Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 21 czerwca 2006 r.
III SA/Wa 914/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Kleiber.

Sędziowie WSA: Jerzy Płusa (spr.), Asesor Maciej Kurasz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) stycznia 2006 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty i zwrotu podatku akcyzowego zapłaconego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego

1)

uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego (...) w W. z dnia (...) lipca 2005 r. Nr (...)

2)

zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 22 kwietnia 2005 r. P.S. - Skarżący w rozpatrywanej sprawie, zwrócił się do Naczelnika Urzędu Celnego (...) w W. o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku akcyzowym w kwocie 880 zł W uzasadnieniu wniosku wskazał, że przedmiotową kwotę podatku akcyzowego uiścił w związku z wewnątrzwspólnotowym nabyciem samochodu osobowego marki "N." Opłacenie podatku akcyzowego było konieczne, aby uzyskać zaświadczenie niezbędne do zarejestrowania nabytego pojazdu.

W opinii Skarżącego w przedmiotowej sprawie powinny mieć zastosowanie przepisy prawa wspólnotowego, a w szczególności przepisy Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (dalej: TWE). Skarżący stwierdził ponadto, że obowiązek zapłaty podatku akcyzowego w związku wewnątrzwspólnotowym nabyciem samochodów osobowych jest niezgodny z art. 23, art. 25 i art. 90 TWE.

Zgodnie bowiem z art. 23 oraz art. 25 TWE podstawą Wspólnoty jest Unia Celna, która rozciąga się na całą wymianę towarową i obejmuje zakaz stosowania ceł przywozowych i wywozowych pomiędzy państwami członkowskimi oraz wszelkich opłat o skutku równoważnym. Przedmiotowy zakaz ma również zastosowanie do ceł o charakterze fiskalnym. Zdaniem Skarżącego, o zasadności jego wniosku świadczy również treść art. 90 TWE, zgodnie z którym to przepisem zakazane jest nakładanie w sposób pośredni lub bezpośredni na towary pochodzące z innych państw członkowskich jakichkolwiek podatków, które ustanawiają obciążenie większe niż nakładane pośrednio lub bezpośrednio na podobne towary krajowe.

Skarżący wskazał, iż według orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości towarami podobnymi są produkty, które w oczach konsumentów mają analogiczne właściwości lub zaspakajają takie same potrzeby. Samochody osobowe kupowane poza granicami Polski w innych krajach Unii Europejskiej są niewątpliwie towarem podobnym do samochodów kupowanych w kraju.

Skarżący stwierdził również, powołując się na wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, iż przepisy TWE mają walor bezpośredniej skuteczności we wszystkich państwach członkowskich i nie wymagają włączenia do krajowego porządku prawnego, ponieważ przepisy prawa wspólnotowego są nadrzędne wobec przepisów krajowych, a obywatele mają prawo się na nie powoływać przed sądami krajowymi i organami administracyjnymi i wywodzić z nich korzystne dla siebie skutki prawne.

Naczelnik Urzędu Celnego (...) w W. decyzją z dnia (...) lipca 2005 r., wydaną na podstawie art. 207, art. 72 § 1 pkt 1, art. 73 § 1 pkt 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) oraz art. 80 i art. 81 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.p.a.", odmówił zwrotu podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego. W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy stwierdził, iż zgodnie z prawem wspólnotowym samochody osobowe nie są wyrobami akcyzowymi zharmonizowanymi, w związku z czym zasady ich opodatkowania w państwach członkowskich nie są ujednolicone. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 3 Dyrektywy Rady 92/12/EWG z dnia 25 lutego 1992 r. w sprawie przepisów ogólnych dotyczących wyrobów podlegających opodatkowaniu podatkiem akcyzowym oraz w sprawie składowania, przepływu i nadzorowania takich wyrobów, powoływanej dalej jako "dyrektywa akcyzowa", państwa członkowskie zachowują prawo do wprowadzenia i utrzymania podatku akcyzowego na inne wyroby niż wyroby akcyzowe zharmonizowane, jednakże pod warunkiem, że w handlu pomiędzy członkami Unii Europejskiej nie spowoduje to formalności przy przekraczaniu granicy. Organ podatkowy wskazał ponadto, że przepisy wspólnotowe - Dyrektywy, mają charakter ogólny, tak by państwa członkowskie, których systemy podatkowe cechują się odmiennymi rozwiązaniami, mogły je stosować. Krajowy system prawa fiskalnego wywodzi się z Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy ma obowiązek przestrzegania prawa oraz jest zobowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach. Dopóki uprawniony organ jakim jest Trybunał Konstytucyjny nie orzeknie o niezgodności obowiązujących przepisów prawa z Konstytucją lub ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, lub też te przepisy nie zostaną uchylone lub zmienione, każdy ma obowiązek ich przestrzegania i ponoszenia ciężarów w nich ustalonych, chyba że postanowienia ratyfikowanych umów międzynarodowych stosuje się bezpośrednio w związku z ich kolizją z ustawami.

