Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1621923

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 9 stycznia 2015 r.
III SO/Wa 24/14
Sporządzenie przez pełnomocnika opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jako udzielenie pomocy prawnej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Marcin Piłaszewicz (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu wniosku adw. W.P. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w sprawie wszczętej wnioskiem R. K. o przyznanie prawa pomocy p os t a n a w i a odmówić pełnomocnikowi strony adw. W.P. przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

Uzasadnienie faktyczne

Okręgowa Rada Adwokacka w W., pismem z 2 grudnia 2014 r., w wykonaniu postanowienia Sądu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, do udzielenia pomocy prawnej skarżącej wyznaczył adw. W.P.

Pismem z 5 stycznia 2015 r. pełnomocnik z urzędu poinformował o braku podstaw do wniesieniu skargi kasacyjnej. Załączył opinię. Wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu albowiem nie zostały one zapłacone w całości, ani w części. Zwrócił się też szczególnie o zwrot wydatków w kwocie, jak wskazał, 9,70 zł.

Referendarz sądowy wskazuje, że wyznaczony przez Sąd pełnomocnik ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych wydatków na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - dalej jako u.p.p.s.a.). Do czynności, o których mowa w tym przepisie, należy - m.in. - sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej: wskazują na to jednoznacznie regulacje z § 18 rozporządzenia i z art. 250 u.p.p.s.a. Co więcej, treść przepisów znalazła potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w którym wprost przesądzono: "Sporządzenie przez pełnomocnika opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jest udzieleniem pomocy prawnej" (postanowienie z 25 marca 2014 r. II OZ 275/14CBOSA).

Niesporne jest też, zarówno w orzecznictwie jak i w piśmiennictwie, że wynagrodzenie należy się za pomoc prawną faktycznie udzieloną.

Jak wskazał pełnomocnik z urzędu przedmiotem sporu jest decyzja o odpowiedzialności osób trzecich za zaległość podatkową, tj kwotę 7062 (s 2 pisma z 5 stycznia 2015 r). Pełnomocnik z urzędu, domagając się wypłaty wynagrodzenia na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit "a" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. o opłatach za czynności adwokackie oraz ponoszeniu przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461, j.t. (s 1 pisma powołanego wyżej) zdaje wiązać swoje nadzieje dotyczące wysokości wynagrodzenia z "ogólną" wielkością przedmiotu zaskarżenia składającą się z kwoty zaległości podatkowej i kwoty odsetek. Nadzieje te mogłyby mieć pewne podstawy, ponieważ, co do zasady, wysokość wynagrodzenia zależy od wartości przedmiotu sporu, gdyby nie dwie okoliczności:

Po pierwsze pełnomocnik z urzędu wliczył do wartości przedmiotu sporu kwotę odsetek, które nie mają bytu samoistnego w stosunku do spornej kwoty podatku i w konsekwencji dzielą los podatku. Co za tym idzie "sztucznie" zawyżają wartość przedmiotu sporu.

Po drugie, wbrew przekonaniom pełnomocnika z urzędu, sprawy z zakresu odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe innych podmiotów, nie zaliczają się - co uznawane jest niezmiennie od dziesiątek lat - do kategorii sporów, w których w ogóle występuje "wartość przedmiotu sprawy". Przede wszystkim (ale nie wyłącznie) dlatego, że w tego typu decyzjach, jak w niniejszej sprawie, organ podatkowy rozstrzyga, czy w konkretnym przypadku zachodzą przesłanki przewidziane w art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, dalej:"O.p.") dla odpowiedzialności członka zarządu spółki za jej zobowiązania podatkowe. Decyzja taka nie może być traktowana jako akt kreujący należność pieniężną, bądź stwierdzający jej istnienie, ponieważ okoliczność ta pozostaje poza granicami sprawy. Przedmiotem sprawy toczącej się przed organem podatkowym nie jest w istocie ustalenie należności pieniężnej, ale ustalenie istnienia przesłanek pozwalających na przypisanie osobie trzeciej odpowiedzialności za zobowiązania podatnika. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 15 maja 2008 r., II FZ 182/08; z dnia 19 listopada 2008 r., I FSK 1678/08; z dnia 2 grudnia 2008 r., I FZ 424/08; z dnia 15 kwietnia 2009 r., II FZ 118/09, CBOSA).

