III SAB/Kr 42/18, Ustawowa zmiana kompetencji organu administracyjnego a ocena przewlekłości postępowania. Brak pouczeń jako przejaw rażącego naruszenia prawa. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2616536

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 stycznia 2019 r. III SAB/Kr 42/18 Ustawowa zmiana kompetencji organu administracyjnego a ocena przewlekłości postępowania. Brak pouczeń jako przejaw rażącego naruszenia prawa.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.).

Sędziowie WSA: Renata Czeluśniak Maria Zawadzka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi M. F. na bezczynność i przewlekłość postępowania Marszałka Województwa w przedmiocie rozpoznania wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego

I.

umarza postępowanie w sprawie bezczynności Marszałka Województwa,

II.

stwierdza, że Marszałek Województwa dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania z wniosków skarżącej M. F.: - z dnia 30 maja 2016 r. otrzymanego 26 czerwca 2016 r., oraz - z dnia 3 sierpnia 2017 r. otrzymanego 21 sierpnia 2017 r.,

III.

stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa,

IV.

przyznaje od Marszałka Województwa na rzecz skarżącej M. F. sumę pieniężną w wysokości 3000 (trzy tysiące) złotych.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 27 czerwca 2016 r. do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej wpłynął, przekazany przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, wniosek M. F. z dnia 30 maja 2016 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze i kolejne dziecko, który M. F. złożyła wraz z kserokopią dowodu osobistego, z zaświadczeniem z urzędu pracy, z 8-mioma oświadczeniami, m.in. ojca obojga dzieci P. F. z daty 30 maja 2016 r. o podjęciu przez niego od 1 marca 2016 r. do chwili obecnej pracy na terenie Niemiec oraz kserokopią umowy o pracę P. F. zawartą na czas określony od 1 marca 2016 r. do 30 listopada 2019 r. z adresem niemieckiego pracodawcy.

W dniu 21 grudnia 2016 r. M. F. złożyła w punkcie obsługi klienta Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej oświadczenia o okresach aktywności zawodowej za granicą oraz o okresach aktywności zawodowej w Polsce, z czego sporządzono protokół.

W dniu 17 stycznia 2017 r. w punkcie obsługi klienta Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej M. F. złożyła oświadczenie o zapoznaniu się z materiałem dowodowym, co potwierdzono protokołem. W protokole podano także, że udzielono M. F. "informacji odnośnie świadczenia wychowawczego" oraz, że wydano jej oświadczenia (zał. Nr 2 o dochodzie zagranicznym z 2014 r. oraz zał. Nr 1 o dochodzie uzyskanym) wraz z instrukcją o sposobie ich wypełnienia. Podano także, iż "strona zobowiązała się dostarczyć oświadczenia do 14 dni".

W dniu 31 stycznia 2017 r. M. F. złożyła w punkcie obsługi klienta Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej ponownie umowę o pracę zawartą z niemieckim pracodawcą P. F. - ojca dzieci, zaświadczenie o dochodzie za 2014 r. oraz kserokopię wyroku Sądu Rejonowego Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 12 kwietnia 2016 r. sygn. akt (...) o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Ponadto M. F. wniosła o szybkie rozpatrzenie sprawy i przyznanie jej 500+ na dzieci, podnosząc, że na decyzję czeka od czerwca 2016 r. i nadal nie otrzymała żadnej odpowiedzi. Organ udzielił stronie informacji odnośnie świadczenia wychowawczego, statusu jej wniosku oraz o terminie podjęcia działań w sprawie, tj. do 14 dni.

