Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 10 grudnia 2008 r.
III SA/Wa 419/08

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Marcin Piłaszewicz (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. i A. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. i A. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia (...) grudnia 2007 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanawia przyznać skarżącym prawo pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnić ich od kosztów sądowych i ustanowić pełnomocnika z urzędu (adwokata)

Uzasadnienie faktyczne

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje wnioskowane przez stronę zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego.

Pismem z 28 października 2008 r. T. L. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy ze względu na pogarszającą się sytuację materialną i stan zdrowia - także pogarszający się. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z 5 listopada 2008 r., nadesłany został wypełniony formularz PPF, podpisany przez A. L., w którym wniesiono o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu formularza wskazano, że ciężka sytuacja materialna skarżących była następstwem wykrycia (...) u T. L. W związku z tym skarżący ponosili koszty leczenia pooperacyjnego, dojazdów na (...) i (...), zakwaterowanie z tym związane, dojazdy na dalsze leczenie, koszty leczenia związane ze złamaniem (...), koszty rehabilitacji związanej z leczeniem (...) koszty osoby wspomagającej w domu i podczas transportu. Konsekwencją problemów zdrowotnych było przeniesienie A. L. na gorzej opłacane stanowisko pracy oraz wykrycie zaawansowanej choroby (...) i podwyższonego (...) oraz niedoczynności (...). W związku z tym był zmuszony do dwukrotnego, wielomiesięcznego zwolnienia lekarskiego oraz do najmowania siły roboczej do pomocy w gospodarstwie. Skarżący wskazali, ze dysponują ok. 8 ha użytków rolnych (w tym ok. 3 ha w użytkowaniu) i mają dom mieszkalny o powierzchni 140 m. kw. oraz ciągnik rolniczy o wartości ok. (...) tys. euro. Miesięczne wydatki skarżących wynoszą ok. 3.500,- zł (woda, kanalizacja, ogrzewanie, konsumpcja, telefon, dojazdy, ubranie). Utrzymują się, oboje, z renty w wysokości ok. 640,- zł netto i z wynagrodzenia za pacę - ok. 5.400,- zł brutto. Nadto wskazali, że stan zdrowia T. L. nie uległ zmianie w stosunku do tego, badanego przez Sąd. Do formularza skarżący załączyli: informację o ubezpieczeniu samochodu, pismo z działu windykacji banku z (...) listopada 2008 r., decyzję z ZUS o przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego, karty wynagrodzeń skarżącego, faktury za energię, kserokopie przelewów, kserokopie zeznań podatkowych za 2007 r.

Mając na uwadze formularz PPF, w tym oznaczenie w nim wnioskodawców oraz poprzedzającego formularz pismo z 28 października 2008 r., referendarz sądowy uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa w sprawie obu skarżących, ponieważ taka wola skarżących, potwierdzona ich podpisami, wynikała z treści powołanych pism. Referendarz sądowy badał wniosek mając na uwadze uprzednio zadeklarowany przez skarżących stan majątkowy w nadesłanych formularzach PPF, w postępowaniu zakończonym prawomocnym postanowieniem z 26 maja 2008 r., jak też zmiany tego stanu majątkowego, które wynikają z treści obecnie nadsyłanych pism, co umożliwiło mu jednoznaczne zapoznanie z wolą skarżących, jak też z ich sytuacją majątkową.

Z akt sprawy referendarz sądowy wysnuł wniosek, iż skarżących nie można zaliczyć do osób, do których przede wszystkim instytucja prawa pomocy jest kierowana, tj. bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. postanowienie NSA z dnia 22 listopada 2006 r., II FZ 728/06, niepubl.). Referendarz sądowy wskazuje, że skarżący posiadają stałe źródła utrzymania, jakimi są wynagrodzenie za pracę skarżącego (5.400 zł brutto miesięcznie), renta skarżącej (640 zł netto miesięcznie) oraz gospodarstwo rolne, co należy jednak miarkować ciążącymi na skarżących obciążeniami. Oceniając zdolność skarżących do poniesienia kosztu postępowania referendarz sądowy uwzględnił szczególne okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, a przede wszystkim stan zdrowia skarżących.

Referendarz sądowy wskazuje, że u skarżącej rozpoznano (...), a okoliczność ta nie uległa zmianie od daty wydania prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy z 26 maja 2008 r. Jak wynika z akt sprawy zastosowano u niej leczenie (...) i prowadzone jest leczenie uzupełniające: (...), (...) i (...). Dodatkowo Skarżąca przebyła (...) oraz (...), co wiąże się z koniecznością długotrwałej rehabilitacji (...) i (...) (w tym celu jest ona transportowana na ćwiczenia) oraz wynajmowania pomocy domowej (zob. pismo Skarżącego k. 60 akt administracyjnych). Skarżący cierpi natomiast na przewlekłą chorobę (...), (...), (...), (...). Opisane wyżej schorzenia powodują, że znaczącą pozycję w domowym budżecie zajmują wydatki związane z poratowaniem zdrowia i oszczędnym trybem życia, co nie jest kwestionowane przez referendarza sądowego, zwłaszcza na specyfikę leczenia chorób (...).

