Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 48018

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 20 września 2000 r.
III SAB 44/00

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA B. Lubiński.

Sędziowie NSA: A. Filipowicz, A. Podgórska (spr.).

Protokolant: M. Guzowski.

Uzasadnienie faktyczne

W dnia 26 maja 2000 r. Spółdzielnia Ogrodnicza "O." w O. działająca jako likwidator Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej w O. (w likwidacji), wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na bezczynność Ministra Finansów, który nie wydał decyzji w sprawie skierowanego do niego w dniu 11 lutego 1998 r. wniosku Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej o przyznanie - na podstawie art. 160 K.p.a. - odszkodowania w kwocie 205.000 zł za szkodę wyrządzoną przez organy podatkowe wskutek naruszenia art. 156 § 1 K.p.a.

W skardze podniesiono też, że o wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie, zgodnie z obowiązującym prawem (K.p.a. i Ordynacją podatkową), Spółdzielnia zwróciła się do Ministerstwa Finansów pismem poleconym z dnia 15 czerwca 1998 r., na które nie otrzymała odpowiedzi.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wnosił o uznanie skargi na bezczynność za bezzasadną. Na uzasadnienie tego stanowiska podał, że w przedmiocie wniosku strony z dnia 11 lutego 1998 r. Ministerstwo Finansów przeprowadziło postępowanie wyjaśniającej udzieliło podatnikowi odpowiedzi pismem z dnia 25 maja 1998 r., w którym zostało szczegółowo uzasadnione stanowisko Ministerstwa o braku podstaw faktycznych i prawnych do uwzględnienia tego wniosku wobec niestwierdzenia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej na rzecz strony. Nie zachodziła bowiem w sprawie sytuacja uznania decyzji za nieważną lub uchylenia jej wskutek wznowienia postępowania, tj. okoliczności wskazanych w art. 260 Ordynacji podatkowej.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę przyznano też, że Spółdzielnia wystąpiła w dniu 16 czerwca 1998 r. do Ministerstwa Finansów z pismem polemizującym z powyższą odpowiedzią, w którym jednak nie przedstawiła nowych argumentów w sprawie, w związku z czym Ministerstwo Finansów, wobec całkowitego "wyczerpania i wyjaśnienia" sprawy pismem z dnia 25 maja 1998 r. uznało sprawę za ostatecznie wyjaśnioną.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) Sąd rozpoznaje skargi na bezczynność organów w przypadkach określonych w art. 16 ust. 1 pkt 1-4 tej ustawy, tj. gdy w ustalonym w przepisach prawa terminie organ administracji państwowej nie wydał decyzji lub innego aktu w sprawie, w której powinna być wydana decyzja administracyjna, postanowienie w postępowaniu administracyjnym, na które przysługuje zażalenie lub postanowienie kończące postępowanie administracyjne albo rozstrzygające sprawę co do istoty, postanowienie w postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym, na które służy zażalenie, czy powinny być wydane niewymienione powyżej akty lub podjęte czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Nie może budzić wątpliwości, że wniosek strony z dnia 11 lutego 1998 r. o przyznanie odszkodowania, z powołaniem się na art. 160 K.p.a. - podlegał rozpatrzeniu przez właściwy rzeczowo i miejscowo organ podatkowy w trybie art. 260 i 261 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.). W art. 207 tej ustawy została określona zasada, że organ podatkowy orzeka w sprawie w drodze decyzji.

W świetle treści powyższego wniosku strony może jedynie budzić wątpliwości, czy to Minister Finansów był organem właściwym rzeczowo do jego rozpatrzenia i wydania w tym przedmiocie merytorycznej decyzji (por. art. 261 § 2 i 3 Ordynacji podatkowej). Jednakże zauważyć należy, że organ podatkowy, w tym również wymieniony w art. 13 § 3 pkt 2 tej ustawy, do którego wpłynął wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego (a do takich należy wniosek o przyznanie odszkodowania w trybie art. 260 i 261 Ordynacji), winien mieć na uwadze przepis art. 15 tej ustawy, zgodnie z którym organy podatkowe mają obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej, zaś skutkiem stwierdzenia przez organ swej niewłaściwości do rozpatrzenia danej sprawy winno być jej przekazanie organowi właściwemu.

