 2011 r. (I UK 29/11), gdzie stwierdzono, że ostateczna ocena, czy ubezpieczony jest, czy nie jest zdolny do pracy, musi uwzględniać także inne elementy poza naruszeniem sprawności organizmu, w tym zwłaszcza poziom kwalifikacji ubezpieczonego, możliwość zarobkowania w zakresie tych kwalifikacji, możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, z uwzględnieniem rodzaju i charakteru dotychczas wykonywanej pracy, poziomu wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych. Uznać zatem należy, iż zagadnienie to zostało rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Co się natomiast tyczy drugiego ze wskazanych w skardze istotnych zagadnień prawnych wypada zauważyć, że ugruntowany jest w orzecznictwie pogląd, iż ustawodawca odróżnia dwa aspekty niezdolności do pracy, tj. ekonomiczny (obiektywne pozbawienie danej osoby możliwości zarobkowania w drodze wykonywania jakiejkolwiek pracy lub pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji) oraz biologiczny (stan organizmu dotkniętego schorzeniem naruszającym jego sprawność). Dopiero koniunkcja tych dwóch elementów pozwala na uznanie danej osoby za niezdolną do pracy. W konsekwencji nie oznacza niezdolności do pracy niemożność wykonywania zatrudnienia spowodowana innymi przyczynami niż naruszenie sprawności organizmu i odwrotnie - nie jest ową niezdolnością biologiczny stan kalectwa lub choroby nieimplikujący wskazanych wyłączeń lub ograniczeń w świadczeniu pracy (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2004 r., II UK 167/03, OSNP 2004 Nr 18, poz. 320; z dnia 14 czerwca 2005 r., I UK 278/04, LEX nr 375618; z dnia 18 maja 2006 r., II UK 156/05, LEX nr 1001299; z dnia 3 grudnia 2008 r., I UK 54/08, LEX nr 1001284; z dnia 8 czerwca 2010 r., II UK 399/09, LEX nr 611421 i z dnia 24 sierpnia 2010 r., I UK 64/10, LEX nr 653663). Oznacza to zatem, że schorzenia i przewlekłe choroby niestanowiące o niezdolności do pracy nie mogą implikować przyznania renty. Reasumując należy stwierdzić, że wobec wyjaśnienia przez judykaturę podnoszonych przez skarżącą wątpliwości na tle interpretacji powołanych przepisów, przedstawione w skardze istotne zagadnienia prawne nie spełniają wymagań im stawianych i tym samym nie mogą prowadzić do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W razie wskazania tej przesłanki przedsądu, jaką jest oczywista zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06 LEX nr 198531, z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035, z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289, z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205, z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08). O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274, z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616, z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/ 07, LEX nr 453107, z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364, z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, iż przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r., Nr 13, poz. 230, z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743, z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133).

W niniejszej sprawie chybiona jest teza skarżącej o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej z uwagi na fakt, iż w toku procesu nie badano możliwości przekwalifikowania zawodowego ubezpieczonej, skoro Sądy stwierdziły, że skarżąca jest zdolna do pracy zgodnej z kwalifikacjami, a zatem nie zachodzi potrzeba owego przekwalifikowania jako przesłanki uznania niezdolności do pracy.

Wobec niewykazania przez skarżącą istnienia powołanych w skardze przesłanek przedsądu należało orzec jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.