Pismami z dnia 1 lutego 2017 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej:

- poinformował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, że w wyniku rozpatrzenia wniosku M. F. z dnia 30 maja 2016 r. o ustalenie prawa do świadczeń wychowawczych mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 listopada 2016 r., gdyż P. F. podlegał w tym okresie ustawodawstwu niemieckiemu w związku z aktywnością zawodową na terenie Niemiec od 1 marca 2016 r. do 30 listopada 2016 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej stwierdził w związku z tym, że zgodnie z art. 68 ust. 3 rozporządzenia Nr 883/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE.L nr 166/1 z dnia 30 kwietnia 2004 r.) oraz art. 60 ust. 3 rozporządzenia nr 987/2009 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 września 2009 r., "wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego wraz z tymczasową decyzją w sprawie zasad pierwszeństwa, zostanie przekazany do instytucji właściwej państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa." Równocześnie Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej stwierdził, że w okresie od 1 grudnia 2016 r. do nadal w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż w tym okresie żaden z członków rodziny M. F. nie przebywał ani nie był aktywny zawodowo poza granicami kraju, a zatem organem właściwym do rozpoznania wniosku M. F. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 grudnia 2016 r. do nadal jest Burmistrz Miasta i Gminy któremu w tym zakresie sprawa zostaje przekazana.

- przesłał do Bundesagentur für Arbeit Familienkasse Bautzen w Niemczech wniosek wraz z dokumentacją M. F. z dnia 30 maja 2016 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 listopada 2016 r., pismo zawierające tymczasową decyzję w sprawie zasad pierwszeństwa, o której mowa w art. 60 ust. 3 rozporządzenia nr 987/2009 oraz SED F006.

- poinformował M. F. o przekazaniu wniosku instytucji niemieckiej.

W dniu 21 sierpnia 2017 r. do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej wpłynął, przekazany przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, wniosek M. F. z dnia 3 sierpnia 2017 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres - 2017/2018 - na pierwsze i kolejne dziecko.

Pismem z dnia 8 września 2017 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej wezwał M. F. do złożenia - w sprawie z jej wniosku z dnia 30 maja 2016 r. - w terminie 30 dni, oświadczenia o wszystkich okresach aktywności zawodowej za granicą członków jej rodziny w okresie od 1 stycznia 2017 r. do nadal ze wskazaniem dokładnych dat rozpoczęcia i ewentualnego zakończenia zatrudnienia.

Pismem z dnia 10 października 2017 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej poinformował M. F. o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy z jej wniosku z dnia 30 maja 2016 r. do dnia 31 stycznia 2018 r.

Pismem z dnia 19 grudnia 2017 r. M. F. wniosła do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej ponaglenie, w którym podniosła, że w kwietniu 2016 r. oraz w sierpniu 2017 r. złożyła wnioski o przyznanie świadczenia wychowawczego na dwójkę jej małoletnich dzieci, jednak do tej pory nie przyznano jej tych świadczeń.

Pismami z dnia 27 grudnia 2017 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej:

- zwrócił się do Bundesagentur für Arbeit Familienkasse Bautzen z prośbą o udzielenie informacji o wynikach rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku M. F. z dnia 30 maja 2016 r.

- poinformował M. F. o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy z jej wniosku z dnia 30 maja 2016 r. do dnia 31 marca 2018 r.

W piśmie z dnia 5 stycznia 2018 r. M. F. oświadczyła, że nie zgadza się na przedłużenie terminu do załatwienia sprawy do dnia 31 marca 2018 r. i wniosła o natychmiastowe rozpoznanie jej wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. M. F. podniosła, że - jej zdaniem - nie zachodzi potrzeba ustalenia kwestii związanych z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, chociaż jej były mąż P. F. przebywa i pracuje w Niemczech, a dzieci na stałe przebywają pod jej opieką i nie pobiera ona żadnych środków zabezpieczenia społecznego pochodzących z Niemiec. Stwierdziła, że art. 68 rozporządzenia nr 883/2014 nie ma zastosowania w jej sprawie, gdyż stosuje się go w przypadku wypłacania lub wnioskowania o wypłatę świadczeń przez rodzinę w więcej niż jednym kraju Unii Europejskiej. Tymczasem w skład jej rodziny wchodzi obecnie ona sama oraz dwójka jej małoletnich dzieci. Natomiast P. F. już nie jest jej mężem i nie opiekuje się dziećmi.

Powyższe pismo M. F. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej przekazał w dniu 10 stycznia 2018 r. Wojewodzie jako organowi właściwemu w sprawie w związku z treścią art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428).