Organ podatkowy przytoczył również treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa krajowego - art. 2 pkt 11, art. 80, art. 81 u.p.a. Ponadto podkreślił, że przepisy TWE powołane przez Skarżącego odnoszą się do obciążeń celnych nakładanych jednostronnie w celu ograniczenia przywozu określonej grupy towarów z pozostałych państw członkowskich, natomiast podatek akcyzowy, nie dyskryminuje żadnego z kierunków przywozu towarów, jak również dotyczy również samochodów sprzedawanych i wyprodukowanych w kraju przed pierwszą rejestracją, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym. Nie można go traktować jako jednostronnej"bariery celnej" nakładanej w celu ograniczenia przywozu samochodów osobowych z pozostałych państw członkowskich Unii Europejskiej.

W konkluzji Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził, że uiszczony przez Skarżącego podatek nie stanowi nadpłaty, a złożenie deklaracji uproszczonej z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego było obowiązkiem Skarżącego, wynikającym z art. 81 ust. 1 pkt 1 u.p.a., natomiast stosownie do art. 21 § 2 Ordynacji podatkowej, jeżeli przepisy prawa nakładają na podatnika obowiązek złożenia deklaracji, a zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiąże powstanie takiego zobowiązania, podatek wykazany w deklaracji jest podatkiem należnym.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący podniósł, iż z Konstytucji RP, a przede wszystkim z systemu prawa wspólnotowego wynika, że organy celne mają obowiązek stosowania prawa wspólnotowego, a w przypadku sprzeczności prawa krajowego z prawem wspólnotowym, obowiązek niezastosowania prawa krajowego. W opinii Skarżącego, art. 90 TWE ustanawia jasny, zupełny i bezwarunkowy zakaz dyskryminującego opodatkowania produktów (towarów) innych państw członkowskich. Podatki wewnętrzne nakładane na produkty innych państw członkowskich powinny być zatem takie same jak nakładane na produkty krajowe.

Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia (...) stycznia 2006 r., wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 80 i art. 81 u.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu podatkowego pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż kluczowym dokumentem prawa wspólnotowego regulującym zasady funkcjonowania systemu podatku akcyzowego jest dyrektywa akcyzowa. Dyrektywa ta wymienia trzy grupy wyrobów objętych podatkiem akcyzowym: oleje mineralne, alkohol i napoje alkoholowe oraz wyroby tytoniowe (wyroby akcyzowe zharmonizowane). Zgodnie z art. 3 ust. 3 dyrektywy akcyzowej państwa członkowskie zachowują prawo do wprowadzenia lub utrzymania podatków nakładanych na produkty inne niż wyżej wymienione, pod warunkiem, iż w handlu między członkami Unii nie spowoduje to powstania formalności przy przekraczaniu granicy. Ze względu na fakt, iż samochody osobowe nie zostały wymienione w dyrektywie akcyzowej, ich opodatkowanie regulowane jest przez przepisy krajowe, przy spełnieniu minimalnych wymogów dotyczących odformalizowania procedury przekraczania granicy. Tym samym w odniesieniu do tego typu wyrobów państwa członkowskie zachowały prawo wprowadzania lub utrzymania na nie podatków, zgodnie z prowadzoną własną polityką fiskalną.

Odnosząc się do twierdzeń Skarżącego dotyczących art. 23 ust. 1 i ust. 2, art. 25 oraz art. 28 TWE, organ podatkowy wyjaśnił, że przepisy te dotyczą ceł przywozowych i wywozowych lub opłat o skutku równoważnym. Pobrany w sprawie podatek akcyzowy nie jest natomiast daniną, o której mowa w powyższych przepisach, nie jest też opłatą o skutku równoważnym.

Organ odwoławczy zaznaczył ponadto, iż zgodnie z art. 80 ust. 2 u.p.a. podatnikami podatku akcyzowego od samochodów osobowych niezarejestrowanych na terytorium kraju, są nie tylko importerzy i podmioty nabywające wewnątrzwspólnotowo przedmiotowe samochody, ale także podmioty dokonujące każdej sprzedaży samochodu osobowego przed jego pierwszą rejestracją na terytorium kraju. Tak więc ustawodawca nałożył obowiązek zapłaty podatku akcyzowego od samochodów osobowych zarówno nabywanych wewnątrzwspólnotowo jak i sprzedawanych w kraju. Powyższe nie narusza tym samym normy wynikającej z art. 90 TWE.