Oznacza to, że wartość przedmiotu sprawy należy oznaczać nie w oparciu o § 6 pkt 4 rozporządzenia (powyżej 5.000 zł do 10.000 zł - 1.200 zł), ani nawet w oparciu o § 6 pkt 3 (powyżej 1.500 zł do 5.000 zł - 600 zł), lecz w oparciu o § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia, który wyznacza kwotę bazową obliczania wynagrodzenia na 240 zł. Kwalifikacja spraw o odpowiedzialność osób trzecich została przesądzona w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz - jak się wydaje - w uchwałach tegoż sądu.

Referendarz sądowy mógłby przystąpić do wyliczania kwoty wynagrodzenia dla pełnomocnika z urzędu w wysokości wynikającej z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia, oraz kwoty podatku VAT w wysokości 23%, gdyby nie trzecia okoliczność, której uwzględnienie nakazują mu względy uczciwości wobec społeczeństwa oraz - co nie mniej ważne - wobec stron postępowania sądowoadministracyjnego.

Jako miernik przyznanego wynagrodzenia za świadczoną pomoc ustawodawca przyjął, jak wynika z art. 250 u.p.p.s.a., "zasady określone w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radów prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych". Istotą pomocy prawnej, pomijając zagadnienia związana z opinią o braku podstaw do wniesienia środka odwoławczego, jest rzetelna i umocowana w dorobku prawnym porada prawna, jak i przystający do wskazanych standardów sposób reprezentacji przez pełnomocnika przed sądem (por. Dauter Bogusław, Gruszczyński Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Komentarz do art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 02.153.1270), (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III).

Fakt uzależnienia przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia od sposobu prowadzenie sprawy, uregulowany w art. 250 u.p.p.s.a., i związana z tym analiza działania pełnomocnika dokonana podczas zasądzania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, jest konstrukcją, która zabezpiecza pełnię realizacji prawa jednostki do Sądu, uregulowanego zarówno w art. 6 Europejska Konwencja Praw Człowieka (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), jak też w art. 45 Konstytucji RP. Na mocy przywołanych przepisów Konstytucji oraz Konwencji każda strona ma prawo do tego, by o słuszności jej żądań orzekł niezawisły a bezstronny Sąd. Każde ograniczenie w dostępie do Sądu powinno być przewidziane wprost w przepisach prawa i - nadto - zgodne z zasadami wynikającymi z przywołanych przepisów.

W analizowanej sprawie, pełnomocnik sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi przed Sądem I instancji, która to instytucja, w przeciwieństwie do opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie została przewidziana w rozporządzeniu o opłatach za czynności adwokackie... jako podstawa do przyznania wynagrodzenia dla pełnomocnika. Podstawą przyznania wynagrodzenia, jak wynika z przepisów rozporządzenia, jest udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tj sporządzenie skargi i udział w rozprawie. W orzecznictwie wskazuje się wprost, że "wynagrodzenie należy się co do zasady za całokształt działań pełnomocnika, które doprowadzą do wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie w danej instancji" (postanowienie z 28 maja 2013 r. II FZ 190/13, CBOSA). "Katalog czynności adwokata w postępowaniu przed sądem drugiej instancji za które przysługuje wynagrodzenie, a o którym mowa w rozporządzeniu z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ma charakter zamknięty" (postanowienie z 7 października 2010 r. I OSK 1000/10, CBOSA). "Wynagrodzenie adwokata za czynności, które nie zostały wymienione w rozporządzeniu z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348), a w szczególności za sporządzenie samej odpowiedzi na skargę kasacyjną, nie stanowi niezbędnych kosztów postępowania" (postanowienie z 6 kwietnia 2011 r. II OSK 124/11, z 9 czerwca 2011 r. I OSK 1823/10, postanowienie z 12 marca 2012 r. II OZ 188/12 czy z 13 kwietnia 2013 r. II OZ 214/12, CBOSA).