Natomiast wbrew powyższym unormowaniom Minister Finansów ani nie wydał decyzji w przedmiocie powyższego wniosku o przyznanie odszkodowania, ani nie stwierdził też swojej niewłaściwości i nie przekazał tego wniosku innemu właściwemu organowi podatkowemu. Za decyzję, o której mowa w art. 204 Ordynacji podatkowej nie można bowiem uznać pisma Ministerstwa Finansów Departamentu Nadzoru i Kontroli Resortowej z dnia 25 maja 1998 r., gdyż nie spełnia ono wymogów określonych w art. 210 tej ustawy, w szczególności § 1 pkt 4, 7 i 8 oraz § 2 tego artykułu. Przy tym w początkowym fragmencie tego pisma podano, bez wskazania podstawy prawnej, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Ministerstwo Finansów uznało "skargę" za nieuzasadnioną. Powyższe sformułowanie wydaje się wskazywać, że wniosek Spółdzielni z dnia 11 lutego 1998 r. został potraktowany jako skarga w trybie art. 227 i nast. K.p.a. Natomiast w końcowym fragmencie tegoż pisma stwierdzono, że Ministerstwo Finansów po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego postanowiło wniosek Spółdzielni rozpatrzyć negatywnie wobec niestwierdzenia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej, określonych w art. 260 Ordynacji podatkowej. Ten fragment udzielonej podatnikowi odpowiedzi wydaje się wskazywać, iż autor pisma przyjął właściwość Ministra Finansów do merytorycznego rozpatrzenia przedmiotowego wniosku Spółdzielni o przyznanie odszkodowania, jednakże w takiej sytuacji załatwienie sprawy wymagało wydania decyzji, o której mowa w art. 204 i nast. Ordynacji podatkowej.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę na bezczynność Ministra Finansów za uzasadnioną, wobec stwierdzenia, że w terminie wynikającym z art. 139 Ordynacji podatkowej nie została wydana decyzja administracyjna w przedmiocie opartego na przepisach art. 260-261 tej ustawy wniosku Spółdzielni o przyznanie odszkodowania w kwocie 205.000 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny miał przy tym na uwadze treść przepisu art. 261 § 5 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym za odmowę wypłaty odszkodowania uważa się również niewydanie decyzji w terminie 2 miesięcy od dnia wniesienia żądania przez stronę. Jednak z uwagi na wspomniane wyżej wątpliwości, czy bezczynności dopuścił się organ, który w świetle przepisów § 2 i 3 tego artykułu był wyłącznie właściwy do wydania decyzji w przedmiocie żądań odszkodowawczych strony, trudno uznać za otwartą wskutek tej bezczynności drogę do wniesienia - i to bez ograniczenia terminu - powództwa cywilnego do sądu powszechnego. Tylko bowiem stwierdzenie w sposób jednoznaczny, że zaistniały przesłanki warunkujące przewidziany w tym przepisie skutek bezczynności organu, ale organu niewątpliwie właściwego do rozpatrzenia danej sprawy, mogłoby prowadzić do oddalenia skargi wniesionej w trybie art. 17 cyt. ustawy o NSA. W ocenie Sądu do wysnucia takiego wniosku nie daje podstaw zgromadzony w sprawie materiał, w szczególności wspomniane pismo Ministerstwa Finansów z dnia 25 maja 1998 r., którego treść przynajmniej w części zawiera argumenty wskazujące na działanie tej jednostki jako organu nadzoru (por. art. 14 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej), a nie jako organu podatkowego właściwego do rozpatrzenia wniosku o przyznanie odszkodowania na podstawie art. 260-261 tej ustawy.

Z przytoczonych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 26 cyt. ustawy o NSA oraz o kosztach postępowania - zgodnie z art. 55 ust. 1 tej ustawy.

Nadto w toku postępowania sądowego okazało się, że Spółdzielnia Ogrodnicza "O." w O., która była likwidatorem Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej w O. od dnia 14 maja 1998 r. (postanowienie Sądu Rejonowego w P.), przejęła likwidowaną Spółdzielnię Ogrodniczo-Pszczelarską na podstawie uchwał podjętych w dniu 29 czerwca 1999 r. przez Walne Zgromadzenia Członków odbyte w obu Spółdzielniach, a następnie postanowieniem Sądu Rejestrowego z dnia 5 czerwca 2000 r. likwidowana Spółdzielnia została wykreślona z rejestru spółdzielni. Powyższą zmianę podmiotową zaistniałą po stronie skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił w komparycji swojego wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.