Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1663683

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 13 lipca 2010 r.
III SW 134/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Jerzy Kuźniar.

Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca).

Sentencja

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z protestu Aleksandry S. przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

postanawia:

1.

wyrazić opinię, że zarzut protestu naruszenia art. 4 ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467), nie jest zasadny,

2.

w odniesieniu do pozostałych zarzutów, pozostawić protest bez dalszego biegu.

Uzasadnienie faktyczne

Pismem z dnia 6 lipca 2010 r. (nadanym w polskiej placówce pocztowej w dniu 8 lipca 2010 r.) Aleksandra S. wniosła protest wyborczy "z powodu naruszenia przepisów Konstytucji, ustaw, co miało wpływ na wynik wyborów", wnosząc o stwierdzenie nieważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ze względu na naruszenie zasady równości wynikającej z art. 4 ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467, zwanej dalej ustawą). W ocenie wnoszącej protest zasada ta, poza prawną równością każdego głosu oznacza także "równość faktyczną, czyli możliwość udziału w wyborach przez możliwość uzyskania informacji dotyczącej miejsc, w których można głosować, możliwość fizycznego dotarcia do tych miejsc oraz uczestnictwa w kampanii wyborczej. Mieszkańcy terenów powodziowych w tym względzie zostali poszkodowani, nie mieli faktycznie możliwości uczestnictwa w tej kampanii (brak miejsc zamieszkania, dostępu do mediów), mieli utrudnione możliwość fizycznego uczestnictwa w samych wyborach". Ponadto w ocenie wnoszącej protest, Rada Ministrów naruszyła art. 228 ust. 1 Konstytucji RP oraz przepisy ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. z 2002 r. Nr 62, poz. 558 z późn. zm.), nie wprowadzając na terytorium powodziowym stanu klęski żywiołowej. Wnosząca protest wskazała, że "wprawdzie przepisy art. 228 ust. 1 Konstytucji, jak i art. 2 i art. 4 ustawy o stanie klęski żywiołowej używają sformułowania o możliwości wprowadzenia, jednakże uwzględniając wykładnię celowościową przepisów, a także art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy wydaje się oczywiste, iż legislatorowi chodziło nie tyle o samą możliwość, co konieczność wprowadzenia stanu klęski żywiołowej, w przypadku, gdy dotyka ona znaczących obszarów kraju, co miało miejsce w czasie tegorocznej powodzi. (...) Niewprowadzenie stanu klęski żywiołowej nastąpiło tylko ze względu na fakt, iż wówczas wybory prezydenckie musiałyby zostać odłożone, a mieszkańcy terenów powodziowych mieliby normalne możliwości uczestnictwa w nim i głosowania przeciw kandydatowi wspieranemu przez partię rządzącą. A zatem w imię wyboru danego kandydata na prezydenta, naruszono art. 228 Konstytucji RP".