Pismem z dnia 7 lutego 2018 r. M. F. wniosła skargę na bezczynność Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej, domagając się:

1)

zobowiązania tego organu do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi;

2)

dokonania kontroli przewlekłości postępowania administracyjnego, którego dotyczy skarga;

3)

zobowiązania Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie;

4)

orzeczenia, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa;

5)

wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.;

6)

zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w kwietniu 2016 r. oraz w sierpniu 2017 r. złożyła wnioski o przyznanie świadczenia wychowawczego na dwójkę jej małoletnich dzieci, jednak do tej pory nie przyznano jej tych świadczeń. Skarżąca podtrzymała również swoje stanowisko, że w jej sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego w związku z pobytem i aktywnością zawodową P. F. na terenie Niemiec, gdyż on już nie jest jej mężem, a dzieci stale pozostają pod jej opieką. Skarżąca oświadczyła, że nie pobiera na dzieci żadnych środków zabezpieczenia społecznego pochodzących z Niemiec. Skarżąca ponownie podniosła, że art. 68 rozporządzenia nr 883/2014 nie ma zastosowania w jej sprawie, gdyż stosuje się go w przypadku wypłacania lub wnioskowania o wypłatę świadczeń przez rodzinę w więcej niż jednym kraju Unii Europejskiej. Tymczasem w skład jej rodziny wchodzi obecnie ona sama oraz dwójka jej małoletnich dzieci.

W odpowiedzi na skargę Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej wniósł o jej odrzucenie, gdyż od dnia 1 stycznia 2018 r. zadania obejmujące wydawanie decyzji w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego wykonuje wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze. Zdaniem Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej, nie można żądać zobowiązania organu administracyjnego do wydania aktu skoro nie jest on już właściwy do załatwienia sprawy, ani też żądać badania przyczyn opóźnienia w załatwieniu takiej sprawy. Bezczynność zarzucić bowiem można jedynie organowi, który jest właściwy do załatwienia sprawy, tj. posiada kompetencje do prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy.

Pismem z dnia 28 marca 2018 r. Wojewoda poinformował M. F., że od dnia 1 stycznia 2018 r. jest organem właściwym do załatwienia jej sprawy. Ponadto organ wskazał, że w dniu 28 marca 2018 r., z uwagi na brak odpowiedzi na wcześniejsze wystąpienia, ponownie wystosował do właściwej instytucji niemieckiej formularz SED F001 z prośbą o udzielenie informacji niezbędnych do ustalenia jej prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 marca 2017 r. do 30 września 2017 r. oraz od 1 października 2017 r. do 30 września 2017 r.

Pismem z dnia 18 kwietnia 2018 r. Wojewoda zawiadomił M. F. o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia jej sprawy do dnia 30 czerwca 2018 r.

Na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2018 r. Sąd zwolnił z udziału w postępowaniu Wojewodę i wobec braku właściwego zawiadomienia zarządził zawiadomienie o kolejnym terminie rozprawy Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej.

Na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2018 r. pełnomocnik Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej podniósł, że organem właściwym w sprawie powinien był Marszałek Województwa, którego pełnomocnik nie reprezentuje w tej sprawie. Swoje stanowisko pełnomocnik Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej rozwinął w piśmie z dnia 13 września 2018 r. wskazując, że z treści art. 21 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2018 r.) oraz art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (również w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2018 r.) organem właściwym do prowadzenia postępowań oraz wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych oraz świadczenia wychowawczego realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego był właściwy miejscowo marszałek województwa. Natomiast działania pracowników Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej były działaniami realizowanymi w imieniu Marszałka Województwa na podstawie udzielonych przez niego upoważnień. W związku z tym pełnomocnik wniósł o oddalenie skargi jako wniesionej przeciwko organowi niewłaściwemu.