W opinii organu podatkowego, w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła nadpłata podatku w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Obowiązek zapłaty podatku wynikał bowiem z powszechnie obowiązujących przepisów prawa, których organy skarbowe nie są władne kwestionować. Dopiero orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego lub uchylenie ustawy przez ustawodawcę powoduje utratę mocy obowiązującej aktu normatywnego, co zwalnia organ podatkowy i podatnika z obowiązku jego stosowania.

Na powyższą decyzję Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której żądał uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 5, art. 75 ust. 1 i 3, art. 82 ust. 3 u.p.a., w związku z art. 9, art. 83, art. 87 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 90 TWE poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do uznania, iż przepisy TWE zakazujące dyskryminacji podatkowej towarów pochodzących z innych państw członkowskich nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie.

W uzasadnieniu skargi Skarżący powtórzył argumentację prezentowaną na wcześniejszych etapach postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.p.s.a.", sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 u.p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione.

Oceniając zaskarżoną decyzję należy stwierdzić, że nie odpowiada ona prawu.

W pierwszej kolejności trzeba wskazać, że aktem prawnym mającym zasadnicze znaczenie dla określenia źródeł prawa powszechnie obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej oraz hierarchii poszczególnych aktów normatywnych jest ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z treścią art. 87 ust. 1 Konstytucji źródłami prawa powszechnie obowiązującego są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, a w zakresie ograniczonym przedmiotowo i terytorialnie - akty prawa miejscowego. Szczególną rangę Konstytucja przyznaje ratyfikowanym umowom międzynarodowym, które zgodnie z art. 91 ust. 1, po ich ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowią część krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane, chyba, że ich stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie przesądza o nadrzędności umów międzynarodowych ratyfikowanych za zgodą wyrażoną w ustawie nad ustawami w sytuacji, gdy ustawy nie da się pogodzić z umową, a więc gdy nie jest możliwa taka interpretacja treści ustawy, która dałaby się pogodzić z postanowieniami umowy ani też nie dokonano stosownej nowelizacji ustawy. Wskazany art. 91 Konstytucji jest rozwinięciem, wyrażonej w art. 9 tego aktu, zasady przestrzegania przez Rzeczpospolitą wiążącego ją prawa międzynarodowego. Bezpośrednie bowiem stosowanie umowy międzynarodowej polega na podejmowaniu na jej podstawie decyzji indywidualnych i konkretnych w postępowaniach przed właściwymi organami władzy publicznej.

W sprawie niniejszej istotne znaczenie ma też art. 91 ust. 3 Konstytucji. Zgodnie z jego treścią, jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Polskę umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami. Przepis ten dotyczy obecnie tzw. prawa wspólnotowego - prawa Unii Europejskiej, którego podstawę stanowią traktaty (umowy międzynarodowe) założycielskie Wspólnot Europejskich, ale do którego zalicza się też różne akty prawne ustanowione przez uprawnione organy Unii. A zatem na mocy tego przepisu Konstytucji, od chwili przystąpienia Polski do Unii Europejskiej prawo traktatowe - wspólnotowe Unii - obowiązuje także na terenie naszego kraju i powinno być bezpośrednio stosowane przez organy polskiej władzy publicznej, w tym organy administracji i ma pozycję zwierzchnią w stosunku do ustawodawstwa wewnątrzkrajowego.

Ze wskazanych wyżej przepisów Konstytucji wynika zatem jednoznacznie, że ratyfikowane przez Polskę umowy międzynarodowe stają się częścią krajowego porządku prawnego i w zasadzie powinny być bezpośrednio stosowane w indywidualnych sprawach przez organy administracji publicznej, natomiast te spośród nich, które ratyfikowane zostały za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie (art. 89 ust. 1 Konstytucji) mają pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy nie da się pogodzić z umową. Dotyczy to również prawa wspólnotowego. Częścią polskiego porządku prawnego stały się przepisy TWE.

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej w sprawie jest kwestia sprzeczności uregulowań prawa krajowego - ustawy o podatku akcyzowym i rozporządzenia do tej ustawy z przepisami prawa wspólnotowego, tj. przede wszystkim art. 90 TWE.