W odpowiedzi na protest Państwowa Komisja Wyborcza wniosła o uznanie zarzutów protestu za bezzasadne, wskazując, że powódź, która w bieżącym roku dotknęła Polskę nastąpiła po zarządzeniu wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Ani Konstytucja RP, ani ustawa z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie zawierają przepisów regulujących tryb postępowania w przypadku wystąpienia zjawisk naturalnych utrudniających przeprowadzenie zarządzonych już wyborów. Z art. 228 ust. 7 Konstytucji RP wynika natomiast, że w czasie stanu nadzwyczajnego (w tym stanu klęski żywiołowej) oraz w ciągu 90 dni po jego zakończeniu nie mogą być, między innymi, przeprowadzane wybory Prezydenta Rzeczypospolitej. W ocenie PKW, przesłanką dla wprowadzenia stanu klęski żywiołowej nie może być chęć przełożenia wyborów na okres późniejszy, a skoro nie zaszła okoliczność wskazana w art. 228 ust. 7 Konstytucji RP, organy państwowe i samorządowe zobowiązane były do zapewnienia warunków organizacyjnych do przeprowadzenia wyborów, w tym również na terenach dotkniętych powodzią. Jak wynika z informacji PKW, przed pierwszym głosowaniem poleciła ona okręgowym komisjom wyborczym, których właściwość obejmuje tereny objęte powodzią, odbycie posiedzeń w celu omówienia przygotowania do wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (i odpowiednio - do wyborów uzupełniających do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w okręgach wyborczych nr 15, 21, i 30). Okręgowe komisje wyborcze zobowiązane zostały do sporządzenia informacji o ustaleniach z posiedzenia, ze szczególnym wskazaniem na konieczną pomoc ze strony władz państwowych, w tym także finansową, niezbędną dla odpowiedniego - w tej sytuacji - przygotowania i przeprowadzenia wyborów w dniu 20 czerwca 2010 r. W wyniku tych posiedzeń i informacji przekazanych Państwowej Komisji Wyborczej przez okręgowe komisje wyborcze, PKW sporządziła raport, w którym w konkluzji stwierdziła, że "z przekazanych Państwowej Komisji Wyborczej przez Okręgowe Komisje Wyborcze materiałów wynika, iż przy dalszym współdziałaniu wszystkich organów władzy publicznej i organów wyborczych głosowanie jest możliwe do przeprowadzenia we wszystkich gminach, na obszarze których wystąpiło zjawisko powodzi. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że głosowanie na niektórych terenach będzie przebiegało w warunkach dalekich od zwyczajowo przyjętych". W trakcie, ani po pierwszym jak i ponownym głosowaniu, nie dotarły do PKW żadne informacje o braku możliwości wzięcia udziału w głosowaniu na terenach popowodziowych, ani o naruszeniu przepisów ustawy o wyborze Prezydenta RP przy organizacji wyborów na tych terenach.

Prokurator Generalny, zajmując stanowisko wobec zarzutów protestu przeciwko wyborowi Prezydenta RP, wniósł o wydanie postanowienia zawierającego opinię, że zarzuty te są bezzasadne. W ocenie Prokuratora Generalnego, zarzut naruszenia przepisów ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej nie może być podstawą protestu wyborczego, gdyż stanowi to wyjście poza przedmiot protestu, natomiast zarzut naruszenia art. 4 ustawy o wyborze Prezydenta RP jest chybiony w świetle danych Państwowej Komisji Wyborczej wskazujących, iż stan wywołany powodzią nie miał w pierwszym głosowaniu istotnego, a w głosowaniu drugim - decydującym o ostatecznym wyniku wyborów - żadnego wpływu na frekwencję wyborczą, nie mógł zatem prowadzić do naruszenia zasady równości wyborów.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 129 ust. 2 Konstytucji RP wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej na zasadach określonych w ustawie. Ustawa z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467, zwana dalej ustawą) stanowi, że wnoszący protest powinien sformułować w nim zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty (art. 73 ust. 3). Przedmiotem zarzutów może być naruszenie przepisów niniejszej ustawy lub dopuszczenie się przestępstwa przeciwko wyborom, jeżeli to naruszenie lub przestępstwo miało wpływ na wynik wyborów (art. 72 ust. 1 ustawy). Wnosząca protest nie wskazała na dopuszczenie się przestępstwa przeciwko wyborom, zarzucając natomiast nie tylko naruszenie przepisów ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, ale także innych aktów prawnych - art. 228 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 2 i 4 ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej. Stanowi to wyjście poza przedmiot protestu przeciwko ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2000 r., III SW 15/00, LEX nr 533915). Naruszenie przepisów ustawy o wyborze Prezydenta RP może co prawda stanowić jednocześnie naruszenie Konstytucji RP, ale tylko w odniesieniu do tych jej unormowań, które dotyczą wyboru prezydenta, a nie jakichkolwiek innych kwestii (np. art. 228 ust. 1 ustawy zasadniczej).

Z tego względu zarzuty protestu w tej części nie mogą być przedmiotem rozpoznania w postępowaniu określającym zasady rozpatrywania protestów przeciwko ważności wyborów, którego dotyczą przepisy art. 72 i następne ustawy, co uzasadnia pozostawienie w tym zakresie protestu bez dalszego biegu na podstawie jej art. 74 ust. 1.