Odpowiadając na wniesioną skargę Marszałek Województwa wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o jej oddalenie. Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi Marszałek Województwa wskazał, że skarga nie została poprzedzona zażaleniem. Organ stwierdził, że skarżąca co prawda wniosła ponaglenie, jednak zgodnie z przepisami przejściowymi zawartymi w nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego, obowiązującej od 1 czerwca 2017 r., może mieć ono wyłącznie zastosowanie do spraw wszczętych po 31 maja 2017 r., a więc do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Ponadto organ uważa, że skarga podlega odrzuceniu, gdyż w momencie jej wniesienia nie był już organem właściwym do załatwienia sprawy. Zdaniem Marszałka Województwa, nie można żądać zobowiązania organu administracyjnego do wydania aktu skoro nie jest on już właściwy do załatwienia sprawy, ani też żądać badania przyczyn opóźnienia w załatwieniu takiej sprawy. Uzasadniając z kolei wniosek o oddalenie skargi Marszałek Województwa wskazał, że ewentualne uchybienia w terminowości podejmowania czynności w postępowaniu nie były przez niego zawinione, a wynikały z wadliwej organizacji realizacji zadania na poziomie samej ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (brak przewidzenia w ustawie jakichkolwiek środków finansowych na realizację zadania na poziomie samorządu województwa), a także z opieszałego postępowania administracji rządowej w zakresie naprawienia błędów ustawodawcy i przyznania dotacji na realizację tego zadania w odpowiedniej wysokości.

Na rozprawie w dniu 17 stycznia 2019 r. M. F. podała, że starała się o tzw. "500+" także na pierwsze dziecko, gdyż nie pracowała i razem z dwójką dzieci utrzymywała się ze świadczeń alimentacyjnych w łącznej wysokości 1.100 zł. Skarżąca stwierdziła, że składane przez nią zawiadomienia o rozdzielności majątkowej i rozwodzie oznaczały, że nie miała pomocy ze strony męża. Skarżąca nie otrzymywała żadnych pieniędzy z Niemiec. W tym czasie dostała świadczenie wychowawcze za dwa miesiące z polskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, a w ubiegłym roku otrzymała decyzję, z której wynikało, że ma wyrównanie za ok. 5 miesięcy. Podała także, że w chwili obecnej złożyła kolejny wniosek o świadczenie "500+" na następny okres i sytuacja jest podobna, czyli przez 5 miesięcy nie otrzymała żadnych środków, a Wojewoda zawiadomił ją, że ma bardzo dużo wniosków do rozpoznania.

Na rozprawie w dniu 17 stycznia 2019 r. M. F. oświadczyła, że nie żąda zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Zakres kontroli działalności administracji publicznej i stosowania przez wojewódzkie sądy administracyjne środków przewidzianych w p.p.s.a. określa art. 3 tej ustawy. Zgodnie z § 2 tego przepisu kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na:

1)

decyzje administracyjne;

2)

postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

3)

postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;

4)

inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r.

- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, 868, 996, 1579 i 2138 oraz z 2017 r. poz. 935), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, 648, 768 i 935), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1947, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; (...) 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

W rozpatrywanej sprawie Sąd ustalił, że przedmiotem skargi i kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie jest skarga M. F. dotycząca bezczynności i przewlekłości postępowania Marszałka Województwa jako organu, który zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 z późn. zm.) - w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2018 r. - był organem właściwym do prowadzenia postępowań z dwóch wniosków skarżącej: z dnia 30 maja 2016 r., otrzymanego 26 czerwca 2016 r. oraz z dnia 3 sierpnia 2017 r., otrzymanego 21 sierpnia 2017 r.; oraz wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych oraz świadczenia wychowawczego realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.

Właściwość Marszałka Województwa jako organu właściwego do prowadzenia powyższych działań ustała z dniem 1 stycznia 2018 r., z którym to dniem kompetencje marszałków województw zostały ustawowo przekazane wojewodom, w tym wypadku Wojewodzie (obecnie Dz. U. z 2018 r. poz. 2134).

Sąd stwierdza, że działania Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej były działaniami realizowanymi w imieniu Marszałka Województwa na podstawie udzielonych przez niego upoważnień, zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci - (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 z późn. zm.) - w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2018 r. Z tego względu kwestia odpowiedzialności Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej za działania lub ich brak w tym zakresie pozostaje sprawą wewnętrzną Marszałka Województwa, który udzielił upoważnień.