Sporna kwota akcyzy została zapłacona przez Skarżącego w lipcu 2004 r. na podstawie przepisów u.p.a. w związku z wewnątrzwspólnotowym nabyciem samochodu osobowego. Stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 5 u.p.a. opodatkowaniu podatkiem akcyzowym podlega m.in. nabycie wewnątrzwspólnotowe. Samochody osobowe są wyrobami akcyzowymi niezharmonizowanymi, bowiem zostały wymienione w art. 2 pkt 1 w zw. z zał. Nr 1 poz. 59 u.p.a. Podatnicy dokonujący nabycia wewnątrzwspólnotowego wyrobów akcyzowych niezharmonizowanych są obowiązani po dokonaniu przywozu na terytorium kraju złożyć deklarację uproszczoną do właściwego naczelnika urzędu celnego oraz dokonać zapłaty akcyzy w terminie 5 dni, licząc od dnia powstania obowiązku podatkowego (art. 76 ust. 1 u.p.a.). Akcyzie podlegają samochody osobowe niezarejestrowane na terytorium kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym. Podatnikami akcyzy od samochodów osobowych są:

1)

podmioty dokonujące każdej sprzedaży samochodu osobowego przed pierwszą jego rejestracją na terytorium kraju,

2)

importerzy i podmioty dokonujące nabycia wewnątrzwspólnotowego (art. 80 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.a.).

Podmioty dokonujące nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodów osobowych niezarejestrowanych na terytorium kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym, są obowiązane, po przywozie tych samochodów do kraju, złożyć deklarację uproszczoną i dokonać zapłaty podatku (art. 81 ust. 1 u.p.a.).

Z powyższych przepisów wynika, że akcyzie podlegają zarówno samochody osobowe nowe, jak i używane sprzedawane na terenie kraju, importowane oraz nabyte na terytorium innego państwa członkowskiego. Obowiązek podatkowy w akcyzie nie jest jednak w zasadzie związany z samym faktem przekroczenia granicy, skoro podatnikami akcyzy są też podmioty dokonujące sprzedaży samochodów w kraju. Warte podkreślenia jest jednak to, że akcyzie podlegają samochody osobowe niezarejestrowane na terytorium kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym, przy czym w sytuacji krajowej sprzedaży samochodów podatnikami są tylko te podmioty, które dokonują sprzedaży samochodów przed pierwszą rejestracją na terenie kraju. Oznacza to, że krajowa sprzedaż samochodów używanych nie podlega akcyzie, gdyż jej przedmiotem są samochody już wcześniej raz zarejestrowane, natomiast nabycie innego samochodu w innym państwie wspólnoty (nabycie wewnątrzwspólnotowe) podlega akcyzie, gdyż przedmiotem nabycia są pojazdy niezarejestrowane w Polsce. W ocenie Sądu, towarem podobnym (wyrażony w art. 90 TWE zakaz dyskryminacyjnego traktowania towarów pochodzących z innych państw członkowskich dotyczy właśnie towarów podobnych, czyli porównywalnych) do sprzedawanego na terytorium kraju używanego samochodu osobowego jest używany samochód osobowy nabyty w innym Państwie Członkowskim Unii Europejskiej. Te dwie kategorie produktów są najbardziej do siebie zbliżone zarówno dlatego, że dotyczą samochodów już wcześniej eksploatowanych, a więc częściowo zużytych, jak i dlatego, że każdy podmiot (zagraniczny i polski) sprzedający samochód używany uwzględnia w cenie zbycia zapłacony wcześniej przez siebie podatek akcyzowy. Opodatkowanie akcyzą nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodów używanych powoduje, że ta kategoria towarów podlega obciążeniu daniną publicznoprawną, jaka nie jest pobierana w odniesieniu do używanych pojazdów nabywanych w kraju. Na tym polega dyskryminacyjne traktowanie podobnych towarów pochodzących z innych państw Unii. Samochody sprzedawane w Polsce przed pierwszą rejestracją to pojazdy nowe, a więc nie mogące być uznawane za towary podobne do pojazdów używanych. Dyskryminacyjne traktowanie podobnych towarów pochodzących z innych państw Unii nie jest natomiast związane z obowiązującymi stawkami akcyzy, skoro ich wysokość zależy od wieku samochodu i od pojemności silnika.

Reasumując, w ocenie Sądu podatek akcyzowy został przez Skarżącego zapłacony na podstawie przepisów prawa polskiego, które są sprzeczne z art. 90 TWE, mającym pierwszeństwo przed przepisami ustawy polskiej. Konsekwencją zajętego stanowiska jest możliwość żądania przez Skarżącego stwierdzenia nadpłaty na podstawie art. 72 § 1 pkt 1, art. 73 § 1 pkt 1, art. 75 § 2 pkt 1 lit. a) Ordynacji podatkowej.

W związku z powyższym należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 u.p.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 u.p.p.s.a.