Referendarz sądowy nie jest uprawniony, przez wzgląd na szacunek - jaki szczerze żywi - dla dorobku Naczelnego Sadu Administracyjnego, uwzględnić wniosku pełnomocnika z urzędu o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z tytułu "stwierdzenia braku podstaw do wniesienia w Pana (skarżącego) imieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie", ponieważ odmowa wniesienia skargi do Sądu I instancji nie mieści się w katalogu czynności, za które można przyznać wynagrodzenie. Tym bardziej wskazane przez pełnomocnika przepisy (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia) nie mogą być podstawą do przyznania wynagrodzenia, lecz - co najwyżej - do odmowy przyznania.

Co więcej, wydaje się, że pełnomocnik z urzędu wydając "opinię o braku podstaw do wniesienia skargi", wzorując się - być może - na instytucji "opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej" (która jednak jest przewidziana w przepisach prawa) - czyli, de facto - dokonując przedsądu, wkroczył w kompetencję Sądu Administracyjnego. Prawo do wniesienia skargi do Sądu I instancji nie zostało bowiem ograniczone, tak jak w przypadku prawa do wniesienia skargi kasacyjnej, ściśle oznaczonymi przesłankami z art. 174 pkt 1 i 2 w zw z art. 183 § 1 u.p.p.s.a. Wręcz przeciwnie - obowiązuje zasada swobody formułowania zarzutów, swobody formułowania skargi. Sąd nie tylko ma obowiązek rozpoznać (każdą) skargę, lecz z art. 134 § 1 u.p.p.s.a. wynika, że Sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach, kontrolując zgodność z prawem działania administracji, nie będąc związany zarzutami skargi. Oznacza to, że treść skargi nie determinuje zakresu aktywności Sądu, który czuwa nad zachowaniem legalności całej sprawy. Jedynym ograniczeniem dla Sądu, jedynego podmiotu rozstrzygającego spór, jest zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego. Fakty te powinien mieć na uwadze także pełnomocnik ustanowiony z urzędu. Jeśli pełnomocnik z urzędu decyduje się, nawet wskutek wyznaczenia przez organ samorządu zawodowego, reprezentować stronę, to nie powinien pozbawiać strony możliwości zbadania jej sprawy przez Sąd, skoro Sąd może uwzględnić elementy korzystne dla strony, niezależnie - jak wskazano - od zarzutów skargi.

Ustawodawca nie przewidział w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. o opłatach za czynności adwokackie oraz ponoszeniu przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jak też w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 250) możliwości przyznania wynagrodzenia za opinię pełnomocnika z urzędu o braku podstaw do wniesienia skargi do Sądu I instancji.

Referendarz sądowy jest zobowiązany wykazać szacunek dla konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP), działać na podstawie i w granicach prawa, jak też przestrzegać zakresu swoich kompetencji oraz zadań i trybu postępowania, które to zmienne wyznaczają granice aktywności referendarza sądowego w sferze wykonywania przydanej mu władzy publicznej (art. 7 Konstytucji RP), w tym wypadku - w sferze przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Stąd, nie rozstrzygając, czy w badanym wypadku, sposób udzielenia pomocy prawnej przez pełnomocnika z urzędu mieści się w zakresie należytego wykonywania zawodu adwokata, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 446, poz. 1188 z późn. zm.), opartym na szczególnym zaufaniu i czy działanie pełnomocnika z urzędu było zgodne z interesem strony względnie z wolą wniesienia skargi, referendarz sądowy zadecydował (jedynie) o odmowie przyznania wynagrodzenia.

Dlatego też, referendarz sądowy przydaje opinii pełnomocnika z urzędu o braku podstaw do wniesienia skargi walor opinii prywatnej, która nie powinna być uzasadnieniem dla przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej ze środków publicznych na podstawie art. 250 u.p.p.s.a. Tym samym urzędnik sądowy nie może uznać kosztów opłat pocztowych w kwocie 9,70 zł (5,50 + 4,20 zł) za "niezbędne wydatki" i zasądzić ich zwrotu.

Dlatego, należało, na podstawie art. 250, art. 258 § 2 pkt 8, § 3 u.p.p.s.a., orzec, jak w sentencji.