Sąd stwierdza, że skarga M. F. z dnia 7 lutego 2018 r. dotycząca bezczynności i przewlekłości postępowania Marszałka Województwa wpłynęła po wniesieniu przez skarżącą ponaglenia do organu w sprawie postępowania z wniosków złożonych w kwietniu 2016 r. i sierpniu 2017 r. - pismem z dnia 19 grudnia 2017 r. i zgodnie z art. 53 p.p.s.a. podlega rozpatrzeniu.

W ocenie Sądu z uwagi na okoliczność, że z dniem 1 stycznia 2018 r. kompetencje Marszałka Województwa zostały ustawowo przekazane Wojewodzie nie można żądać zobowiązania Marszałka do wydania aktu skoro nie jest on już właściwy do załatwienia sprawy. Bezczynność zarzucić bowiem można jedynie organowi, który jest właściwy do załatwienia sprawy, tj. posiada kompetencje do prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy. Z tego względu Sąd - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - umorzył postępowanie w zakresie bezczynności Marszałka - jak w pkt I wyroku.

Ustawowa zmiana kompetencji organu administracyjnego nie zwalnia jednak Sądu od dokonania oceny, czy organ właściwy w przeszłości - w tym wypadku Marszałek Województwa - dopuścił się przewlekłości postępowania w okresie posiadania kompetencji do załatwienia sprawy oraz czy przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa. W orzecznictwie akcentuje się, iż rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, iż dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie terminu musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia.

Zdaniem Sądu, Marszałek Województwa dopuścił się przewlekłości postępowania, albowiem organ naruszył przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego regulujące kwestie terminów w jakich powinny być rozpoznawane wnioski stron. Zgodnie bowiem z treścią art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., zwanej dalej k.p.a.) organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Wyrażona w tym przepisie zasada szybkości postępowania została skonkretyzowana w art. 35 k.p.a., który stanowi:

"Art. 35. § 1. Organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki.

§ 2. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ.

§ 3. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania."

Ponadto zgodnie z art. 36 k.p.a.:

"Art. 36. § 1. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia.

§ 2. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu."

Z przewlekłym prowadzeniem postępowania mamy więc do czynienia wtedy, gdy postępowanie to jest prowadzone w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 44), ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1680/14 oraz J. Borkowski (w]: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2011, s. 238). Mając na względzie ustalony stan faktyczny sprawy i brak działania organu w ustawowych terminach - Sąd na mocy art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzekł - jak w pkt II wyroku.

Zdaniem Sądu, Marszałek Województwa dopuścił się przewlekłości postępowania, przy czym ta przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Organ nie tylko nie rozpoznał przekazanych wniosków w ustawowym terminie, to jeszcze pierwsze czynności w sprawie z wniosku otrzymanego w czerwcu 2016 r. podjął dopiero po około pół roku, a z wniosku otrzymanego w sierpniu 2017 r. - wcale, aż do końca swojej kompetencji, czyli do 31 grudnia 2017 r.

Jak wynika z akt sprawy, wniosek skarżącej M. F. z dnia 30 maja 2016 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze i kolejne dziecko wpłynął do upoważnionego przez Marszałka Województwa Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w dniu 27 czerwca 2016 r. wraz z dokumentacją pozwalającą na działania zmierzające do jego załatwienia. Tymczasem dopiero po około pół roku organ pozorował pewne działania odbierając w dniach 21 grudnia 2016 r., 17 stycznia 2017 r. oraz 31 stycznia 2017 r. różne oświadczenia od skarżącej. Rzeczywiste działania organu nastąpiły dopiero 1 lutego 2017 r., kiedy to Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej poinformował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, że w wyniku rozpatrzenia wniosku M. F. z dnia 30 maja 2016 r. o ustalenie prawa do świadczeń wychowawczych mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 listopada 2016 r.; przesłał do Bundesagentur für Arbeit Familienkasse Bautzen w Niemczech wniosek wraz z dokumentacją M. F. z dnia 30 maja 2016 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 listopada 2016 r. wraz z tymczasową decyzją w sprawie zasad pierwszeństwa, o której mowa w art. 60 ust. 3 rozporządzenia nr 987/2009 oraz SED F006 i poinformował M. F. o przekazaniu wniosku instytucji niemieckiej. Tak długi, w sumie ponad półroczny okres braku rzeczywistego działania organu już powoduje stwierdzenie, że przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Zupełnie niezrozumiałe są dalsze działania organu w sprawie z wniosku M. F. z dnia 30 maja 2016 r., który pismem z dnia 8 września 2017 r. wezwał skarżącą do złożenia w terminie 30 dni oświadczenia o wszystkich okresach aktywności zawodowej za granicą członków jej rodziny w dalszym okresie od 1 stycznia 2017 r. ze wskazaniem dokładnych dat rozpoczęcia i ewentualnego zakończenia zatrudnienia. Być może chodziło o kolejny złożony przez skarżącą wniosek - z dnia 3 sierpnia 2017 r. - o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci za okres 2017/2018, który wpłynął do organu w dniu 21 sierpnia 2017 r., jednak z akt to nie wynika.

