III SA/Wa 863/18 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2552590

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2018 r. III SA/Wa 863/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Włodzimierz Gurba.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 19 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 6 sierpnia 2018 r. w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia (...) stycznia 2018 r. nr (...) w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego oraz orzeczenia o odpowiedzialności komplementariusza za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od grudnia 2012 r. do marca 2013 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżąca - J. Sp. z o.o. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych - wpisu od skargi w kwocie powyżej kwoty 5.000 zł, motywując wniosek m.in.: brakiem środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 50.428 zł. Spółka wskazała również, że będąc komplementariuszem w spółce komandytowej samodzielnie nie prowadziła działalności gospodarczej; w wyniku likwidacji spółki komandytowej nie otrzymała żadnego majątku; Spółka nie posiada żadnego majątku, którego spieniężenie pozwoli opłacić wpis sądowy.

Z oświadczenia o stanie majątku i dochodach wynika, że Skarżąca posiada ujemny kapitał zakładowy minus (...) zł, nie posiada środków trwałych, a ostatni rok obrotowy zakończyła stratą w kwocie (...) zł. Spółka oświadczyła, że w kasie posiada środki w kwocie 4.500 zł. Posiada zobowiązania w kwocie (...) zł i ponosi wydatki na wynajem lokalu - 307,50 zł i usługi księgowe - 742,00 zł.

W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca nadesłała zeznania podatkowe za 2016 i 2017 r., bilans oraz rachunek zysków i strat za 2017 i 2018 r., wyciągi z rachunków bankowych, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, tytuły wykonawcze, wniosek o ogłoszenie upadłości.

Postanowieniem z 6 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia referendarz sądowy wskazał, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sadowego Skarżąca miała bowiem możliwość zabezpieczenia kwoty na pokrycie należnych kosztów sądowych z dochodów osiąganych w 2016 i 2017 r., bądź skorzystania z dopłat lub pożyczek od wspólników.

W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżąca wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie Spółki z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 5000 zł.

W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca wskazała, iż jest stroną co najmniej pięciu postępowań dotyczących rozliczenia podatku VAT, z czego dwie z tych spraw znajdują się na etapie postępowania sądowoadministracyjnego (sprawa niniejsza oraz sprawa dotycząca okresów rozliczeniowych od kwietnia 2013 r. do maja 2017 r., w której wpis należny wynosi ok. 27.700 zł). Spółka wskazała, iż toczą się wobec niej postępowania egzekucyjne, pomimo wniesienia skarg do sądu administracyjnego. Zaznaczyła, iż zyski Spółki z tytułu udziałów w spółce komandytowej osiągnięte w latach 2016-2017 r. wynosiły łącznie 120.000 zł i zostały rozdysponowane pomiędzy wspólników. Skarżąca wskazała, iż maksymalna kwota jaką może efektywnie uzyskać od wspólników wynosi 100.000 zł, która stanowi wypłacone wspólnikom zyski pomniejszone o należny podatek dochodowy od osób fizycznych, przy czym do tej pory udało jej się zabezpieczyć jedynie kwotę 25.000 zł na poczet wszystkich pięciu postępowań.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje.

W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302., dalej jako: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

W przedmiotowym przypadku Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych - wpisu sądowego od skargi powyżej kwoty 5000 zł.

Jak wynika z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (lub innej jednostce organizacyjnej) następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Należy na wstępie podkreślić, w ślad za ugruntowanym orzecznictwem sądowym, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA).

Zdaniem Sądu trafne są konkluzje referendarza, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).

Ustalenia faktyczne poczynione przez referendarza są w zasadzie niesporne, a Spółka w swej argumentacji nie tyle zmierza do podważenia tych ustaleń, co zarzuca referendarzowi wadliwą ich ocenę.

Przede wszystkim Spółka w podniesionym sprzeciwie w żaden sposób nie podważyła zasadniczego argumentu referendarza wskazującego na niewykazanie braku możliwości podjęcia działań ze strony Spółki zmierzających do uzyskania środków na pokrycie opłat sądowych poprzez żądanie dopłat od wspólników lub pożyczek. Skarżąca w sprzeciwie wskazuje bowiem, iż ma możliwość uzyskania od wspólników maksymalnej kwoty 100.000 zł, która wystarczyłaby na pokrycie należnych kosztów sądowych w sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Łączna kwota należnych wpisów w tych sprawach wynosi bowiem 78 096 zł. Skoro więc skarżąca nie podjęła efektywnych działań w celu uzyskania wsparcia od wspólników w kwocie wystarczającej na pokrycie należnych kosztów postępowania, to nie można uznać, że dochowała niezbędnej staranności aby pozyskać środki konieczne dla poniesienia kosztów sądowych niniejszego postępowania. Spółka nie może bowiem oczekiwać pomocy ze strony państwa w sytuacji, gdy ma możliwość uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych w pełnej wysokości, a środków tych nie uzyskuje ze względu na nieefektywne działania, czy też brak zainteresowania wspólników postępowaniami sądowymi, od których wyniku uzależniony jest byt i stan majątkowy Spółki. Udzielenie pomocy Spółce w takiej sytuacji stanowiłoby wypaczenie funkcji, jaką ma spełniać prawo pomocy i próbę bezzasadnego przerzucenia ciężaru kosztów postępowania sądowego na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych.

W tym miejscu wskazać również należy, iż wielość postępowań administracyjnych dotyczących należności VAT toczących się wobec spółki nie ma na tym etapie postępowania decydującego znaczenia dla kwestii przyznania skarżącej prawa pomocy w przedmiotowej sprawie. W toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy należy bowiem uwzględniać koszty należne na danym etapie postępowania sądowego w sprawach już toczących się przed sądem administracyjnym, a nie wszystkie koszty sądowe, jakie mogą powstać w przyszłości. Należy bowiem podkreślić, iż strona, wnosząc skargi na ostateczne decyzje w przedmiocie podatku od towarów i usług za kolejne okresy rozliczeniowe 2013, 2014 i 2016 r., będzie miała możliwość wystąpienia z wnioskami o przyznanie prawa pomocy do każdej z tych spraw, a referendarz sądowy, a później Sąd będzie zobowiązany do oceny jej aktualnej sytuacji majątkowej, przy uwzględnieniu już poniesionych kosztów sądowych.

Wobec powyższych argumentów Sąd uznał, że nie ma podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo.

Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.