Rolą referendarza sądowego jest ocena, czy ma w niniejszej sprawie miejsce sytuacja tego rodzaju, iż zachodzi konieczność wyboru między zaspokojeniem należności wynikających z prowadzenia procesu sądowego a ochroną zdrowia.

Skarżący znajdują się w niestabilnej sytuacji finansowej, o której świadczy chociażby fakt, iż skarżący - jak wynika z treści skargi - zwrócili się do dwóch banków o liberalizację warunków spłaty zaciągniętych kredytów. Wystąpili również do Zakładu Energetycznego w P. z prośbą o przesunięcie terminu płatności za zużytą energię (prośbę załatwiono pozytywnie). Uwzględniając zatem rodzaj rozpoznanych u skarżących (w szczególności zaś u Skarżącej) schorzeń oraz wynikającą z nich konieczność prowadzenia zdrowego trybu życia, pozwalającego na zachowanie zdrowia (a nawet życia) referendarz sądowy doszedł do przekonania, że zapłata w krótkim czasie wpisu sądowego ograniczyłaby możliwość czynienia nakładów na ochronę zdrowia. Tym samym obciążenie Skarżących obowiązkiem jego uiszczenia byłoby wyrazem naruszenia ich konstytucyjnych praw. Zdolność Skarżących do poniesienia kosztu postępowania należy nadto ocenić przez pryzmat ciążących na nich zobowiązań z tytułu kredytów bankowych. Wprawdzie należności cywilnoprawne nie należą do wydatków zaspokajanych w pierwszej kolejności przed kosztami sądowymi, niemniej zapłata tych ostatnich nie powinna przyczynić się do zaprzestania realizacji przez Skarżących zobowiązań cywilnoprawnych, zwłaszcza, wówczas gdy zobowiązania te powstały wiele lat przed złożeniem wniosku o umorzenie zaległości oraz podjęciem decyzji o prowadzeniu sporu sądowego. W tym miejscu referendarz sądowy zauważa, że skarżący zostali już zwolnieni od wpisu od skargi w postępowaniu przed Sądem I instancji, zatem z uwzględnieniem przyznanego im przywileju referendarz zadecydował o ocenie ich sytuacji i rozważał możliwą odmowę zwolnienia od kosztów sądowych przed Sądem II instancji: w tym wypadku od wpisu od skargi kasacyjnej. Postępowanie przed Sądem jest, z założenia odpłatne, a skarżący dysponując regularnymi wpływami dochodów, byliby w stanie wygospodarować 250,- zł na potrzeby - ewentualnego - postępowania kasacyjnego. Na możliwość konieczności partycypowania w kosztach sądowych wskazywano też w przywołanym już prawomocnym postanowieniu o przyznaniu prawa pomocy. Uwaga ta byłaby ze wszelkich miar słuszna, gdyby nie to, ze skarżący, przy niezmienionej sytuacji majątkowej, w dalszym ciągu ponoszą dodatkowe wydatki związane z poratowaniem zdrowia, które wpływają na ich zdolność do partycypowania w kosztach postępowania, a na co wskazano powyżej.

Na decyzję o zdolności uiszczenia przez skarżących kosztów wpisu od skargi kasacyjnej nie wpływa też to, że referendarz sądowy zadecydował o zwolnieniu ich od kosztów opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku, ponieważ pełny dostęp skarżących do Sądu ma miejsce wtedy, kiedy będą mieli oni prawo do zapoznania się z pisemnymi motywami rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Rozstrzygnięcie o zwolnieniu w zakresie opłaty kancelaryjnej zostało podjęte w wyniku uwzględnienia konieczności - ewentualnego - zaspakajania przez skarżących normalnych potrzeb życiowych związanych z egzystencją i rehabilitacją, na co zwrócono uwagę już w prawomocnym postanowieniu z 26 maja 2008 r. Referendarz sądowy ustanowił wnioskodawcom pełnomocnika z urzędu, nie tylko ze względu na ich ciężką - bezsprzecznie - sytuację materialną, lecz także w celu realizacji postulatu pełnego wyjaśnienia sprawy, w tym treści orzeczenia i umożliwienia skarżącym podjęcia decyzji, co do korzystania ze środków prawnych: kwestionowania wyroku Sądu I instancji w ustalonym stanie faktycznym, czy złożenia ponownego wniosku o umorzenie zaległości do organów podatkowych przy wzmiankowaniu zmienionych okoliczności sprawy, względnie zaakceptowania rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2oraz art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.