Należy także zauważyć, że pomimo treści przytoczonego wyżej art. 36 k.p.a. organ dopiero po ponad roku - ponad 15 miesiącach - bo pismem z dnia 10 października 2017 r. poinformował M. F. o przedłużeniu terminu do załatwienia jej wniosku z dnia 30 maja 2016 r. do dnia 31 stycznia 2018 r., wskazując na bardzo długi - bo o kolejne ponad 3 miesiące - termin załatwienia tego wniosku. Należy także zauważyć, że dopiero po ponagleniu złożonym przez skarżącą organ pismem z dnia 27 grudnia 2017 r. zwrócił się do Bundesagentur für Arbeit Familienkasse Bautzen z prośbą o udzielenie informacji o wynikach rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku M. F. z dnia 30 maja 2016 r. Niezrozumiałe jest natomiast to, że jednocześnie organ poinformował M. F. o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy z jej wniosku z dnia 30 maja 2016 r. aż do dnia 31 marca 2018 r., pomimo wyznaczonego terminu na dzień do dnia 31 stycznia 2018 r., który mógł wówczas jeszcze być dotrzymany, choć już przez inny organ - Wojewodę, który kilka dni później, bo 1 stycznia 2018 r. przejmował obowiązki skarżonego w niniejszej sprawie organu, o czym zapewne skarżony organ wiedział. Brak rzetelnej informacji i pouczeń wynikających z art. 36 k.p.a. także świadczy o rażącym naruszeniu prawa przez Marszałka Województwa w rozpoznaniu tego wniosku.

Sąd zauważa, że z akt nie wynika, aby Marszałek Województwa - działający w jego imieniu Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w - podjął w okresie swojej kompetencji jakiekolwiek działania z następnego wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci za okres 2017/2018 - z wniosku z dnia 3 sierpnia 2017 r., który wpłynął do tego organu w dniu 21 sierpnia 2017 r. Powoduje to stwierdzenie Sądu, że postępowanie Marszałka Województwa także z tego wniosku skarżącej miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

W oparciu o powyższe Sąd art. 149 § 1a p.p.s.a. - jak w pkt III wyroku.

Wobec zmiany kompetencji organu Sąd uznał, że nałożenie grzywny na Marszałka Województwa, tj. na organ, który już utracił kompetencje do załatwienia sprawy jest niecelowe, zwłaszcza wobec możliwości zamiany przez Sąd wnioskowanej dla organu grzywny na pewną sumę pieniężną, którą Sąd może przyznać od tego organu skarżącej. Sąd wybrał przyznanie dla skarżącej sumy pieniężnej, albowiem funkcjonowanie skarżącej wraz z dwojgiem małoletnich dzieci w okresie braku działania organu było z całą pewnością utrudnione brakiem bieżących środków na utrzymanie dzieci. Sąd samodzielnie określił wysokość należnej skarżącej kwoty mając na względzie z jednej strony niewątpliwą krzywdę skarżącej spowodowaną brakiem działania organu, a z drugiej strony dostrzegając niewątpliwe trudności organizacyjne, niezależne od organu, któremu powierzając kompetencje do załatwienia spraw nie zapewniono odpowiednich środków na realizacje tego celu i w konsekwencji ustawowo zwolniono z nałożonych obowiązków przekazując je innemu organowi. Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 149 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 154 § 6 p.p.s.a. orzekł - jak w pkt IV wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.