W związku z powyższym rozważeniu podlega wskazany w proteście wyborczym zarzut naruszenia art. 4 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym wybory są równe, a wyborcy biorą udział w wyborach na równych zasadach. Zasada równości wyborów to jedna z podstawowych zasad prawa wyborczego w państwie demokratycznym. Równość wyborów interpretuje się w dwóch aspektach - formalnym i materialnym. Równość w znaczeniu formalnym oznacza, ze każdy wyborca ma jeden głos, a powinna realizować się przez zapewnienie wyborcy oddania głosu w wyborach oraz umożliwienie wyborcom uczestnictwa w głosowaniu na takich samych zasadach. Materialna równość to jednakowa dla każdego wyborcy siła głosu. Oznacza to, że głos każdego wyborcy powinien przynosić tożsamy skutek dla wyników wyborów. Wnosząca protest kwestionuje dotrzymanie zasady równości wyborów w znaczeniu formalnym, przy czym nieuprawniony jest jej wniosek, że równość wyborów oznacza także zapewnienie wyborcom "równego udziału w kampanii wyborczej". Jednoznaczna treść przepisu art. 4 ustawy wskazuje, że omawiana zasada odnosi się do aktu głosowania. W ocenie Sądu Najwyższego należy także wskazać, że wnosząca protest prócz zarzutów winna przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty (art. 73 ust. 3). Sąd Najwyższy rozpatruje protest w składzie 3 sędziów w postępowaniu nieprocesowym (art. 80 ust. 1 ustawy), zatem w zakresie postępowania dowodowego zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Zarzut pozbawienia wyborców prawa do udziału w wyborach na równych zasadach oparty został na tezie, iż mieszkańcy terenów dotkniętych powodzią mieli utrudnioną fizyczną możliwość uczestnictwa w samych wyborach. O ile fakt zaistnienia powodzi na niektórych terenach Polski (gminach) stanowi fakt powszechnie znany, niewymagający dowodu (art. 228 § 1 k.p.c.), to inaczej rzecz się ma w przypadku powoływanej przez wnoszącą protest okoliczności faktycznej polegającej na utrudnieniu możliwości uczestnictwa w wyborach. Wobec braku przedstawienia dowodów w tym zakresie uznać należy, że składająca protest konstruuje domniemanie faktyczne (art. 231 k.p.c.). W rezultacie stawiany w proteście zarzut miałby wynikać z innego faktu, a mianowicie stanu powodzi. Takie wnioskowanie pomija istotną okoliczność, a mianowicie czy ze strony organów odpowiedzialnych za przeprowadzenie wyborów podjęte zostały odpowiednie działania umożliwiające udział w wyborach mieszkańcom zalanych terenów i czy osiągnęły zamierzony skutek. Zatem sam stan powodzi (klęski żywiołowej) nie uprawnia do konstruowania domniemania faktycznego zgodnego z twierdzeniem wnoszącej protest, co zaś się tyczy działań organów odpowiedzialnych za organizacje wyborów, to kwesta ta w ogóle nie została przez nią podjęta. Już z tego względu nie można uznać stawianego zarzutu za uzasadniony. Należy również zwrócić uwagę, że zgodnie ze stanowiskiem przedstawionym przez Państwową Komisję Wyborczą, w trakcie oraz zarówno po pierwszym jak i ponownym głosowaniu nie dotarły do PKW żadne informacje o braku możliwości wzięcia udziału w głosowaniu na terenach popowodziowych ani o naruszeniu przepisów ustawy o wyborze Prezydenta RP przy organizacji wyborów na tych terenach, a w wymienionej w proteście gminie Wilków frekwencja wyborcza w pierwszym głosowaniu wyniosła 40,28% i była niższa od frekwencji w pierwszym głosowaniu w wyborach Prezydenta RP w 2005 r. o 8,38%, natomiast w głosowaniu ponownym frekwencja wyniosła 51,34% i była wyższa od frekwencji w głosowaniu ponownym w 2005 r. o 4,42%.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 75 ust. 1 i 1a ustawy, wydał w tym zakresie opinię jak w postanowieniu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.